Pháp tìm cách giảm lệ thuộc vào đất hiếm và chất bán dẫn châu Á

Đất hiếm chuẩn bị xuất khẩu được bốc xếp tại Liên Vân Cảng, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Ảnh: AFP/TTXVN

Đây là những vật liệu được coi là then chốt đối với an ninh công nghiệp và chủ quyền kinh tế trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt.

Phát biểu tại buổi gặp gỡ báo chí đầu năm, ông Olivier Andriès, Chủ tịch Hiệp hội các ngành công nghiệp hàng không và vũ trụ Pháp, cảnh báo về xu hướng “vũ khí hóa chuỗi cung ứng”, trong đó các mối phụ thuộc vào nguồn cung chiến lược bị sử dụng như một công cụ tạo lợi thế địa chính trị. Theo ông, đất hiếm là ví dụ điển hình cho rủi ro này, bất chấp việc Mỹ và Trung Quốc đạt được một thỏa thuận “đình chiến” kéo dài một năm.

Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh Trung Quốc ngày 6/1 quyết định ngừng xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản, động thái được cho là có thể gây thiệt hại hơn 4 tỷ USD cho ngành công nghiệp nước này. Tại Pháp, sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc cũng đang gây lo ngại sâu sắc. Theo ông Andriès, khoảng 90% nguồn cung đất hiếm của ngành hàng không hiện nay đến từ Trung Quốc, bao gồm cả nguyên liệu thô lẫn toàn bộ chuỗi tinh luyện. Một trong những vật liệu thiết yếu là samarium, thành phần không thể thiếu trong sản xuất nam châm dùng cho động cơ và các hệ thống điện – cơ trên máy bay.

Mặc dù ngành hàng không Pháp được đánh giá là một trong số rất ít trên thế giới, cùng với Mỹ, có khả năng làm chủ toàn bộ chuỗi sản xuất máy bay dân dụng, song mức độ phụ thuộc lớn vào đất hiếm khiến ngành này dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị. Trước thực trạng đó, Chủ tịch Hiệp hội các ngành công nghiệp hàng không và vũ trụ Pháp kêu gọi triển khai một chiến lược chung ở cấp độ châu Âu nhằm xây dựng chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, từ khai thác khoáng sản đến tinh luyện, qua đó giảm dần sự lệ thuộc vào một nguồn cung duy nhất.

Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận trong lĩnh vực chất bán dẫn, khi ngành hàng không toàn cầu phụ thuộc lớn vào Đài Loan (Trung Quốc). Theo ông Andriès, đây không chỉ là vấn đề riêng của hàng không mà còn ảnh hưởng tới ngành ô tô và nhiều lĩnh vực công nghiệp khác, đòi hỏi Liên minh châu Âu (EU) phải sớm phát triển các chuỗi sản xuất đầy đủ và bền vững. Ông nhấn mạnh rằng, trong quản trị rủi ro hiện nay, việc tránh phụ thuộc vào một “điểm nghẽn duy nhất” là yêu cầu mang tính sống còn, thông qua đa dạng hóa nhà cung cấp và quốc gia cung ứng.

Bên cạnh những căng thẳng địa chính trị, bức tranh chung của chuỗi cung ứng hàng không Pháp vẫn cho thấy nhiều tín hiệu tích cực. Theo nghiên cứu thường niên phối hợp với Ngân hàng trung ương Pháp, hoạt động của các doanh nghiệp cung ứng, gồm các nhà sản xuất thiết bị và doanh nghiệp vừa và nhỏ, đã tăng khoảng 10% trong vòng một năm. Số lao động toàn ngành hiện đã vượt mức của năm 2019, trong khi khả năng sinh lời nhìn chung được cải thiện.

Ông Didier Kayat, Chủ tịch Nhóm các nhà cung ứng hàng không, quốc phòng và vũ trụ Pháp, cho biết trong năm qua chỉ ghi nhận 12 doanh nghiệp gặp khó khăn nghiêm trọng. Dù vẫn còn khoảng 3-5% doanh nghiệp, chủ yếu ở các khâu thượng nguồn như kết cấu máy bay và linh kiện cơ bản, chịu áp lực lớn, song xu hướng chung là sự phục hồi trở lại mức trước đại dịch COVID-19.

Về việc làm, ngành hàng không tiếp tục giữ vị trí là lĩnh vực tuyển dụng công nghiệp hàng đầu tại Pháp. Theo bà Clémentine Gallet, Chủ tịch Ủy ban hàng không – doanh nghiệp vừa và nhỏ thuộc Hiệp hội các ngành công nghiệp hàng không và vũ trụ Pháp, ngành này đã tuyển dụng khoảng 29.000 lao động trong năm 2024 và tạo thêm từ 25.000 đến 30.000 việc làm trong năm 2025. Tính theo số việc làm ròng, toàn ngành ghi nhận khoảng 14.000 vị trí mới, tương đương 5% tổng lực lượng lao động, hiện vào khoảng 220.000 người.

Những diễn biến trên cho thấy, song song với nỗ lực củng cố năng lực tự chủ chiến lược và giảm phụ thuộc vào châu Á, ngành hàng không Pháp vẫn duy trì đà phục hồi và tăng trưởng, dù phải đối mặt với các thách thức ngày càng phức tạp từ môi trường địa chính trị và chuỗi cung ứng toàn cầu.