Sửa đổi Luật Dầu khí với tư duy thể chế kiến tạo phát triển

Luật Dầu khí năm 2022, có hiệu lực từ tháng 7/2023, đã tạo hành lang pháp lý và nhiều cơ chế đặc thù cho hoạt động dầu khí. Tuy nhiên, thực tiễn đang đặt ra những yêu cầu cao hơn. Các mỏ dầu khí tiềm năng chủ yếu nằm ở vùng nước sâu, xa bờ, điều kiện địa chất phức tạp; trong khi nhiều mỏ hiện hữu suy giảm sản lượng, đòi hỏi cần có cơ chế đủ mạnh để khơi thông nguồn lực, thu hút đầu tư, gia tăng trữ lượng và khai thác hiệu quả tài nguyên, đồng thời bảo đảm lợi ích Nhà nước, an ninh năng lượng, quốc phòng, an ninh trên biển.

Chính phủ đã thông qua chính sách của dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) tại Nghị quyết 81/NQ-CP ngày 3/4/2026. Bộ Công Thương sau đó xây dựng dự thảo Luật với 5 nhóm chính sách lớn, gồm đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền; hoàn thiện cơ chế hợp đồng dầu khí; bổ sung chính sách ưu đãi đầu tư; phát triển chuỗi giá trị dầu khí và năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí và bước đầu xây dựng khung pháp lý về giảm phát thải, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS).

Dự thảo được xây dựng trong yêu cầu thực hiện các chủ trương mới về cải cách thể chế, phân cấp, phân quyền và thúc đẩy tăng trưởng. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) sau khi dự thảo tiếp tục được tiếp thu, chỉnh lý. Chính phủ được yêu cầu hoàn thiện dự thảo, bảo đảm chất lượng và trình Quốc hội trước ngày 22/8/2026.

Từ góc nhìn của đại biểu Quốc hội (ĐBQH) trực tiếp tham gia thảo luận dự án Luật và Chủ tịch Petrovietnam Lê Ngọc Sơn cho rằng, thay đổi bao trùm nhất của lần sửa đổi này là chuyển mạnh sang tư duy thể chế kiến tạo phát triển.

Luật được thiết kế để khơi thông nguồn lực, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý. Điều này thể hiện ở 3 hướng lớn: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa quy trình; hoàn thiện cơ chế đầu tư đối với các nguồn tài nguyên khó phát triển như mỏ nhỏ, mỏ cận biên, khu vực nước sâu, xa bờ và nâng cao hệ số thu hồi dầu; đồng thời từng bước mở thêm không gian phát triển cho ngành. Tinh thần này phù hợp với yêu cầu đặt ra tại Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và hoàn thiện pháp luật dầu khí, tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế.

“Ý nghĩa của lần sửa Luật này không nằm ở số điều khoản mới, mà ở khả năng chuyển hóa thể chế thành dự án được triển khai, trữ lượng được gia tăng, sản lượng được duy trì - thành nguồn năng lượng phục vụ phát triển đất nước” - ĐBQH, Chủ tịch Petrovietnam Lê Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Một trong những điểm được quan tâm trong dự thảo là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong hoạt động dầu khí. Theo đề xuất, một số thẩm quyền hiện tập trung ở cấp cao hơn sẽ được phân cấp xuống phù hợp với chức năng, trách nhiện của từng chủ thể, qua đó rút ngắn quy trình xử lý đối với những nội dung chuyên ngành.

Ông Lê Ngọc Sơn cho rằng, nguyên tắc cốt lõi là trao quyền đến đâu, trách nhiệm và kiểm soát phải theo đến đó.

Bởi phân cấp, phân quyền không chỉ là rút ngắn thủ tục, mà là thiết kế lại cơ chế quản trị theo hướng rõ vai trò, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và rõ cơ chế kiểm soát. Nhà nước xác lập mục tiêu, nguyên tắc, tiêu chí và giám sát; chủ thể được giao quyền được chủ động trong phạm vi thẩm quyền và chịu trách nhiệm đến cùng về quyết định của mình. Đây cũng là yêu cầu của Nghị quyết 79-NQ/TW: phân cấp, phân quyền phải đi đôi với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Từ kinh nghiệm của các công ty dầu khí quốc gia trong khu vực, ĐBQH, Chủ tịch Petrovietnam  Lê Ngọc Sơn chỉ ra rằng, trao quyền gắn với chuẩn mực quản trị là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy vai trò dẫn dắt.

“Vì vậy, phân quyền không đồng nghĩa với giảm kiểm soát, mà đòi hỏi phương thức kiểm soát thực chất hơn, dựa trên minh bạch, quản trị rủi ro và kết quả. Đích đến là quyết định kịp thời hơn, trách nhiệm rõ hơn và nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn; qua đó tạo điều kiện để Petrovietnam thực hiện vai trò nòng cốt, dẫn dắt trong mô hình Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia”, ông phân tích.

Dự thảo Luật Dầu khí sửa đổi lần này có điểm mới khi mở rộng không gian phát triển cho ngành dầu khí từ chính nền tảng mà ngành đã tích lũy qua nhiều thập kỷ. Đây là cơ sở để Petrovietnam phát huy vai trò nòng cốt, dẫn dắt, chuyển hóa những nền tảng này thành năng lực tham gia các chuỗi giá trị năng lượng mới, nhất là năng lượng ngoài khơi và CCS.