Tăng giám sát chất lượng không khí, xác định những điểm nóng đốt rơm rạ

Quang cảnh Hội thảo tổng kết giai đoạn 2 Dự án “Ô nhiễm không khí và đốt ngoài trời trong nông nghiệp tại Việt Nam”. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Sáng 4/3, tại TP. Hồ Chí Minh, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) phối hợp với Liên minh toàn cầu về sức khỏe và ô nhiễm (GAHP) tổ chức Hội thảo tổng kết giai đoạn 2 dự án “Ô nhiễm không khí và đốt ngoài trời trong nông nghiệp tại Việt Nam”, với sự hỗ trợ của Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn Vương quốc Anh (DEFRA). Hội thảo được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến, có sự tham gia của các chuyên gia trong và ngoài nước.

Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho biết, Dự án “Ô nhiễm không khí và đốt ngoài trời trong nông nghiệp tại Việt Nam” được triển khai từ tháng 7/2022 đến tháng 3/2025 (giai đoạn 1) và tiếp tục thực hiện giai đoạn 2 từ cuối tháng 6/2025 đến hết tháng 3/2026. Mục tiêu xuyên suốt là đánh giá tác động của hoạt động đốt mở trong nông nghiệp, đặc biệt là đốt rơm rạ tới môi trường và sức khỏe con người; đồng thời đề xuất, nhân rộng các giải pháp thay thế thân thiện với môi trường.

PGS.TS Phùng Chí Sỹ, Chủ nhiệm dự án, phát biểu tổng kết tại Hội thảo. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Theo báo cáo tổng kết do PGS.TS Phùng Chí Sỹ, Chủ nhiệm dự án trình bày, trong giai đoạn 2, dự án tập trung vào mục tiêu chính mở rộng triển khai các giải pháp thay thế đốt hở rơm rạ. Mô hình phân hủy nhanh rơm rạ tại đồng ruộng tiếp tục được nhân rộng tại một số địa phương; riêng tại Vĩnh Long, dự án triển khai tại xã An Trường (50 ha) và xã Quới An (50 ha), bước đầu cho thấy hiệu quả tích cực trong xử lý phụ phẩm nông nghiệp, giảm phát thải khói bụi. Đồng thời, dự án thí điểm thu gom rơm rạ để sản xuất viên nhiên liệu (RDF) thay thế cho đốt hở, với khối lượng khoảng 40 tấn, góp phần tận dụng sinh khối nông nghiệp làm nguyên liệu năng lượng, giảm lãng phí tài nguyên và hạn chế phát thải ra môi trường.

Ngoài ra, dự án còn tập trung vào mục tiêu tăng cường giám sát chất lượng không khí, tập trung vào việc xác định điểm nóng đốt rơm rạ và đánh giá mức độ ô nhiễm bụi mịn PM2.5. Nhóm nghiên cứu đã cập nhật quy trình lập bản đồ, xây dựng bản đồ hàng tháng và hàng năm trên phạm vi cả nước về các khu vực đốt hở rơm rạ và phân bố PM2.5 trong năm 2025. Qua đó, dự án đánh giá sự đóng góp của hoạt động đốt rơm rạ đối với nồng độ PM2.5 tại các khu vực đô thị ở Hà Nội.

Đáng chú ý, nhóm thực hiện đã chế tạo 2 thiết bị giám sát tự động các thông số PM1, PM2.5, PM10 và bụi tổng (TSP), sử dụng năng lượng mặt trời, truyền dữ liệu về máy tính và điện thoại di động. Các thiết bị này được lắp đặt giám sát tại một số xã ở Vĩnh Long trước, trong và sau thời điểm đốt rơm rạ, cung cấp dữ liệu thực tế phục vụ đánh giá tác động.

PGS.TS Phùng Chí Sỹ nhấn mạnh, dự án còn chú trọng nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy tiếp cận sức khỏe môi trường. Trong khuôn khổ dự án, mạng lưới sức khỏe môi trường Việt Nam đã được thành lập; các hoạt động tập huấn, truyền thông được triển khai cho nhiều nhóm đối tượng như cán bộ quản lý, sinh viên, nông dân tại một số tỉnh. Tài liệu hướng dẫn kỹ thuật, tờ rơi, áp phích tuyên truyền về giải pháp thay thế đốt hở cũng được xây dựng và phổ biến rộng rãi.

Ban Quản lý dự án “Ô nhiễm không khí và đốt ngoài trời trong nông nghiệp tại Việt Nam” cho biết, việc điều hành được thực hiện chặt chẽ, định kỳ họp và báo cáo tiến độ, tài chính theo yêu cầu của đối tác quốc tế; các quy định về hợp tác với phía nước ngoài, ký kết hợp đồng, tài chính, thuế được tuân thủ nghiêm túc. Các sản phẩm khoa học của giai đoạn 2 đã được hoàn thiện, gửi phía Liên minh toàn cầu về sức khỏe và ô nhiễm góp ý và đang tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung để nộp đúng hạn cho Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn Vương quốc Anh.

Kết luận hội thảo, đại diện Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đánh giá giai đoạn 2 của dự án đã hoàn thành các mục tiêu, nội dung đề ra; đồng thời kiến nghị các chuyên gia Liên minh toàn cầu về sức khỏe và ô nhiễm tiếp tục hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm nghiên cứu, làm cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách kiểm soát đốt rơm rạ ngoài trời, góp phần giảm ô nhiễm không khí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Hội thảo cũng là diễn đàn để các nhà khoa học, nhà quản lý trao đổi kinh nghiệm, đề xuất giải pháp quản lý sinh khối nông nghiệp theo hướng bền vững, phù hợp điều kiện Việt Nam trong bối cảnh ô nhiễm không khí ngày càng được quan tâm.