Nước Anh sẽ chọn giải pháp nào để “cứu” ngành thép?

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng này chỉ thực sự được chú ý trong nhiều tháng trở lại đây và lên tới đỉnh điểm với việc Tata Steel - tập đoàn thép lớn nhất Ấn Độ và lớn thứ sáu thế giới - công bố kế hoạch bán các nhà máy thép tại Anh để cắt giảm chi phí và hạn chế tổn thất, sau khi bị lỗ nhiều tỷ USD trong 5 năm qua.

Điều khiến người ta quan tâm vào lúc này là liệu Chính phủ Anh sẽ lựa chọn cách nào để đưa ngành thép ra khỏi khủng hoảng?

Cao trào khủng hoảng

Việc tập đoàn này định bán các nhà máy thép tại “đảo quốc sương mù” có thể ảnh hưởng đến sự tồn tại của khoảng 40.000 việc làm trong ngành thép. Có thể nói, động thái của Tata được ví như “hồi chuông thức tỉnh” đối với Chính phủ Anh và các nước châu Âu về mức độ trầm trọng của cuộc khủng hoảng ngành thép.

Ước tính khoảng hơn 20% lực lượng lao động trong ngành thép châu Âu bị mất việc làm do các doanh nghiệp không cạnh tranh nổi với thép nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc, trong khi tại Anh, cứ sáu việc làm trong ngành thép thì có một việc làm đứng trước nguy cơ bị cắt giảm.

Hồi đầu năm nay, Tata Steel đã công bố kế hoạch cắt giảm 1.050 việc làm, sau khi đã giảm 1.200 việc làm hồi tháng 10/2015 và 720 việc làm vào Hè 2015. Tập đoàn thép lớn thứ hai của Thái Lan SSI cũng thông báo kế hoạch đóng cửa nhà máy tại Anh, một động thái dẫn tới 2.200 việc làm bị cắt giảm.  

Tata Steel lý giải điều kiện kinh doanh trong ngành thép đang sa sút nhanh chóng cả tại Anh lẫn châu Âu, do tình trạng dư cung thép trên toàn cầu, lượng thép nhập khẩu vào châu Âu tăng vọt, chi phí tăng và tỷ giá biến động.

Cuộc khủng hoảng mà ngành thép nước Anh đang đối mặt còn là sự kết hợp của nhiều nhân tố như chi phí năng lượng ở mức cao, quy định về khí thải và nhất là sự cạnh tranh của thép giá rẻ từ Trung Quốc.

Một nguy cơ nữa là tác động của khả năng Anh rời Liên minh châu Âu (EU) đối với kinh tế “xứ sở sương mù”. Cùng với đó, chủ trương toàn cầu hóa, quy định cứng nhắc của EU và sự hỗ trợ thiếu nhiệt tình của chính phủ cũng là những “mầm mống” gây ra căn bệnh khủng hoảng hiện nay cho ngành thép Anh.

Khủng hoảng vì đâu?

Theo đài BBC, xét trong bối cảnh chung, nhu cầu thép trên toàn thế giới chưa thể trở lại mức trước đây, trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu giảm 1,7% trong năm 2015 và dự báo chỉ tăng 0,7% trong năm 2016.

Trung Quốc - nước sản xuất thép lớn nhất thế giới hiện nay - sản xuất khoảng 779 triệu tấn thép trong năm 2013, tương đương 50% tổng sản lượng thép toàn cầu, và 820 triệu tấn trong năm 2014.

Nguy cơ từ thép Trung Quốc không có dấu hiệu thuyên giảm khi mà tập đoàn thép lớn nhất Trung Quốc - Baosteel vừa thông báo sẽ tăng sản lượng thêm 20% lên 27,1 triệu tấn trong năm nay. 

Báo chí Anh dẫn nhận định của các chuyên gia trong ngành cho rằng không chỉ Anh mà cả thế giới đang đối mặt với tình trạng khủng hoảng thừa thép; chỉ khoảng 2/3 các sản phẩm thép thực sự được dùng tới.

Theo trang web steelbenchmarker.com, giá thép thế giới đã giảm hơn 70% so với mức cao kỷ lục 1.113 USD/tấn hồi tháng 7/2008, xuống chỉ còn 321 USD/tấn trong tháng 3/2016.

Theo Cơ quan Thống kê EU (Eurostat), Anh nhập khẩu thép của các nước EU với giá trung bình 897 euro/tấn trong năm 2014, trong khi nhập của Trung Quốc với giá chỉ 583 euro/tấn. Điều này khiến Trung Quốc khó tránh khỏi bị cáo buộc bán phá giá thép trên thị trường.

Không thể chỉ đổ lỗi cho thép Trung Quốc

Ngành thép Anh và châu Âu cho rằng làn sóng thép nhập khẩu giá rẻ, thậm chí chấp nhận bán lỗ, từ Trung Quốc là nguyên nhân khiến giá thép thế giới suy sụp.

Tuy nhiên, xét cho cùng chi phí sản xuất thép tại Anh hiện tương đối cao theo tiêu chuẩn quốc tế.

Giá điện tại Anh hiện cũng cao hơn 50% so với các nước thành viên EU. Tỷ giá đồng bảng Anh ở mức cao trong thời gian dài khiến xuất khẩu của Anh trở nên kém hấp dẫn.

Sản lượng thép của Anh mỗi năm đạt khoảng 12 triệu tấn, một con số quá khiêm tốn so với Trung Quốc, dù rằng “xứ sở sương mù” tập trung sản xuất các sản phẩm thép có chất lượng và giá trị gia tăng cao.

Vai trò của ngành thép với kinh tế Anh và lối thoát

Tại Anh, tỷ lệ người dân làm việc trong ngành thép là 1/1.700, tức là hiện có khoảng 18.000 người làm việc trong ngành thép trên tổng số lực lượng lao động gồm 31 triệu người, một tỷ lệ còn khá khiêm tốn.

Nếu ngành thép nước Anh tiếp tục lao dốc, sự sa sút này khó tránh khỏi gây hệ lụy cho các công ty liên quan như các nhà phân phối sản phẩm thép, các công ty thu mua kim loại vụn, các công ty buôn bán kim loại hay các nhà máy chế biến kim loại.

Không ít chuyên gia cảnh báo khủng hoảng có thể không chỉ gõ cửa ngành thép. Nếu lan ra lĩnh vực chế tạo trên diện rộng, nó có thể ảnh hưởng tới gần 10% GDP của Anh.

Hiệp hội Thép Anh (UK Steel) cho rằng những hỗ trợ thiết thực nhất cho ngành vào lúc này là giảm quy định về khí thải cácbon cho các nhà máy chế tạo, hỗ trợ chi phí năng lượng và một sự đảm bảo rằng thép của Anh sẽ được sử dụng trong các dự án xây dựng chủ chốt.

Để “cứu” ngành thép trong nước, Thủ tướng Anh David Cameron sẽ phải can thiệp mạnh mẽ hơn. Viện Nghiên cứu Chính sách Công (IPPR) cảnh báo nếu Tata Steel không thể giữ được 15.000 việc làm, Chính phủ Anh có thể bị thất thoát 4,6 tỷ bảng Anh tiền thuế VAT và thuế thu nhập.

Trong một tín hiệu tích cực, Tata Steel vừa nhất trí bán hoạt động sản xuất thép tại Scunthorpe, Lincolnshire, cho tập đoàn đầu tư Greybull Capital, một thỏa thuận hứa hẹn sẽ “cứu” 4.400 việc làm tại Anh.

Chính phủ Anh cũng thay đổi quan điểm khi đề cập tới khả năng quốc hữu hóa một phần Tata Steel, một giải pháp bị bác bỏ trước đó. Giới phân tích tin tưởng quốc hữu hóa các nhà máy thép là một giải pháp phù hợp vào thời điểm này./.