Nhìn lại thế giới 2017: "Nước Mỹ trước tiên" xáo trộn thế giới

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: THX/TTXVN

Với khẩu hiệu "Nước Mỹ trước tiên", ông chủ Nhà Trắng đã có những bước đi quyết liệt và gây tranh cãi, nhưng cũng rất thực dụng, theo hướng đảo ngược chính sách so với chính phủ tiền nhiệm cả về đối nội và đối ngoại, miễn sao mang lại lợi ích cho nước Mỹ.

Chính ông Trump đã khẳng định Mỹ "sẽ đứng lên vì chính mình", và thể hiện điều này bằng các hành động đơn phương hoặc quay lưng với những bên khác trong các vấn đề như thương mại, biến đổi khí hậu, biên giới hay nhập cư.

Về đối ngoại, Tổng thống Donald Trump trong năm đầu nhiệm kỳ đã thực hiện đúng những cam kết tranh cử với hàng loạt điều chỉnh quan trọng theo hướng giảm bớt các cam kết đa phương, giảm mức đóng góp cho các tổ chức quốc tế, thay vào đó là nhấn mạnh các mối quan hệ song phương.

Điển hình là ông Trump đã đưa Mỹ rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu hay Tổ chức Văn hóa, Giáo dục và Khoa học Liên hợp quốc (UNESCO), công kích thỏa thuận hạt nhân Iran, ban hành lệnh cấm đi lại với công dân các nước có đa số người Hồi giáo, đàm phán lại các thỏa thuận thương mại đa phương như Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA)…

Bên cạnh đó, Washington còn chỉ ra một loạt nước có thặng dư thương mại lớn với Mỹ, tìm cách áp đặt các biện pháp bảo hộ theo hướng có lợi cho nước này, với lập luận rằng tình trạng mất cân bằng thương mại kéo dài là nguyên nhân khiến kinh tế Mỹ trì trệ và người lao động Mỹ mất việc làm. Tất cả đều toát lên toan tính thực dụng của một nhà lãnh đạo xuất thân từ giới kinh doanh.

Dưới tác động của chiến lược mới mà Wasinhton triển khai, nhiều mối quan hệ quốc tế cũng có những chuyển động mới.

Quan hệ của Mỹ với hai đồng minh truyền thống ở Đông Bắc Á là Hàn Quốc và Nhật Bản nồng ấm hơn sau khi Seoul và Tokyo cam kết nâng mức đóng góp nhằm san sẻ gánh nặng chi phí đảm bảo an ninh, trong bối cảnh mối đe dọa từ Triều Tiên càng trở nên nguy cấp sau hàng loạt vụ thử tên lửa và hạt nhân của Bình Nhưỡng.

Quan hệ Mỹ-Trung tưởng chừng sẽ rất căng thẳng do ông Trump lúc tranh cử liên tục chỉ trích Bắc Kinh trong các vấn đề thâm hụt thương mại hay chính sách tiền tệ..., cũng đã được cải thiện sau hàng loạt cuộc tiếp xúc trên tất cả các kênh, mà đáng kể nhất là 3 cuộc tiếp xúc của nguyên thủ hai nước.

Tuy nhiên, việc Tổng thống Trump, trong chiến lược an ninh quốc gia công bố ngày 18/12, chỉ đích danh Trung Quốc cùng Nga là hai “đối thủ” cạnh tranh ảnh hưởng và đe dọa lợi ích của Mỹ cả trên phương diện quân sự lẫn kinh tế, đã cho thấy hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn ở thế dò xét lẫn nhau và chưa thể xây dựng lòng tin.

Quan hệ Mỹ-Nga, mặc dù đầu năm có những thuận lợi khi ông Trump công khai bày tỏ mong muốn cải thiện, nhưng rốt cuộc vẫn rơi xuống mức thấp nhất kể từ thời Chiến tranh Lạnh khi hai bên liên tục có các biện pháp trả đũa ngoại giao nhằm vào nhau, bắt nguồn từ cáo buộc Nga can thiệp bầu cử Mỹ. Quan hệ song phương Mỹ-Cuba bị đảo ngược, thụt lùi so với thời cựu Tổng thống Barack Obama.

Quan hệ giữa Mỹ với hai nước láng giềng gần gũi Canada và Mexico vẫn trong trạng thái "nửa nọ, nửa kia" liên quan đến những tranh cãi trong đàm phán lại NAFTA. Quan hệ hai bờ Đại Tây Dương, giữa Mỹ với các đồng minh trong Liên minh châu Âu (EU) và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) cũng bị sứt mẻ.

Đặc biệt, Tổng thống Trump đã có "nước cờ" mạo hiểm khi tuyên bố chính thức công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel và chuyển Đại sứ quán Mỹ từ Tel Aviv tới thành phố linh thiêng này.

Động thái ủng hộ ra mặt đối với đồng minh chiến lược Israel không chỉ khiến hình ảnh của Mỹ trên trường quốc tế bị suy giảm và Washington bị cô lập tại các diễn đàn đa phương, mà còn hủy hoại tiến trình hòa bình Trung Đông, tạo nguy cơ tái bùng phát bạo lực tại khu vực được coi là "thùng thuốc súng" này.

Trong bối cảnh đó, việc Tổng thống Trump đưa ra khái niệm "Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương", cho thấy chính quyền Mỹ tiếp tục quan tâm và muốn mở rộng liên kết với khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Việt Nam cũng nổi lên như một “điểm sáng” trong quan hệ song phương với Mỹ.

Chuyến thăm của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tới Mỹ tháng 5/2017, sự kiện Tổng thống Trump thăm chính thức Việt Nam và tham dự Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) tháng 11 vừa qua đánh dấu Việt Nam là quốc gia Đông Nam Á đầu tiên có lãnh đạo đi thăm Mỹ trong năm qua và cũng là nước đầu tiên trong khu vực mà Tổng thống Trump thăm chính thức.

Trên lĩnh vực đối nội, nền kinh tế Mỹ dưới sự chèo lái của Tổng thống Trump được đánh giá là có những bước phát triển tích cực. Bất chấp các trận bão lớn tàn phá nhiều vùng ở bang Texas và Florida, gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD, mức tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) 3,3% trong quý III được coi là một chiến thắng lớn của Tổng thống Trump, bởi trước đó, các chuyên gia kinh tế nhiều lần cho rằng mục tiêu tăng trưởng 3% mà ông đề ra là phi thực tế.

Thị trường lao động tiếp tục là điểm sáng trong bức tranh toàn cảnh nền kinh tế Mỹ. Tỷ lệ thất nghiệp giữ ở mức 4,1% trong tháng 11, thấp nhất trong 17 năm qua. Lạm phát ở quanh mức 2%, số lượng việc làm được tạo ra hàng tháng được duy trì tốt và ổn định, trong khi mức lương cơ bản cũng được nâng lên. C

ho dù vẫn có ý kiến chỉ trích, song bức tranh kinh tế Mỹ với nhiều gam màu sáng đã chứng minh những điểm đúng đắn trong chính sách “Nước Mỹ trước tiên” của ông Trump. Các tín hiệu đều cho thấy đà tăng trưởng GDP, dự kiến là 2,5% trong năm 2017, sẽ tiếp tục được duy trì năm tới, cao hơn so với mức bình quân 1,8% trong 8 năm cầm quyền của Tổng thống Obama.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump vẫn gặp rất nhiều khó khăn khi điều hành đất nước, trước hết là những trở lực từ chính nội bộ.

Tiến trình thành lập nội các mới diễn ra chậm chạp và liên tục có những xáo trộn về nhân sự khi hàng loạt vị trí cấp cao ở Nhà Trắng, Hội đồng An ninh Quốc gia, Cục Điều tra Liên bang (FBI)... bị điều chuyển hoặc thay thế, trong khi nhiều vị trí ở cấp chuyên viên ở các bộ, ngành vẫn còn để trống.

Bên cạnh đó, ông Trump và các cộng sự đang phải đối mặt với cuộc điều tra nghi án "móc ngoặc" với Nga trong cuộc bầu cử tổng thống 2016. Ngoài ra, hàng loạt sắc lệnh của ông Trump đã vấp phải sự phản đối của dư luận, như việc "cấm cửa" người Hồi giáo, bãi bỏ chương trình tạm hoãn trục xuất người nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ dưới 16 tuổi (DACA), vấn đề kiểm soát súng đạn...

Tất cả những khó khăn trên khiến ông Trump trở thành vị Tổng thống Mỹ có mức uy tín thấp kỷ lục trong năm cầm quyền đầu tiên khi có khoảng 60% người Mỹ không hài lòng về cung cách ông điều hành công việc.

Năm 2018 sẽ khó khăn với Tổng thống Trump khi Mỹ tiến hành bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ, sự kiện vốn theo truyền thống được coi là “không thuận lợi” cho các tổng thống trong nhiệm kỳ đầu tiên.

Phe Dân chủ đang thể hiện rõ quyết tâm giành lại quyền kiểm soát quốc hội trong 2 năm còn lại nhiệm kỳ của ông Trump, trong bối cảnh thế đa số mong manh mà phe Cộng hòa nắm giữ tại Thượng viện Mỹ đã suy yếu khi lần đầu tiên sau 25 năm, một ứng cử viên Dân chủ chiến thắng trong cuộc bầu cử thượng viện bổ sung tại bang Alabama hồi trung tuần tháng 12 này.

Thách thức lớn nhất mà Tổng thống Trump phải đối mặt là mở rộng thành phần ủng hộ để có thể lật ngược tình thế, nếu không muốn theo chân hai tổng thống tiền nhiệm là George W.Bush và Barack Obama, những người đều bị đánh bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Chỉ có con đường giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2018, ông Trump mới có thể viết tiếp giấc mơ "Đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại"./.