Sức mạnh tiết kiệm trong kỷ nguyên số

Từ thói quen tích cóp từng đồng đến những tài khoản tiết kiệm online chỉ với vài cú chạm, văn hóa tiết kiệm của người Việt đang bước sang một kỷ nguyên mới. Khi công nghệ và giáo dục tài chính cùng lan tỏa, tiết kiệm không chỉ là giữ tiền mà còn là đầu tư cho tương lai bền vững.

Đó là thông điệp được các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách nhấn mạnh tại Tọa đàm “Tiết kiệm - Sức mạnh nội sinh trong kỷ nguyên số” do Thời báo Ngân hàng tổ chức sáng 30/10 nhân Ngày Tiết kiệm Thế giới.

Nền tảng quan trọng cho tăng trưởng

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà khẳng định tiết kiệm luôn được Chủ tịch Hồ Chí Minh coi là chuẩn mực đạo đức và nền tảng phát triển. Từ lời dạy “tiết kiệm là không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hình thành tư tưởng coi “cần, kiệm, liêm, chính” là phẩm chất căn cốt của người cách mạng.

Theo Phó Thống đốc, tinh thần tiết kiệm đã trở thành “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt trong tư duy quản lý, trong các chính sách phát triển của Đảng và Nhà nước. Tính đến giữa năm 2025, tiền gửi dân cư tại các tổ chức tín dụng đạt hơn 7,3 triệu tỷ đồng, tăng gần 10% so với cùng kỳ. Đây là nguồn lực tài chính nội sinh mạnh mẽ, giúp duy trì đà tăng trưởng GDP cao và ổn định.

Ngành ngân hàng đã và đang là cầu nối chuyển hóa tiết kiệm thành đầu tư, niềm tin thành thịnh vượng. Các tổ chức tín dụng không chỉ huy động và phân bổ hiệu quả vốn tiết kiệm mà còn thực hành tiết kiệm trong chính hoạt động của mình qua việc cắt giảm chi phí, tối ưu nguồn lực, tạo dư địa để giảm lãi suất, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.

Ở góc độ vĩ mô, PGS.TS. Chu Khánh Lân, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo thống kê - Ổn định tiền tệ, tài chính (Ngân hàng Nhà nước), cho rằng tiết kiệm không chỉ mang ý nghĩa đạo đức hay cá nhân, mà là giá trị cốt lõi trong chiến lược tài chính toàn diện quốc gia, một trong những trụ cột để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ.

Theo Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2020, mục tiêu là ít nhất 25-30% người trưởng thành gửi tiết kiệm tại các tổ chức tín dụng, hướng tới mở rộng khả năng tiếp cận tài chính chính thức cho người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp, vùng sâu vùng xa. Đến nay, các chỉ tiêu đã vượt kế hoạch với 33% người trưởng thành gửi tiết kiệm tại ngân hàng, 87% có tài khoản giao dịch và 75% có lịch sử tín dụng được ghi nhận trong hệ thống thông tin tín dụng quốc gia.

Đáng chú ý, khảo sát năm 2024 cho thấy 68% người trưởng thành có tiết kiệm trong 12 tháng qua, nhưng chỉ 33% gửi ngân hàng, còn tới 47% giữ tiền tại nhà. Đây là một thách thức cho việc huy động nguồn lực xã hội vào kênh tài chính chính thức.

Ông Lân nhấn mạnh điều này đặt ra yêu cầu phải tăng cường giáo dục tài chính, thúc đẩy người dân tham gia hệ thống tài chính chính thức, nơi nguồn vốn tiết kiệm được sử dụng hiệu quả, an toàn và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế.

Đòn bẩy của tiết kiệm bền vững

Tại tọa đàm, ông Christian Grajek, Trưởng điều phối khu vực Châu Á, Quỹ Hợp tác quốc tế các Ngân hàng Tiết kiệm Đức (DSIK), nêu quan điểm: “Giáo dục tài chính sớm là nền tảng hình thành thói quen tiết kiệm bền vững.”

Theo ông, để khuyến khích và mở rộng văn hóa tiết kiệm, Việt Nam cần chuyển từ các chiến dịch ngắn hạn sang mục tiêu dài hạn, biến tiết kiệm thành thói quen thường nhật của người dân. Việc hình thành hành vi bền vững đạt hiệu quả cao nhất nếu được bắt đầu từ sớm, ngay trong thời thơ ấu và tuổi thanh thiếu niên.

Giáo dục tài chính, vì thế, cần được tích hợp vào chương trình học ở trường phổ thông và đại học, thiết kế linh hoạt theo độ tuổi, mang tính thực tiễn và gắn với bối cảnh địa phương. Các phương pháp học hiện đại như trò chơi hóa (gamification), ứng dụng di động, học trực tuyến hoặc các cuộc thi về tiết kiệm trong trường học sẽ giúp lan tỏa tinh thần này mạnh mẽ hơn. Bên cạnh đó, các cơ chế khuyến khích như mở tài khoản tiết kiệm cho trẻ em, nhận lãi suất và phần thưởng học tập cũng sẽ giúp hình thành thói quen tích lũy sớm.

Ông Grajek nhấn mạnh, để xây dựng một hệ sinh thái tài chính bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, ngành tài chính ngân hàng, ngành giáo dục và các tổ chức xã hội. Nhà nước cần tạo khung chính sách ổn định, bảo vệ người gửi tiền và khuyến khích mô hình ngân hàng phục vụ cộng đồng. Ngành ngân hàng cần dùng giáo dục tài chính như công cụ tăng cường niềm tin, cung cấp sản phẩm tiết kiệm phù hợp cho từng nhóm khách hàng; trong khi ngành giáo dục xem đây là kỹ năng sống thiết yếu cho thế hệ trẻ. Các tổ chức quần chúng, tài chính vi mô và tổ chức phát triển quốc tế có thể đóng vai trò cầu nối, mang kinh nghiệm quốc tế và công cụ hỗ trợ đến các vùng sâu, vùng xa, nhóm yếu thế.

Theo Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà, trong kỷ nguyên số, tiết kiệm không chỉ là tích lũy tài chính, mà còn là sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực, từ con người, công nghệ đến thời gian. Hiện nay, hơn 95% giao dịch ngân hàng được thực hiện qua kênh số, thanh toán không tiền mặt tăng bình quân 45%/năm, giúp tiết kiệm hàng chục nghìn tỷ đồng chi phí xã hội.

Các sản phẩm tiết kiệm trực tuyến, linh hoạt giúp người dân gửi tiền an toàn, minh bạch, mọi lúc mọi nơi, đồng thời tăng hiệu quả huy động vốn cho ngân hàng. Đây là xu hướng tất yếu, vừa lan tỏa văn hóa tiết kiệm thông minh, vừa góp phần mở rộng tài chính toàn diện trong thời đại số.