Nhu cầu bảo hiểm nhân thọ tăng nhưng tỷ lệ tham gia còn thấp

Kết quả cho thấy người dân ngày càng quan tâm hơn đến lập kế hoạch tài chính, bảo vệ gia đình và chuẩn bị cho các rủi ro dài hạn.

Nghiên cứu do IFM Research thực hiện trong năm 2025 với 1.265 người tham gia khảo sát tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ, bao gồm cả khu vực thành thị và nông thôn. 

Theo ông Nguyễn Phong Cầm, Phó Tổng thư ký IAV, đây là nghiên cứu độc lập đầu tiên của ngành bảo hiểm nhân thọ Việt Nam sau hơn 30 năm phát triển nhằm đánh giá nhận thức và hành vi của người dân đối với bảo hiểm nhân thọ. 

Kết quả khảo sát cho thấy 89% người tham gia đánh giá bảo hiểm nhân thọ là cần thiết trong cuộc sống. Tỷ lệ này ở nhóm đang sở hữu hợp đồng bảo hiểm nhân thọ là 91%, trong khi nhóm chưa sở hữu đạt 86%. 

Tuy nhiên, dù nhận thức tích cực, bảo hiểm nhân thọ hiện vẫn chưa trở thành công cụ quản trị tài chính cốt lõi đối với nhiều gia đình. Khi đối mặt với biến cố tài chính, 67% người được hỏi cho biết sẽ ưu tiên sử dụng tiền tiết kiệm, 53% lựa chọn cắt giảm chi tiêu và 39% tìm thêm nguồn thu nhập. Điều này phản ánh xu hướng tài chính mang tính “phòng vệ”, trong đó bảo hiểm chủ yếu được xem như lớp bảo vệ bổ sung thay vì giải pháp quản trị rủi ro dài hạn. 

Ông Ralf Matthaes, Giám đốc Điều hành IFM Research nhận định, hành vi tài chính của người dân hiện vẫn thiên về phòng thủ. Dù nhu cầu và đánh giá tích cực đối với bảo hiểm nhân thọ ở mức cao, tỷ lệ sở hữu thực tế vẫn còn thấp. Điều này cho thấy người dân chưa xem đây là công cụ quản lý rủi ro trung tâm trong chiến lược tài chính cá nhân. 

“Bảo hiểm nhân thọ hiện chủ yếu được nhìn nhận như một lớp bảo vệ tài chính bổ sung, chưa trở thành công cụ quản lý rủi ro cốt lõi hay giải pháp đầu tư dài hạn. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để các thương hiệu định hình lại thị trường thông qua đơn giản hóa các điều khoản trong Hợp đồng bảo hiểm, minh bạch thông tin, nâng cao chất lượng tư vấn và giáo dục tài chính bài bản”, ông Ralf Matthaes cho biết. 

Theo IFM Research, các lý do chính khiến người dân coi bảo hiểm nhân thọà cần thiết gồm bảo vệ trước rủi ro bệnh tật, tai nạn, tử vong (57%) và giúp ổn định tài chính gia đình (45%).

Khảo sát cũng ghi nhận 58% người tham gia tự đánh giá có hiểu biết khá tốt về bảo hiểm nhân thọ, với mức độ tương đối đồng đều giữa các nhóm tuổi. 

Dù vậy, khoảng cách giữa nhu cầu và tỷ lệ tham gia thực tế vẫn còn lớn. IFM Research cho rằng nguyên nhân đến từ thời gian đóng phí dài, áp lực tài chính, cũng như việc nhiều người ưu tiên các kênh tiết kiệm hoặc đầu tư khác. Đối với nhóm tuổi 22-29, thiếu tư vấn phù hợp được xem là rào cản đáng kể. 

Một yếu tố khác ảnh hưởng đến khả năng duy trì hợp đồng là chi phí. Theo nghiên cứu, mức phí bảo hiểm nhân thọ trung bình hiện khoảng 1,8 triệu đồng/tháng, tương đương gần 22 triệu đồng một năm. Trong bối cảnh thu nhập biến động, đây vẫn là khoản chi đáng cân nhắc với nhiều hộ gia đình. 

Nghiên cứu cho thấy 83% người tham gia khảo sát đã có kế hoạch tài chính cá nhân, trong đó 46% có cả mục tiêu ngắn hạn và dài hạn. Tuy nhiên, phần lớn mới bắt đầu quan tâm đến việc lập kế hoạch tài chính sau đại dịch COVID-19 và chưa duy trì việc rà soát thường xuyên. 

Hành vi tài chính cũng thay đổi theo độ tuổi. Nhóm dưới 30 tuổi ưu tiên mua tài sản lớn và ổn định chi tiêu; nhóm 30-40 tuổi tập trung tích lũy cho con cái và đầu tư dài hạn; trong khi nhóm trên 40 tuổi quan tâm nhiều hơn đến tiết kiệm hưu trí. 

Theo khảo sát, người sống tại các đô thị lớn có xu hướng lập kế hoạch tài chính nhiều hơn khu vực khác. Trong khi đó, người dân ở các tỉnh phía Nam có xu hướng hoạch định dài hạn rõ nét hơn, còn khu vực phía Bắc thiên về kế hoạch ngắn hạn và kiểm soát dòng tiền hàng ngày. 

Khảo sát của IFM Research cũng ghi nhận người tham gia bảo hiểm nhân thọ hiện quan tâm nhiều hơn đến tính minh bạch của điều khoản, năng lực tài chính doanh nghiệp và chất lượng tư vấn. 

Ở nhóm người trẻ, yếu tố giới thiệu từ bạn bè hoặc người thân có ảnh hưởng lớn đến quyết định tham gia. Trong khi đó, nhóm đã có gia đình và con nhỏ ưu tiên sự ổn định tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm. 

Đáng chú ý, trong nhóm chưa sở hữu bảo hiểm nhân thọ, có tới 80% cho biết dự định tham gia trong vòng 12 tháng tới. Theo đánh giá của IAV, điều này cho thấy nhu cầu thị trường vẫn còn đáng kể, dù người dân hiện có xu hướng tìm hiểu và so sánh kỹ hơn trước khi đưa ra quyết định dài hạn.

Báo cáo cũng cho rằng thị trường bảo hiểm nhân thọ đang bước vào giai đoạn người mua quan tâm nhiều hơn đến giá trị thực tế của sản phẩm thay vì chỉ dựa trên yếu tố cảm tính hoặc lời chào mời.

Theo số liệu từ Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 1,1 triệu trường hợp tai nạn thương tích phải khám và điều trị tại cơ sở y tế, với hơn 30.000 ca tử vong. Tai nạn giao thông, đuối nước và tai nạn lao động là các nguyên nhân hàng đầu.

Trong bối cảnh đó, báo cáo cho rằng nhu cầu về các công cụ dự phòng tài chính dài hạn sẽ tiếp tục gia tăng, song thị trường bảo hiểm nhân thọ cần cải thiện tính minh bạch, chất lượng tư vấn và khả năng duy trì hợp đồng để gia tăng niềm tin của người tham gia.

Hiện thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn như Manulife, Prudential, Dai-ichi Life, AIA, Generali… Trong bối cảnh người mua ngày càng thận trọng hơn với các quyết định tài chính dài hạn, cạnh tranh trên thị trường cũng dần chuyển từ mở rộng doanh số sang nâng chất lượng tư vấn, tăng tính minh bạch và cải thiện trải nghiệm khách hàng.