Tận dụng lợi thế để phát triển khu công nghiệp sinh thái, thông minh

Các chuyên gia nhận định, các khu công nghiệp Việt Nam đang tích cực chuyển mình, hướng tới mô hình thông minh và bền vững. Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, ngoài việc ứng dụng công nghệ cao, các khu công nghiệp đã chú trọng yếu tố bền vững, phù hợp với xu hướng phát triển công nghiệp xanh.

Ông Nguyễn Văn Tiến - Phó Chủ tịch Liên Chi hội bất động sản công nghiệp Việt Nam cho biết, Việt Nam hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển các khu công nghiệp thông minh, dựa trên 3 nhóm lợi thế then chốt như: vị trí địa lý chiến lược, động lực chính sách mạnh mẽ và nền tảng hạ tầng – nhân lực đang được cải thiện rõ rệt.

Hiện các khu công nghiệp thông minh tại Việt Nam đang thu hút đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, thân thiện môi trường và tích hợp công nghệ số như: sản xuất điện tử - bán dẫn - linh kiện chính xác; công nghệ xe điện và pin năng lượng; năng lượng tái tạo và công nghệ tuần hoàn... Cơ hội này cũng tạo động lực để các khu công nghiệp Việt Nam đáp ứng tốt hơn yêu cầu của nhà đầu tư quốc tế và tham gia sâu rộng vào chuỗi cung ứng toàn cầu – ông Tiến phân tích.

Số liệu thống kê cho thấy, miền Bắc tiếp tục là tâm điểm của thị trường khu công nghiệp với tỷ lệ lấp đầy tại Hà Nội đạt 93%, tăng 5% so với cuối năm 2024. Hiện Hà Nội có 9 khu công nghiệp và một khu công nghệ cao với tổng diện tích gần 3.000 ha, hầu hết đạt tỷ lệ lấp đầy 100%.

Tại miền Trung, Đà Nẵng vẫn là điểm đến hấp dẫn thu hút nhà đầu tư. Đà Nẵng tiếp tục mở rộng quỹ đất công nghiệp với kế hoạch xây dựng và kêu gọi đầu tư các phân khu sản xuất, thương mại - dịch vụ và logistics trong khu thương mại tự do; đồng thời, khởi động Dự án Khu công nghiệp Hòa Ninh với diện tích 400 ha tại huyện Hòa Vang. Các tỉnh lân cận tại khu vực này cũng lần lượt khởi động những dự án khu công nghiệp quy mô lớn như Khu công nghiệp Phù Mỹ - giai đoạn I (Bình Định) và Khu công nghiệp VSIP II (Quảng Ngãi).

Ghi nhận ở thời điểm kết thúc quý I/2025, tổng nguồn cung đất công nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh ở mức 5.000 ha. Thành phố này đang đẩy mạnh thu hút đầu tư công nghệ cao, đặc biệt là ngành bán dẫn, với việc khánh thành nhà máy sản xuất bán dẫn đầu tiên, kết hợp nghiên cứu và đào tạo nhân lực. Bên cạnh đó, Khu công nghệ cao tiếp tục thu hút dự án lớn; trong đó có 12 dự án mới với tổng vốn hơn 1 tỷ USD.

Đánh giá về xu hướng tương lai, ông Bạch Ngọc Tùng - Công ty CP Công nghệ Xây dựng ACUD Việt Nam cho biết, trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 và yêu cầu cấp thiết đặt ra cho phát triển bền vững, các khu công nghiệp truyền thống đang trải qua một quá trình chuyển đổi, nhằm hình thành nên những khu công nghiệp thế hệ mới.

Theo ông Tùng, có thể nhận diện ba xu hướng chủ đạo đang định hình tương lai phát triển. Cụ thể như chuyển đổi số, ứng dụng các công nghệ như IoT, AI, Big Data để tối ưu hóa vận hành, quản lý tài nguyên và nâng cao hiệu quả. Cùng đó là phát triển bền vững và xanh hóa, tập trung vào hiệu quả sử dụng tài nguyên, kinh tế tuần hoàn, giảm thiểu tác động môi trường với mô hình khu công nghiệp sinh thái là điển hình.

Bên cạnh đó là việc tích hợp đa chức năng, phát triển các mô hình khu công nghiệp liên kết chặt chẽ với đô thị và dịch vụ (khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ), hướng tới các thành phố công nghiệp thông minh, thay vì chỉ là các khu vực sản xuất tập trung biệt lập – chuyên gia này chia sẻ.

Đầu năm 2025, Chính phủ đã phê duyệt 14 dự án khu công nghiệp mới trên cả nước. Các dự án này được triển khai tại Cần Thơ, Hải Phòng, Thái Nguyên, Bình Phước, Bắc Giang, Hải Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu với tổng diện tích hơn 4.000 ha, tổng vốn đầu tư lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng.

Một số khu công nghiệp được định hướng phát triển theo mô hình hiện đại, ứng dụng công nghệ cao và chú trọng yếu tố bền vững, phù hợp với xu hướng phát triển công nghiệp xanh.

Việc phê duyệt các dự án khu công nghiệp mới không chỉ giúp mở rộng quỹ đất công nghiệp, mà còn tạo điều kiện thu hút dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước. Đồng thời, các dự án này sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, tạo việc làm và cải thiện kết cấu hạ tầng.

Ngoài ra, với vị trí chiến lược, chi phí vận hành cạnh tranh và chính sách thu hút đầu tư, Việt Nam Việt Nam đang trở thành điểm nóng mới trong cuộc đua trung tâm dữ liệu Đông Nam Á khi Saigon Asset Management (SAM) đầu tư 1,5 tỷ USD xây dựng trung tâm dữ liệu 150 MW tại Bình Dương. Dự án hợp tác cùng VSIP, triển khai trên 50 ha và vận hành giai đoạn đầu sau 2 năm…

Tuy nhiên, để khai thác hết tiềm năng, ông Nguyễn Văn Tiến cho rằng, cần có sự đồng lòng và quyết liệt từ tất cả các bên liên quan. Lấy tinh thần “Không nói không, không nói khó, không nói có mà không làm” của Thủ tướng Phạm Minh Chính làm kim chỉ nam.

Từ đó, cần tập trung vào việc tái cấu trúc quy hoạch, nâng cấp hạ tầng công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy các mô hình khu công nghiệp thông minh, xanh, tuần hoàn. Đây sẽ là nền tảng vững chắc để Việt Nam không chỉ thu hút dòng vốn FDI chất lượng mà còn khẳng định vị thế trong cuộc đua công nghiệp 4.0 - ông Tiến nhận định.

Ngày 28/5/2022, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 35/2022/NĐ-CP quy định về quản lý khu công nghiệp và khu kinh tế; trong đó đề cập đến khu công nghiệp sinh thái. Đến ngày 24/1/2025, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính) cũng ban hành Thông tư số 5/2025/TTBKHĐT hướng dẫn xây dựng khu công nghiệp sinh thái.

Theo đó, khu công nghiệp sinh thái là cộng đồng của các doanh nghiệp sản xuất và cung cấp dịch vụ nhằm cùng nhau hướng tới sự nâng cao hiệu quả kinh tế và môi trường thông qua sự hợp tác quản lỷ tài nguyên môi trường bao gồm: năng lượng, nước, vật liệu và các tài nguyên khác (trên nguyên tắc lợi ích tập thể).

Phát triển khu công nghiệp sinh thái không chỉ là giải pháp giải quyết vấn đề môi trường trong công nghiệp mà còn là một chiến lược hiệu quả để xây dựng các cụm liên kết ngành mạnh, có sức cạnh tranh cao và phát triển bền vững. Từ đó, góp phần nâng cao vị thế của nền kinh tế Việt Nam nói chung và phát triển các ngành công nghiệp tại Việt Nam nói riêng.