Tái cấu trúc nền kinh tế để thúc đẩy tiến trình hồi phục

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI ghi nhận, thời gian qua, Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành liên quan đã có nhiều hội nghị, hội thảo bàn về giải pháp phát triển bền vững nền kinh tế.

Sau giai đoạn 2016-2020, quá trình cơ cấu lại nền kinh tế Việt Nam đã đạt những kết quả tích cực. Song, trước đại dịch COVID-19 và những diễn biến khó lường của tình hình thế giới, vẫn còn rất nhiều việc phải làm; trong đó, có việc đẩy mạnh tái cơ cấu nền kinh tế, tái cơ cấu doanh nghiệp.

* Nhận diện những thách thức

Ông Hoàng Quang Phòng nhìn nhận, dù đạt được nhiều kết quả rất đáng khích lệ, song việc triển khai cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng giai đoạn 2016-2020 vẫn còn một số hạn chế, như: mô hình tăng trưởng có thay đổi nhưng còn chậm.

Tốc độ tăng năng suất lao động nội ngành chưa cao; đóng góp của tiến bộ khoa học công nghệ vào tăng năng suất lao động còn hạn chế. Việc chuyển dịch cơ cấu nội ngành chưa rõ nét, chưa bền vững.

Công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn chủ yếu đang hoạt động ở phân khúc thấp trong chuỗi giá trị. Song song đó, các ngành công nghiệp chủ đạo như: dệt may, da giày, điện tử Việt Nam có tỷ lệ nhập khẩu còn khá cao, phụ thuộc không nhỏ vào một số thị trường....

Khu vực tư nhân phát triển chưa tương xứng với quy mô và độ mở của nền kinh tế. Mức độ phụ thuộc vào khu vực kinh tế nước ngoài chưa giảm. Thêm vào đó, không ít quy định hiện hành đang gây khó khăn cho việc thực hiện hiệu quả các giải pháp cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng.

Cải cách thể chế kinh tế và thực hiện các chương trình cơ cấu lại nền kinh tế chưa được tiến hành một cách nhất quán, toàn diện, đủ rộng và đủ mạnh của kinh tế thị trường đầy đủ, hiện đại để hình thành một cơ cấu kinh tế hợp lý và năng động hơn.

"Với các mục tiêu dự kiến đặt ra là trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và là quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045 với tốc độ tăng năng suất lao động ít nhất đạt 6,5%/năm, cao hơn mức 5,8% trong giai đoạn 2016-2020, quá trình cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng trong giai đoạn 2021-2025 cần được đẩy nhanh hơn để thực sự bứt phá", ông Hoàng Quang Phòng nhấn mạnh.

Trong tình hình dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, trên thế giới đã xuất hiện các xu hướng mới về dịch chuyển đầu tư, thương mại, chuyển đổi số và sự thay đổi nhanh chóng của các mô hình kinh doanh, phương thức sản xuất, tiêu dùng… Đây sẽ vừa là cơ hội, vừa là thách thức cho quá trình tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam.

Phát biểu tại diễn đàn, TS. Trần Thị Hồng Minh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung Ương (CIEM) nhận định, Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế 2021-2026 là sự tiếp nối Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2016-2020 - vốn đã đạt được nhiều kết quả và tạo ra nhiều thay đổi trong mô hình tăng trưởng, tăng năng suất, tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế; cũng như tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững.

So với giai đoạn trước, kế hoạch lần này đã thống nhất quan điểm cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng để đảm bảo ổn định vĩ mô, nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh. Đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam thực hiện cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với nhiều đột phá liên quan đến khoa học công nghệ.

* Tạo cơ chế thuận lợi

Ở góc độ nghiên cứu, theo bà Trần Thị Hồng Minh khuyến nghị cần phát triển nền kinh tế và sức cạnh tranh dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Đây là điểm hoàn toàn mới so với trước, để thúc đẩy sự phục hồi và phát triển nền kinh tế trong giai đoạn tiếp theo, đặc biệt trong bối cảnh đối diện với đại dịch COVID-19.

Nhưng cũng cần có sự kế thừa và phát triển những kết quả, thành tựu trong giai đoạn trước; đặc biệt ưu tiên phát triển một số ngành, lĩnh vực trọng tâm để tạo đột phá, lan truyền sang các lĩnh vực khác.

"Cần đạt được sự bứt phá về năng lực cạnh tranh của các ngành kinh tế chủ lực; phải có sự chuyển biến thực chất rõ nét về mô hình tăng trưởng. Sức cạnh tranh của nền kinh tế cũng như của doanh nghiệp có sự phát triển và nâng cao sức chống chịu và thích ứng trước những diễn biến phức tạp từ bên trong cũng như bên ngoài. Đặc biệt, hình thành rõ những cơ cấu hợp lý trong từng ngành từng lĩnh vực cũng như có sản phẩm quốc gia dựa vào công nghệ mới, công nghệ cao", bà Minh nhấn mạnh.

Một trong 5 nhiệm vụ trọng tâm của Kế hoạch 2021-2021 là tạo ra khuôn khổ thể chế và môi trường kinh doanh thuận lợi cho sự phát triển lực lượng doanh nghiệp. Do đó, bên cạnh những hỗ trợ trực tiếp thì hỗ trợ thể chế cho doanh nghiệp là hỗ trợ quan trọng. Khi tạo ra thể chế thuận lợi sẽ tạo môi trường cho doanh nghiệp phát triển và vươn lên trong bối cảnh hiện nay

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, ông Hoàng Quang Phòng, Phó chủ tịch VCCI cho rằng, việc tái cơ cấu nền kinh tế cũng cần được doanh nghiệp quan tâm, đặt mình trong vai trò chủ động. Do môi trường kinh doanh còn có yếu tố chưa ổn định. Đặc biệt, là sự bất ổn do đại dịch toàn cầu đưa tới nên doanh nghiệp cần thích ứng và có điều chỉnh phù hợp.

Doanh nghiệp cũng phải tính tới việc tái cơ cấu khi xuất hiện những “triệu chứng” thuộc về “hạ tầng cơ sở” liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến kết quả hoạt động hàng ngày như: thị phần đang bị thu hẹp làm doanh số sụt giảm.

Công nợ nhiều làm cơ cấu tài chính không phù hợp và tăng chi phí sử dụng vốn, thiếu công cụ giám sát, nhân viên làm việc không có động lực... Việc tái cơ cấu cũng cấp thiết không kém bởi điều đó liên quan tới những vấn đề cốt lõi của doanh nghiệp như mục tiêu, tầm nhìn và định hướng chiến lược, triết lý kinh doanh, giá trị cốt lõi và văn hóa doanh nghiệp.../.