Quy trình thẩm định chuỗi cung ứng: Doanh nghiệp Việt Nam đều có thể bị ảnh hưởng

Doanh nghiệp Việt tham gia vào các chuỗi cung ứng hàng hóa, dịch vụ cho các khách hàng lớn ở thị trường châu Âu đều có thể bị ảnh hưởng bởi các quy định thẩm định chuỗi cung ứng. Ảnh: Ngọc Quỳnh/Bnews/vnanet.vn

Gần đây, Liên minh châu Âu (EU) và một số nước thành viên đang thiết lập các quy định pháp luật mới về thẩm định chuỗi cung ứng nhằm giám sát, ngăn chặn và xử lý các rủi ro về quyền con người và môi trường trong chuỗi cung ứng trên toàn cầu của các doanh nghiệp lớn tại khu vực này. Doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào các chuỗi cung ứng hàng hóa, dịch vụ cho các khách hàng lớn ở thị trường châu Âu dù với bất kỳ vai trò nào, là nhà cung ứng nguyên liệu đầu vào, nhà sản xuất chế biến hay nhà cung cấp dịch vụ vận chuyển, logistics… đều có thể bị ảnh hưởng bởi các quy định nói trên.

Nhằm cung cấp cho các doanh nghiệp, hiệp hội, các cơ quan tổ chức liên quan thông tin cơ bản, chính xác về các quy định thẩm định chuỗi cung ứng của thị trường châu Âu, qua đó có sự chuẩn bị và hành động phù hợp để Việt Nam tiếp tục xuất khẩu bền vững sang thị trường quan trọng này, sáng 21/10, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), với sự hỗ trợ của Viện FNF (CHLB Đức) tổ chức hội thảo "Xuất khẩu Việt Nam trước yêu cầu về thẩm định chuỗi cung ứng của thị trường châu Âu: Những điều doanh nghiệp cần biết". 

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban pháp chế (VCCI) nhận định, là khu vực có sức mua lớn thứ 2 trên thế giới, châu Âu luôn là thị trường xuất khẩu lớn và nhiều tiềm năng của Việt Nam; đặc biệt với việc thực thi Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu. Trong bối cảnh căng thẳng thuế quan ở Hoa Kỳ, đây cũng là khu vực có vị trí quan trọng trong mục tiêu đa dạng hoá thị trường xuất khẩu của các doanh nghiệp Việt Nam. 

Tuy nhiên, Liên minh châu Âu (EU) nói chung và một số nước thành viên nói riêng; đặc biệt là Đức, Pháp, Hà Lan... trong một vài năm trở lại đây đang thiết lập các quy định pháp luật mới giám sát các rủi ro về quyền con người và/hoặc môi trường trong chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp lớn trong khu vực. Các quy định về "thẩm định chuỗi cung ứng" đang trở thành một phần trong chính sách phát triển thương mại bền vững của các thị trường này. 

Mặc dù đối tượng áp dụng của các quy định thẩm định chuỗi cung ứng chỉ bao gồm các doanh nghiệp lớn, quá trình thực thi lại bao trùm tất cả các chủ thể tham gia vào các chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp này với các tư cách khác nhau như nhà cung ứng nguyên liệu linh kiện phụ tùng đầu vào, nhà sản xuất chế biến, nhà vận chuyển.... Như vậy, tới đây để duy trì và đón nhận các đơn hàng xuất khẩu hàng hóa mới từ các đối tác lớn ở châu Âu, doanh nghiệp Việt Nam cần hiểu và phối hợp hiệu quả với các đối tác này để tuân thủ các quy định pháp luật về thẩm định chuỗi cung ứng.

Các chủ thể cần tìm hiểu, nâng cao nhận thức; từ đó có sự chuẩn bị phù hợp để thích ứng và tuân thủ, không chủ quan xem nhẹ, nhưng cũng không lo lắng quá mức về vấn đề thẩm định chuỗi cung ứng. Ảnh: Ngọc Quỳnh/Bnews/vnanet.vn

Qua khảo sát nhanh của Nhóm Nghiên cứu thuộc Trung tâm WTO và Hội nhập - Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy có tới 59,3% các chủ thể liên quan tới hoạt động xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang EU chưa từng nghe nói tới quy định về thẩm định chuỗi cung ứng ở thị trường này, 36,6% khác đã từng nghe nói nhưng chưa biết cụ thể về các quy định này. Rất ít trường hợp hiểu một cách chính xác và rõ ràng các yêu cầu về kiểm soát chuỗi cung ứng tại các thị trường châu Âu.

Hội thảo được tổ chức nhằm mục đích cung cấp thông tin, cập nhật những kiến thức mới về Chỉ thị/Luật SCDDA (thẩm định chuỗi cung ứng). Qua đó, không chỉ tăng cường những hiểu biết về quy định thẩm định cho các chủ thể liên quan ở Việt Nam, bao gồm cả các doanh nghiệp, các hiệp hội, các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức tư vấn, các cơ sở đào tạo...

Qua đây, các chủ thể này có thể chủ động tìm hiểu, nâng cao nhận thức; từ đó có sự chuẩn bị phù hợp để thích ứng và tuân thủ, không chủ quan xem nhẹ, nhưng cũng không lo lắng quá mức về vấn đề thẩm định chuỗi cung ứng, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh. 

Đại diện Nhóm nghiên cứu, Thạc sĩ Trần Minh Thu giới thiệu về Quy định thẩm định chuỗi cung ứng ở thị trường châu Âu với những tính chất, đặc điểm, đối tượng điều chỉnh, đối tượng bị tác động của quy định về thẩm định chuỗi cung ứng. Luật Thẩm định chuỗi cung ứng của Đức và Chỉ thị thẩm định chuỗi cung ứng của EU với các nội dung về hiệu lực, đối tượng áp dụng, các nghĩa vụ chính và phạt vi phạm... 

Bà Trần Minh Thu cũng thông tin về Báo cáo "Quy định về thẩm định chuỗi cung ứng của thị trường châu Âu và ảnh hưởng tới xuất khẩu Việt Nam". Qua đó, mục tiêu là nhằm cung cấp thông tin và nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức liên quan ở Việt Nam về các quy định mới và có tác động đáng kể này của các thị trường châu Âu, đặc biệt là của EU (cấp Liên minh) và Đức (cấp quốc gia thành viên); đồng thời, nhận diện các yêu cầu đặt ra với doanh nghiệp Việt Nam tham gia các chuỗi cung ứng cho thị trường này, đặc biệt là trong hai ngành dệt may, giày dép, từ đó gợi ý một số giải pháp để thích ứng và tuân thủ hiệu quả các quy định mới của thị trường xuất khẩu quan trọng này.

Tại sự kiện, bà Nguyễn Thị Thu Trang, nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI) đã phân tích rõ nét về tình hình xuất khẩu Việt Nam trước các quy định về thẩm định chuỗi cung ứng của các thị trường châu Âu; trong đó đặc biệt nhấn mạnh về trường hợp của chuỗi cung ứng dệt may và giày dép.  

Theo bà Thu Trang, các nhà cung cấp sẽ bị ảnh hưởng bởi quy định này là các doanh nghiệp có hoạt động liên quan tới các doanh nghiệp tại Liên minh châu Âu hoặc Đức - vốn là những đối tượng chịu sự điều chỉnh của quy định/luật. Cũng có thể là tất cả các chủ thể kinh doanh ở Việt Nam bao gồm các doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh.... Họ là những người tham gia vào chuỗi cung ứng hàng hoá, dịch vụ xuất khẩu sang châu Âu hoặc nhập khẩu từ châu Âu và là những khách hàng/đối tác ở châu Âu là doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh của Luật SCDDA/Chỉ thị CSDD.

Phân chia theo nhóm thì đầu tiên là nhóm thượng nguồn trong chuỗi cung ứng, bao gồm các doanh nghiệp san xuất, xuất khẩu, dịch vụ; các doanh nghiệp Việt Nam cung cấp nguyên phụ liệu, trang thiết bị, nguồn đầu vào cho sản xuất, xuất khẩu hàng hoá và các dịch vụ nói trên và là các doanh nghiệp cung cấp các dịch vụ vận tải, hậu cần, logistics...phục vụ cho việc sản xuất, xuất khẩu hàng hoá, dịch vụ.

Thứ 2 là nhóm nhà cung cấp hạ nguồn sẽ gồm các doanh nghiệp Việt Nam cung cấp các dịch vụ vận tải, hậu cần, logistics.... phục vụ nhập khẩu, phân phối hàng hoá, dịch vụ từ châu Âu và các doanh nghiệp Việt Nam cung cấp dịch vụ lưu kho, phân phối bán buôn và bán lẻ.. hàng hoá/dịch vụ của đối tác châu Âu đến người mua Việt Nam

Bà Thu Trang cho biết, trong những trường hợp bị ảnh hưởng thì các doanh nghiệp có trách nhiệm tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về quyền con người và môi trường; đồng thời có trách nhiệm triển khai một số biện pháp thẩm định. Ở đây, trách nhiệm tuân thủ chỉ là 1 phần nhưng yêu cầu cao hơn là trách nhiệm ngăn chặn và xử lý nguy cơ, thay vì chỉ hành động khi vi phạm.

Thêm vào đó, tương đương pháp luật Việt Nam, các tiêu chuẩn của quy định này rộng hơn về các quyền con người cơ bản như (điều kiện sống, nhà ở, an toàn, riêng tư...), các tiêu chuẩn lao động cơ bản, các tiêu chuẩn về môi trường có ảnh hưởng tới con người...

Nếu trường hợp, nhà cung cấp không thực hiện trách nhiệm thì hàng hoá/dịch vụ có liên quan vẫn có thể được xuất bình thường nhưng kéo theo nhiều nguy cơ rủi ro xảy ra, khiến các đối tác EU của họ sẽ bị phạt; hậu quả có thể sẽ là không tiếp tục quan hệ đối tác, sẽ không còn những đơn hàng tiếp theo nữa....

Các diễn giả và chuyên gia nghiên cứu đều thống nhất quan điểm và khuyến nghị, doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào các chuỗi cung ứng phục vụ xuất khẩu; đặc biệt là các chuỗi liên quan tới Đối tác EU/Đức lớn thuộc diện điều chỉnh của các quy định về thẩm định chuỗi cung ứng, cần có hành động thích hợp để bảo vệ lợi ích xuất khẩu lâu dài.

Đầu tiên và quan trọng nhất là cần bảo đảm luôn tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp luật Việt Nam về lao động và môi trường; rà soát và ngăn chặn kịp thời mọi rủi ro, nguy cơ vi phạm; và lưu trữ đầy đủ các giấy tờ, bằng chứng về các công việc này.

Tiếp theo, cần chủ động tìm hiểu, chuẩn bị về nhận thức và nguồn lực cho việc phối hợp trong quy trình triển khai các biện pháp thẩm định của đối tác khi cần thiết. Cuối cùng, cần trao đổi tích cực và phối hợp hợp lý với các Đối tác trong thực hiện các biện pháp thẩm định khi được đối tác yêu cầu.