Quảng Ninh khởi động xây dựng thí điểm mô hình cửa khẩu thông minh

 Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu bước đột phá trong việc cụ thể hóa nhận thức chung cấp cao giữa hai Đảng, hai Nhà nước Việt Nam - Trung Quốc về việc hiện đại hóa quản lý biên giới và thúc đẩy giao thương chất lượng cao.

Phát biểu tại lễ khởi động, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Vũ Văn Diện khẳng định, việc triển khai thí điểm cửa khẩu thông minh tại khu vực cầu Bắc Luân I và Bắc Luân II là minh chứng sinh động cho nỗ lực thúc đẩy hợp tác kinh tế qua biên giới và xây dựng cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam - Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược. Đề án không chỉ nhằm theo kịp xu thế hiện đại hóa hải quan thế giới mà còn là yêu cầu cấp bách để duy trì lợi thế cạnh tranh, tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư và phát triển bền vững.

Theo Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc) đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, mô hình này sẽ ứng dụng các công nghệ tiên tiến nhất như: trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), xe tự hành không người lái (IGV) và nền tảng điện toán đám mây. Mục tiêu cốt lõi là thiết lập cơ chế "khai báo một lần", chia sẻ dữ liệu liên ngành giúp thông quan hàng hóa 24/7 thông suốt, minh bạch.

Điểm nhấn của đề án là việc hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh. Việc sử dụng phương tiện vận chuyển IGV không người lái và xe điện không chỉ giúp giảm nhu cầu nhân công, hạn chế sai sót mà còn cắt giảm đáng kể lượng khí thải CO2 và các loại bụi mịn, bảo vệ môi trường khu vực biên giới.

Đề án cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng được kỳ vọng sẽ mang lại những lợi ích thiết thực, mang tính đột phá cho người dân, cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nước của hai bên.

Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, dự án sẽ từng bước hình thành các luồng vận chuyển hàng hóa chuyên biệt, khép kín, ứng dụng phương tiện tự hành thông minh và các hệ thống tự động hóa, cho phép tổ chức thông quan liên tục 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần; qua đó, rút ngắn đáng kể thời gian thông quan, giảm chi phí logistics, góp phần bảo đảm chuỗi cung ứng, đặc biệt đối với nông sản, thủy sản và các mặt hàng dễ hư hỏng.

Với người dân và khách du lịch, việc triển khai các luồng kiểm soát tự động, kết hợp công nghệ nhận diện sinh trắc học sẽ từng bước thay thế các thủ tục thủ công truyền thống, giúp quá trình xuất nhập cảnh nhanh chóng, thuận tiện và an toàn hơn; qua đó, thúc đẩy giao lưu nhân dân và phát triển du lịch biên giới.

Còn với công tác quản lý nhà nước, mô hình cửa khẩu thông minh sẽ góp phần nâng cao năng lực giám sát và điều hành tổng thể. Trung tâm Điều hành tích hợp sẽ là đầu mối kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng chức năng của hai bên giúp tăng cường hiệu quả phối hợp, giảm chồng chéo, nâng cao tính minh bạch và hiệu lực quản lý.

Đề án thí điểm được triển khai qua 2 giai đoạn chính từ nay đến năm 2030. Giai đoạn 1: Thực hiện trong năm 2026, tập trung cải tạo hạ tầng, đầu tư thiết bị tại khu vực cầu Bắc Luân I (dành cho người xuất nhập cảnh) và cầu Bắc Luân II (dành cho hàng hóa); trong đó, ngân sách tỉnh sẽ ưu tiên đầu tư cho hạ tầng kỹ thuật, hệ thống công nghệ và phần mềm quản lý.

Giai đoạn 2 (2027-2030): Sau khi đánh giá kết quả thí điểm, mô hình sẽ được hoàn thiện và vận hành chính thức, hướng tới mở rộng quy mô hàng hóa và phương thức giao nhận.

Kinh phí dự kiến để thực hiện các hạng mục phần mềm quản lý cửa khẩu thông minh gồm ngân sách nhà nước và huy động nhà đầu tư; trong đó, giai đoạn 1, ngân sách nhà nước khoảng 250 tỷ đồng, bao gồm: triển khai mua sắm các thiết bị chuyên dùng phục vụ cửa khẩu thông minh như hệ thống soi chụp X-Quang, cân điện tử, hệ thống nhận diện, giám sát khu vực cầu Bắc Luân II, máy soi container...

Kinh phí do nhà đầu tư thực hiện khoảng 697 tỷ đồng, gồm: đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng giai đoạn 1 như: trung tâm điều hành, nhà kiểm hoá hải quan, khu vực logistics công nghệ cao, trung tâm kiểm dịch khử trùng, các hệ thống nhà kho, nhà phụ trợ...) và đầu tư trang thiết bị, công nghệ khoa học kỹ thuật trong phạm giai đoạn 1, gồm 05 xe tự hành IGV, hệ thống dẫn đường thông minh, hệ thống điều khiển xe IGV...

Để đảm bảo đề án triển khai đúng lộ trình, Tổ công tác chung giữa tỉnh Quảng Ninh và Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây đã được thành lập để duy trì cơ chế trao đổi định kỳ, kịp thời tháo gỡ các vướng mắc về kỹ thuật và pháp lý.

Việc khởi động xây dựng thí điểm cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng kỳ vọng sẽ tạo ra một hành lang xuất nhập khẩu hiện đại, giúp nâng cao lưu lượng giao nhận hàng hóa và thu hút mạnh mẽ các doanh nghiệp logistics quốc tế. Đây sẽ là hình mẫu tiêu biểu cho quan hệ hợp tác láng giềng hữu nghị, góp phần khẳng định vai trò "đầu tàu" kinh tế đối ngoại của Quảng Ninh trong tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng./.