Phong tỏa Hormuz đẩy thị trường dầu mỏ vào vòng xoáy bất ổn mới

Lệnh của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc phong tỏa hoạt động thương mại của Iran qua eo biển Hormuz và lời cam kết của Tehran sẽ tiếp tục siết chặt tuyến đường này đang khiến thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào tình trạng rắc rối sâu sắc hơn so với chỉ vài ngày trước.

Tờ The Wall Street Journal ngày 13/4 dẫn lời các nhà môi giới tàu biển và nhà phân tích nhận xét vẫn chưa rõ những tàu có thể đáp ứng đồng thời các điều kiện của Mỹ và Iran để rời khỏi vùng Vịnh hay không. Tehran cho biết các tàu quốc tế cần phải trả phí để đi qua Hormuz, nhưng Tổng thống Trump nói rằng ông đã chỉ đạo Hải quân Mỹ chặn những tàu đã trả khoản phí này.

Thay vì triển vọng dầu mỏ sẽ lưu thông trở lại như nhiều người hy vọng sau khi lệnh ngừng bắn được thiết lập tuần trước, việc phong tỏa có thể loại bỏ 2 triệu thùng dầu xuất khẩu mỗi ngày của Iran khỏi một thị trường vốn đã đang vật lộn với tình trạng thiếu hụt nguồn cung mang tính lịch sử.

Việc mất đi lượng dầu của Iran nhiều khả năng sẽ làm gia tăng cuộc chạy đua toàn cầu nhằm tìm kiếm dầu thô. Khách hàng chính của Iran là Trung Quốc có thể sẽ tham gia cạnh tranh nguồn cung từ Mỹ và châu Âu, trừ khi nước này sử dụng kho dự trữ chiến lược đáng kể của mình.

Lệnh phong tỏa quân sự của Mỹ đã chính thức được triển khai vào ngày 13/4 sau khi các cuộc đàm phán hòa bình kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, và Tổng thống Trump cảnh báo sẽ tiến hành các cuộc tấn công kiểu “tàu buôn ma túy” đối với bất kỳ tàu Iran nào tiến gần khu vực phong tỏa. Theo một quan chức cấp cao, hơn 15 tàu chiến Mỹ đã được triển khai để hỗ trợ chiến dịch. Trước đó, Iran tuyên bố rằng không có cảng nào ở Vịnh Ba Tư hoặc Biển Oman sẽ an toàn nếu các cảng của nước này bị đe dọa.

Sự đổ vỡ trong các cuộc đàm phán hòa bình và triển vọng leo thang xung đột mới đã đẩy giá dầu tăng vào ngày 13/4. Hợp đồng tương lai giao tháng gần nhất của dầu Brent (tiêu chuẩn toàn cầu) tăng 6% lên 101 USD/thùng.

Tuy nhiên, các mức giá hợp đồng tương lai dầu ngọt nhẹ Mỹ (WTI) và Brent được theo dõi rộng rãi không phản ánh đầy đủ mức độ căng thẳng. Các nhà giao dịch cho biết thế giới đã tiêu hao phần lớn “vùng đệm” trước khi bước vào cuộc xung đột Trung Đông, và các dấu hiệu cảnh báo đang lan rộng trong thị trường dầu mỏ.

Giá các lô dầu giao ngay gần như lập tức đang được giao dịch với mức cao chưa từng có so với các hợp đồng tương lai giao dầu trong 2 tháng tới. Tính đến 10/4, giá dầu cao hơn 31 USD/thùng so với hợp đồng Brent tháng gần nhất, một hiện tượng bất thường trong lịch sử cho thấy sự tuyệt vọng của các nhà nhập khẩu dầu.

Người mua cũng đang trả mức phí cao bất thường để có được nhiên liệu máy bay và dầu diesel ngay lập tức.

Chiến lược gia hàng hóa Ole Hansen tại Saxo Bank ở Copenhagen, cho biết “các nhà máy lọc dầu đang tìm kiếm dầu ở bất cứ nơi nào họ có thể tìm được”, trong khi “rất nhiều lời chào mua không nhận được phản hồi”.

Lệnh phong tỏa của Mỹ khiến các nhà giao dịch dầu lo ngại rằng Iran sẽ đáp trả. Người đứng đầu bộ phận chiến lược hàng hóa tại RBC Capital Markets, Helima Croft, nhận định:  "điều này làm gia tăng nguy cơ leo thang". Theo chuyên gia này, chiến lược của Mỹ dường như là gây ra đủ thiệt hại kinh tế đối với Tehran để buộc nước này phải lùi bước nhưng Iran trước đây đã từng chịu đựng các lệnh trừng phạt gây áp lực tối đa mà không từ bỏ tham vọng làm giàu uranium.

Trong khi đó, nhà quản lý quỹ phòng hộ Pierre Andurand cho rằng các nhà đầu tư từng bị thiệt hại do giá dầu sụt giảm sau lệnh ngừng bắn tuần trước có thể sẽ thận trọng khi quay lại thị trường.

Các nhà phân tích tại Morgan Stanley ước tính khoảng 13 triệu thùng sản lượng dầu mỗi ngày đang bị đình trệ tại Trung Đông cùng với 2,7 triệu thùng công suất lọc dầu. Trước chiến tranh, khoảng 20 triệu thùng dầu thô và nhiên liệu tinh chế được vận chuyển qua Hormuz mỗi ngày. Thế giới tiêu thụ 101 triệu thùng mỗi ngày.

Tình trạng thiếu hụt dầu diesel và nhiên liệu máy bay đang làm thay đổi dòng chảy thương mại năng lượng toàn cầu, khi giá tăng vọt tại châu Âu và châu Á mở ra các tuyến vận chuyển mới.

Theo Sparta Commodities, trong một hiện tượng hiếm thấy, châu Âu đang nhập khẩu nhiên liệu máy bay từ New York để thay thế nguồn cung bị mất từ Trung Đông. Tuy nhiên, người đứng đầu mảng hàng hóa của công ty dữ liệu này, James Noel-Beswick, cho biết điều đó không thể kéo dài mãi. Theo ông, Mỹ cũng sẽ cần lượng nhiên liệu máy bay đó. 

Tại châu Á, thị trường dầu diesel đang phát ra tín hiệu cảnh báo về khả năng thiếu hụt - một dấu hiệu báo trước những gì có thể sắp xảy ra với châu Âu. Ông nhận xét: “Mọi người dường như không thực sự nhận ra mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng này. Không chỉ là dầu diesel, không chỉ là nhiên liệu máy bay, không chỉ là xăng. Còn là khí tự nhiên hóa lỏng (LNG)… còn là phân bón. Gần như là mọi thứ chúng ta sử dụng”.