Nửa thế kỷ kiến tạo nền nông nghiệp công nghệ cao - Bài cuối: Kiến tạo trung tâm đổi mới sáng tạo nông nghiệp

Sau hành trình chuyển đổi từ nền sản xuất truyền thống sang nông nghiệp công nghệ cao, TP. Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững. Từ những doanh nghiệp tiên phong đổi mới sáng tạo đến các mô hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học và kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp thành phố đang mở ra không gian phát triển mới, khẳng định vai trò đầu tàu đổi mới sáng tạo của cả nước.

Doanh nghiệp dẫn dắt

Nếu trong giai đoạn đầu, động lực phát triển nông nghiệp công nghệ cao chủ yếu đến từ chính sách và các chương trình hỗ trợ của Nhà nước thì hiện nay, cộng đồng doanh nghiệp đang trở thành lực lượng tiên phong thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp.

Thực tế cho thấy, sự tham gia ngày càng sâu của doanh nghiệp đã làm thay đổi căn bản tư duy phát triển nông nghiệp. Từ mô hình sản xuất dựa trên khả năng cung ứng, ngành nông nghiệp đang chuyển sang mô hình sản xuất theo tín hiệu thị trường, lấy chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giá trị gia tăng làm thước đo.

Bà Trần Nguyễn Khánh Vy, Phó Giám đốc Công ty Goodlife cho rằng, nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh đã có bước chuyển mạnh mẽ từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp công nghệ cao và hướng tới giá trị gia tăng. Nếu trước đây sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và chú trọng sản lượng thì hiện nay ngành nông nghiệp thành phố tập trung nhiều hơn vào chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.

“TP. Hồ Chí Minh là địa phương tiên phong xây dựng môi trường thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới và đổi mới sáng tạo. Nhờ đó, nhiều công nghệ hiện đại đã được ứng dụng từ khâu sản xuất đến bảo quản và tiêu thụ sản phẩm, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản trên thị trường quốc tế”, bà Vy cho biết.

Goodlife cũng là một trong những doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực xử lý và xuất khẩu trái cây tươi tại TP. Hồ Chí Minh, với sản lượng khoảng 5.000 tấn trái cây mỗi năm xuất khẩu đến nhiều thị trường khó tính như Mỹ, Australia, New Zealand, Canada và châu Âu.

Sự tham gia của doanh nghiệp đang tạo nên một bước chuyển quan trọng trong cấu trúc của ngành nông nghiệp thành phố. Nếu trước đây nông dân là trung tâm của hoạt động sản xuất thì nay doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt thị trường, đầu tư công nghệ, xây dựng thương hiệu và kết nối các chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ. Đây cũng là nền tảng để hình thành hệ sinh thái nông nghiệp công nghệ cao, nơi doanh nghiệp, nhà khoa học, hợp tác xã và người nông dân cùng tham gia tạo ra giá trị mới.

Ông Phương Minh Tú, Phó Giám đốc Kinh doanh Công ty Cổ phần Dược TPC cho biết, trong bối cảnh nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh không còn nhiều dư địa mở rộng diện tích sản xuất, doanh nghiệp lựa chọn hướng đi chuyên sâu vào công nghệ sinh học, nhân giống và chiết xuất hoạt chất từ dược liệu. Đây là lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao của thành phố.

Hiện công ty đã cung ứng trên 1 triệu cây giống dược liệu Xáo tam phân, có nhiều hoạt  chất quý chống ung thư, xây dựng vùng nguyên liệu gần 100 ha, tiến tới hoàn thiện chuỗi giá trị sản phẩm từ giống đến sản xuất. Việc tham gia ươm tạo tại Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh đã giúp doanh nghiệp tiếp cận nhiều chương trình hỗ trợ về công nghệ, xúc tiến thương mại và kết nối thị trường quốc tế, tạo điều kiện mở rộng hợp tác với các đối tác đến từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ và Hoa Kỳ.

“Công nghệ không còn là yếu tố hỗ trợ mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để nâng cao giá trị gia tăng của nông sản. Việc đầu tư công nghệ chiết xuất hoạt chất sẽ giúp sản phẩm tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị ngành dược phẩm thay vì chỉ dừng ở khâu nguyên liệu thô. Ở TP. Hồ Chí Minh, doanh nghiệp không thể cạnh tranh bằng diện tích sản xuất mà phải cạnh tranh bằng công nghệ, bằng chất lượng giống và giá trị gia tăng của sản phẩm”, ông Phương Minh Tú chia sẻ.

Theo bà Bùi Ngọc Lê, Giám đốc điều hành Công ty CP tập đoàn Deeppro, việc ứng dụng công nghệ đã giúp chuẩn hóa toàn bộ quy trình sản xuất, tạo ra dữ liệu minh bạch và nâng cao chất lượng nông sản. Những chính sách hỗ trợ mạnh mẽ về đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp của TP. Hồ Chí Minh kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để doanh nghiệp tiếp tục trở thành chủ thể nghiên cứu công nghệ, phát triển giống mới, ứng dụng chuyển đổi số và tham gia xây dựng chuỗi giá trị toàn cầu.

Mở lối cho nông nghiệp xanh tương lai

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, yêu cầu phát triển xanh và giảm phát thải đang trở thành tiêu chí quan trọng đối với ngành nông nghiệp.

Theo ông Nguyễn Thanh Hiền, Phó Trưởng ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh, để tiếp tục duy trì vai trò đầu tàu đổi mới sáng tạo, thành phố cần tập trung vào ba lĩnh vực trọng tâm gồm nông nghiệp sinh thái gắn với công nghệ giảm phát thải, phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp và tăng tốc chuyển đổi số.

“Trong giai đoạn tới, TP. Hồ Chí Minh định hướng phát triển 12 khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chuyên ngành, mỗi khu sẽ là một hạt nhân nghiên cứu chuyên sâu, từ đó lan tỏa công nghệ và quy trình kỹ thuật đến các vùng sản xuất, hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp công nghệ cao quy mô lớn. Cùng với đó, thành phố sẽ đẩy mạnh nghiên cứu giống, ứng dụng công nghệ sinh học, AI, IoT, blockchain và dữ liệu lớn vào quản lý sản xuất, từng bước xây dựng nền nông nghiệp số, hiện đại và bền vững”, ông Nguyễn Thanh Hiền cho biết.

Còn theo TS. Nguyễn Hải An, Giám đốc Trung tâm Công nghệ Sinh học TP. Hồ Chí Minh, không gian phát triển mới sau khi hợp nhất TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đang mở ra dư địa lớn cho quá trình tái cấu trúc nông nghiệp, tạo điều kiện hình thành các vùng sản xuất tập trung, kết nối từ nghiên cứu, nhân giống, chế biến đến logistics và xuất khẩu. Sự liên kết giữa khu vực đô thị trung tâm với các vùng sản xuất nông nghiệp, thủy sản và kinh tế biển sẽ tạo nền tảng để xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp công nghệ cao quy mô lớn trong giai đoạn tới.

Các chuyên gia cũng cho rằng, trong xu hướng phát triển tương lai, nông nghiệp sinh thái được xem là hướng đi quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ tài nguyên đất, nước và xây dựng các vành đai xanh trong đô thị. Song song với đó, mô hình kinh tế tuần hoàn đang mở ra khả năng tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, biến chất thải của quá trình sản xuất thành nguyên liệu đầu vào cho các chuỗi giá trị mới, góp phần giảm chi phí và nâng cao hiệu quả kinh tế.