Tăng năng lực giám sát thị trường chứng khoán và tài sản số

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số và các sản phẩm tài chính dựa trên chuỗi khối (blockchain) đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các cơ quan quản lý thị trường vốn trong việc đổi mới phương thức giám sát, tăng cường hợp tác quốc tế và chia sẻ thông tin xuyên biên giới.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Bùi Hoàng Hải, trong hơn một thập kỷ qua, thị trường tài sản số đã phát triển vượt bậc, có thời điểm giá trị vốn hóa toàn cầu vượt 4.000 tỷ USD với hàng triệu loại tài sản mã hóa khác nhau. Sự bùng nổ này mang đến cơ hội đổi mới mạnh mẽ cho hệ thống tài chính, song cũng kéo theo hàng loạt thách thức trong công tác giám sát và thực thi pháp luật.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoàng Hải. Ảnh: Thắng Trung/Bnews/vnanet.vn

Tính phi tập trung, ẩn danh và xuyên biên giới của tài sản số khiến việc quản lý rủi ro, ngăn chặn gian lận, rửa tiền hay tài trợ khủng bố trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Những hành vi vi phạm có thể khởi phát ở một quốc gia nhưng nhanh chóng lan rộng, gây ảnh hưởng đến sự ổn định của nhiều thị trường khác.

Vì vậy, theo ông Hải, việc phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, đặc biệt là trong khu vực ASEAN, trở thành yêu cầu tất yếu để đảm bảo sự an toàn, toàn vẹn và bền vững của thị trường tài chính khu vực.

“Những thách thức trên đòi hỏi các cơ quan quản lý không chỉ hoàn thiện khung pháp lý trong nước mà còn tăng cường phối hợp quốc tế, xây dựng các chuẩn mực giám sát hài hòa, phù hợp với bối cảnh phát triển của từng quốc gia”, ông Hải nhấn mạnh.

Ông Sou Socheat – Tổng Vụ trưởng Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Campuchia (SERC) cho rằng tài sản số đang mở ra không gian phát triển mới cho thị trường tài chính ASEAN. Sự chuyển đổi này chỉ có thể mang lại lợi ích bền vững nếu các quốc gia cùng hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và thống nhất phương pháp tiếp cận quản lý. Việc hình thành các mạng lưới hợp tác khu vực, như Mạng lưới Lãnh đạo Thực thi trong khuôn khổ Diễn đàn Thị trường vốn ASEAN (ACMF) được xem là bước tiến quan trọng trong việc tăng cường năng lực giám sát, đặc biệt ở những lĩnh vực mới nổi như tài sản số.

Theo ông Socheat, các sáng kiến hợp tác như Chương trình Phát triển Thị trường ACMF (A-MDP) hay Chương trình nâng cao năng lực cho các Cơ quan Quản lý trẻ ASEAN (AYRP) đang tạo điều kiện để các nước có trình độ phát triển khác nhau cùng học hỏi, hoàn thiện kỹ năng giám sát và cập nhật kiến thức chuyên môn trong các lĩnh vực then chốt như chứng khoán phái sinh, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư và công nghệ tài chính.

Ở tầm toàn cầu, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cũng đánh giá ASEAN là một trong những khu vực năng động nhất thế giới trong việc ứng dụng công nghệ tài chính, với hơn 70 triệu người dùng tài sản số hiện nay. Ông Shantanu Chakraborty - Giám đốc Quốc gia ADB tại Việt Nam cho rằng, tốc độ tăng trưởng này phản ánh sức hấp dẫn của đổi mới, nhưng đồng thời đặt ra thách thức lớn về quy định, giám sát và thực thi.

Ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc Quốc gia của ADB tại Việt Nam phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Thắng Trung/Bnews/vnanet.vn

Do đặc điểm phi tập trung, giao dịch liên tục và ẩn danh, tài sản số dễ bị lợi dụng cho các hoạt động gian lận, thao túng hay rửa tiền. Theo ông Chakraborty, để hạn chế rủi ro, các cơ quan quản lý cần xây dựng khuôn khổ pháp lý chặt chẽ, đồng thời thiết lập cơ chế hợp tác khu vực nhằm chia sẻ dữ liệu, phối hợp điều tra và tăng cường năng lực cưỡng chế. ADB hiện đang hợp tác chặt chẽ với ACMF và các quốc gia thành viên ASEAN nhằm hỗ trợ kỹ thuật, tham vấn chính sách và nâng cao năng lực quản lý rủi ro tài chính trong lĩnh vực này.

Tại Việt Nam, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang tiếp tục hoàn thiện hệ thống giám sát thị trường theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để phát hiện sớm các hành vi bất thường.

Cùng đó, cơ quan quản lý chú trọng mở rộng hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm từ các thị trường tiên tiến, đồng thời tham gia tích cực vào các sáng kiến chung của khu vực nhằm hướng tới thị trường vốn minh bạch, ổn định và hội nhập sâu rộng.

Các thành viên tham dự thảo luận tại Hội thảo của Diễn đàn Thị trường vốn ASEAN (ACMF) về giám sát và thực thi trong lĩnh vực tài sản mã hóa tại ASEAN do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức. Ảnh: Thắng Trung/Bnews/vnanet.vn

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh tài sản số đang định hình lại cấu trúc hệ thống tài chính, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý trong và ngoài khu vực không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo.

ASEAN với lợi thế là khu vực có dân số trẻ, năng động và trình độ công nghệ đang tăng nhanh, có tiềm năng trở thành trung tâm phát triển tài sản số và fintech của châu Á nếu duy trì được sự cân bằng giữa đổi mới và an toàn.

Việc tăng cường hợp tác quốc tế trong giám sát thị trường chứng khoán và tài sản số vì thế không chỉ là yêu cầu mang tính kỹ thuật, mà còn là định hướng chiến lược để khu vực ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng đảm bảo sự phát triển bền vững, minh bạch và thích ứng hiệu quả với làn sóng chuyển đổi số toàn cầu.