Quốc hội: Mở đường dẫn vốn dài hạn, bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách​

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, chiều 30/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tình hình thực hiện ngân sách Nhà nước và kế hoạch đầu tư công... Thảo luận tại hội trường, các đại biểu đề nghị mở ba đường dẫn vốn cho nền kinh tế; đồng thời nhận diện đầy đủ rủi ro, thách thức để kiểm soát và bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách.

Phát biểu ý kiến, đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) cho biết, năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, giữa nhiều cú sốc từ bên ngoài, GDP 9 tháng vẫn tăng 9,01%, xuất khẩu tăng 24,5%; Việt Nam bước vào nhóm nước thu nhập trung bình cao, thị trường chứng khoán được nâng hạng, tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư; thủ tục hành chính giảm hơn một nửa cả thời gian lẫn chi phí. Cử tri và nhân dân phấn khởi, tin tưởng. Nền móng đã được đặt. Câu hỏi của năm 2027 là lấy vốn dài hạn ở đâu để đi đường dài.

Theo đại biểu, hiện nay, nền kinh tế dựa gần như vào một nguồn là tín dụng ngân hàng. Tín dụng đã khoảng 155% GDP; gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi một nửa dư nợ là trung, dài hạn. Không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn - nhấn mạnh điều này, đại biểu Lê Hoàng Anh nêu nghịch lý là vốn có sẵn, nhưng không chảy vào sản xuất. Tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng; người dân ước giữ khoảng 500 tấn vàng, xấp xỉ 12% GDP. Trong khi đó, trái phiếu doanh nghiệp chỉ khoảng 11% GDP, mục tiêu 20% vào năm 2025 chưa đạt. Từ đó đại biểu phân tích, cái thiếu không phải là vốn, mà là đường dẫn vốn.

Đại biểu cũng nêu ý kiến về thực tế có không ít doanh nghiệp công nghệ do người Việt sáng lập, phục vụ khách hàng Việt nhưng công ty mẹ đặt ở ngoài Việt Nam. Khi doanh nghiệp gọi vốn thành công, nguồn vốn, quyền quyết định và phần giá trị gia tăng có thể được ghi nhận ở nước ngoài, thay vì ở lại phục vụ nền kinh tế trong nước.

Vì vậy, đại biểu đề nghị trước hết cần bảo đảm điều kiện nền, đó là sự ổn định và tiên liệu được của pháp luật. Đại biểu đề nghị mở ba đường dẫn vốn. Một là, cụ thể hóa chủ trương cho vay theo dữ liệu, dòng tiền: khi doanh nghiệp đồng ý,ngân hàng được dùng dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu thuế, dữ liệu xuất nhập khẩu thay cho tài sản bảo đảm là đất. Hai là, giữ vốn chủ sở hữu ở trong nước. Chính phủ sớm ban hành cơ chế để công ty mẹ tại Trung tâm đầu tư thông suốt về trong nước và để doanh nghiệp đưa công ty mẹ từ nước ngoài về với chi phí thuế hợp lý. Ba là, nối tiết kiệm của dân với doanh nghiệp qua quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng...

Phát biểu thảo luận, đại biểu Hoàng Quang Hàm (Tây Ninh) phân tích, đất nước đang rất cần nguồn lực để phát triển nhưng cần nhận diện đầy đủ rủi ro, thách thức để kiểm soát và bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách. Áp lực huy động vốn ngân sách năm 2027 sẽ rất lớn, trong khi nguồn thu đối mặt nhiều thách thức...

Từ thực tế, đại biểu Hoàng Quang Hàm chỉ ra ba vấn đề cần khắc phục gồm: Kỷ luật, kỷ cương ngân sách chưa nghiêm, chất lượng lập dự toán còn hạn chế, bộc lộ những bất cập trong khả năng điều hành và thực thi ngân sách. Cùng với đó, hiệu quả sử dụng ngân sách chưa được bảo đảm. Nhiều nhiệm vụ trọng tâm đã có nguồn lực nhưng chưa thể phân bổ do còn chờ hướng dẫn, xác định đối tượng hoặc chuẩn bị dự án. Việc phân bổ vốn dồn vào cuối năm khiến ngân sách chậm phát huy tác dụng thúc đẩy tăng trưởng, phát sinh chuyển nguồn lớn và gây khó khăn cho điều hành vay. Và cuối cùng là việc thực hiện các nhiệm vụ được Quốc hội giao chưa bảo đảm đầy đủ khi một tỷ lệ lớn chi ngân sách trung ương không được phân bổ trực tiếp trong dự toán mà để lại cho khâu điều hành.

Đại biểu đề nghị, Nghị quyết phân bổ ngân sách trung ương quy định rõ đến ngày 31/3/2027 chưa phân bổ xong thì hủy dự toán, giảm bội chi để giữ kỷ luật ngân sách, không tăng sức ép lên điều hành vay; trừ các khoản để thực hiện các chủ trương quan trọng của cấp có thẩm quyền thì cho phép kéo dài đến ngày 30/6. Sau khi hủy dự toán, nếu thực sự có nhiệm vụ cấp bách, cần thiết thì sử dụng dự phòng ngân sách hoặc điều chuyển từ nhiệm vụ chậm giải ngân.

Đại biểu cũng đề nghị sửa Luật Ngân sách nhà nước theo hướng quy định giới hạn về số tiền và thời hạn phân bổ của Quốc hội, đồng thời xem xét trách nhiệm của các cơ quan liên quan nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài. Các chính sách mới ban hành cần sắp xếp thứ tự ưu tiên, đánh giá nguồn lực, bảo đảm khi ban hành, tốc độ tăng chi thường xuyên không cao hơn tốc độ tăng GDP, tăng thu; đưa quy định này vào luật. Đồng thời, tiếp tục tinh gọn bộ máy, sắp xếp đơn vị sự nghiệp công một cách thực chất, hiệu quả.