Gỡ vướng cơ chế cho trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc - Nam

Việc hoàn thiện hệ thống trạm dừng nghỉ trên tuyến đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông trong năm 2026 được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm hạ tầng giao thông được khai thác an toàn, thuận lợi và đồng bộ. Tuy nhiên, thực tế triển khai còn một số điểm nghẽn, đòi hỏi các cơ quan chức năng và nhà đầu tư tiếp tục tháo gỡ trong thời gian tới đây.

Theo phê duyệt mạng lưới trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông gồm 36 trạm; trong đó 7 trạm đã hoàn thành và khai thác, 29 trạm đầu tư mới để khai thác đồng bộ trên cao tốc.

Trong 29 trạm đầu tư mới, 3 trạm do địa phương là cơ quan chủ quản, 2 trạm do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) là cơ quan chủ quản và 24 trạm do Bộ Xây dựng là cơ quan chủ quản. Đối với 24 trạm do Bộ Xây dựng là cơ quan chủ quản, Cục Đường bộ Việt Nam và các ban quản lý dự án đã lựa chọn nhà đầu tư theo hình thức xã hội hóa và ký hợp đồng đầu tư xây dựng 21 trạm, còn 3 trạm đang triển khai thủ tục đầu tư.

Báo cáo mới nhất của Cục Đường bộ Việt Nam cho hay, với 21 trạm đang đầu tư, xây dựng, toàn bộ 21/21 trạm đã được bàn giao đầy đủ mặt bằng. Đến ngày 21/9/2026, có 18/21 trạm hoàn thành công trình dịch vụ thiết yếu và đưa vào khai thác, cơ bản đáp ứng nhu cầu lưu thông trên tuyến.

Trong khi mục tiêu đặt ra phải hoàn thiện hệ thống trạm dừng nghỉ trên tuyến đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông trong năm 2026, hiện còn hai trạm Cam Lộ - La Sơn và Cam Lâm - Vĩnh Hảo đang thi công. Trạm dừng nghỉ Vĩnh Hảo - Phan Thiết tại Km144 cũng mới được bàn giao toàn bộ mặt bằng ngày 24/8/2026. Nhà đầu tư mới bắt đầu khảo sát, thiết kế và thực hiện các thủ tục đầu tư, xây dựng, đất đai để triển khai thi công.

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, thực tế triển khai trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông chưa đáp ứng tiến độ, ảnh hưởng đến việc khai thác đồng bộ tuyến đường. Nguyên nhân chủ yếu là trạm dừng nghỉ được thực hiện như một dự án độc lập, phải qua nhiều thủ tục về giải phóng mặt bằng, môi trường, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, nguồn vật liệu...

Bên cạnh đó, việc lựa chọn nhà đầu tư xây dựng, kinh doanh toàn bộ trạm dừng nghỉ cũng cần nhiều thời gian và phụ thuộc khả năng thu hút đầu tư tại từng vị trí. Nếu không lựa chọn được nhà đầu tư, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện lại các thủ tục để chuyển sang đầu tư công.

Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam Ngô Lâm cho biết, Cục Đường bộ Việt Nam đang đôn đốc nhà đầu tư tăng cường nguồn lực, bổ sung mũi thi công, tăng ca, tăng kíp để đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành công trình dịch vụ thiết yếu. Song song, triển khai thi công trạm Vĩnh Hảo - Phan Thiết Km144 trong tháng 10/2026, bảo đảm hoàn thành toàn bộ các trạm trong năm 2026 theo tiến độ hợp đồng

Đáng chú ý, việc hoàn thành bàn giao, đưa vào khai thác cũng như hoàn thành các công trình dịch vụ công tại trạm dừng nghỉ là một trong những điều kiện để triển khai thu phí đối với các tuyến thuộc trường hợp quy định tại Nghị định số 130/2024/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định về thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đối với phương tiện lưu thông trên tuyến đường bộ cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác. Nếu các hạng mục thiết yếu phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ của nhà đầu tư, việc chậm lựa chọn hoặc triển khai dự án có thể khiến cao tốc đã hoàn thành nhưng chưa đủ điều kiện thu phí.

Đơn cử, trạm dừng nghỉ Hậu Giang – Cà Mau đã hoàn thành dịch vụ thiết yếu, song hiện chưa đáp ứng tiến độ và điều kiện thực hiện thu phí tuyến cao tốc Hậu Giang - Cà Mau do vướng mắc về việc hoàn thành thủ tục giao đất, cho thuê đất tại trạm dừng nghỉ. Với tình trạng này, Cục Đường bộ Việt Nam đánh giá có nguy cơ khiến dự án không đáp ứng tiến độ và điều kiện thực hiện thu phí tuyến cao tốc Hậu Giang - Cà Mau.

Để giải quyết vấn đề này, Bộ Xây dựng vừa trình Chính phủ dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số Nghị định trong lĩnh vực đường bộ, trong đó đề xuất cơ chế mới nhằm tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư trạm dừng nghỉ trên các tuyến cao tốc. Theo đó, đề xuất trường hợp cần thiết, cơ quan chủ quản được xem xét, quyết định đầu tư, xây dựng trước một số hạng mục thiết yếu của trạm dừng nghỉ trong dự án đường cao tốc.

Các hạng mục dự kiến gồm đường ra, đường vào, bãi đỗ xe, khu vệ sinh và không gian nghỉ ngơi. Việc đầu tư trước nhằm bảo đảm điều kiện khai thác đồng bộ khi cao tốc đưa vào sử dụng, đồng thời đáp ứng điều kiện triển khai thu phí nộp ngân sách Nhà nước. Các hạng mục còn lại, nhất là những công trình phục vụ kinh doanh thương mại, sẽ được thực hiện sau khi lựa chọn được nhà đầu tư xây dựng, khai thác trạm dừng nghỉ.

Góc độ chính sách đầu tư hạ tầng, theo ông Lê Văn Thịnh, giảng viên Trường Đại học Giao thông vận tải đánh giá, việc thiết kế các cơ chế phù hợp sẽ giúp Nhà nước tập trung nguồn lực cho những hạng mục thiết yếu, đồng thời huy động nguồn lực xã hội tham gia đầu tư các công trình có khả năng khai thác, thu hồi vốn. Hiện Nhà nước thu phí sử dụng cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước quản lý, bao gồm cao tốc do nhà nước đầu tư và cao tốc được chuyển giao cho Nhà nước quản lý. Phí thu được sẽ nộp vào ngân sách Nhà nước và đầu tư cho việc bảo trì, sửa chữa, nâng cấp các tuyến cao tốc.

Trạm dừng nghỉ trên các tuyến cao tốc là yêu cầu cấp thiết, không chỉ phục vụ dân sinh mà còn góp phần bảo đảm an toàn giao thông. Việc sớm có cơ chế, chính sách gỡ vướng để trạm dừng nghỉ “về đích” đúng hẹn cũng chính là điều kiện quan trọng để thực hiện quy định của Luật Đường bộ năm 2024 và Nghị định 130/2024 về thu phí các tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư, từ đó nâng cao chất lượng vận hành hệ thống cao tốc Bắc – Nam.