Tăng tốc tiêm vaccine, khống chế các ổ dịch cúm gia cầm còn tồn tại

Hệ thống máng ăn tự động và sàn nuôi thông thoáng tại khu chuồng trại lợn khép kín của gia đình ông Nguyễn Văn Vẻ, xã Việt Tiến, tỉnh Hưng Yên. Ảnh: Đinh Văn Nhiều-TTXVN

Theo Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), từ đầu năm đến nay, tình hình dịch bệnh cúm gia cầm trên cả nước có những diễn biến phức tạp khi ghi nhận 80 ổ dịch tại 73 xã, phường thuộc 17 tỉnh, thành phố, khiến trên 349.400 con gia cầm bị chết hoặc buộc phải tiến hành tiêu hủy.

Đáng chú ý, cả nước hiện vẫn còn 26 ổ dịch tại 9 tỉnh, thành phố chưa qua 21 ngày, tập trung ở các địa phương như Ninh Bình với 6 ổ dịch, Thanh Hóa có 5 ổ dịch, Cao Bằng ghi nhận 4 ổ dịch, Nghệ An có 3 ổ dịch, Khánh Hòa, Điện Biên và Tuyên Quang mỗi nơi có 2 ổ dịch, cùng Bắc Ninh và Đà Nẵng mỗi địa phương có 1 ổ dịch.

Trước thực trạng trên, Cục Chăn nuôi và Thú y đã đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố khẩn trương tập trung triển khai các biện pháp phòng, chống dịch. Nhiệm vụ trọng tâm là tập trung xử lý dứt điểm các ổ dịch hiện hữu, đẩy nhanh tiến độ tiêm phòng vaccine, đồng thời siết chặt khâu kiểm soát vận chuyển, giết mổ và buôn bán gia cầm nhằm hạn chế tối đa nguy cơ lây lan diện rộng cũng như giảm thiểu rủi ro lây truyền virus sang người.

Mới đây Cục Chăn nuôi và Thú y đã ban hành văn bản số 2685/CNTY-DT đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố tham mưu cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo sát sao chính quyền cơ sở cùng các đơn vị chuyên ngành. Các địa phương thực hiện nghiêm túc Luật Thú y, các văn bản hướng dẫn thi hành và Quyết định số 779/QĐ-TTg ngày 2/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch quốc gia phòng, chống bệnh cúm gia cầm, lở mồm long móng và dịch tả lợn châu Phi giai đoạn 2026-2030.

Các chuyên gia cho rằng, dịch bệnh tiếp tục phát sinh trong thời gian tới, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc các hoạt động tái đàn, vận chuyển, thu gom, giết mổ và buôn bán gia cầm diễn ra thường xuyên hằng ngày, trong khi thói quen chăn nuôi nhỏ lẻ chưa bảo đảm an toàn sinh học vẫn còn khá phổ biến. Bên cạnh đó, tỷ lệ tiêm phòng ở nhiều địa bàn vẫn chưa đạt đến mức bảo hộ cần thiết. Các khu vực đang có dịch, những địa phương có tỷ lệ tiêm phòng thấp hay các điểm tập kết, chợ buôn

Song song với những diễn biến phức tạp của dịch bệnh, kết quả công tác tiêm phòng vaccine đợt I năm 2026 trên thực tế vẫn còn ghi nhận nhiều hạn chế. Số liệu tổng hợp từ các địa phương cho thấy mới chỉ có 127.175.770 con gia cầm được tiêm vaccine cúm gia cầm trên tổng số 247.214.576 con thuộc diện phải tiêm, đạt tỷ lệ 51,44%. Mức độ bao phủ này rõ ràng chưa tạo được hàng rào miễn dịch thực sự vững chắc cho đàn vật nuôi.

Một số tỉnh, thành phố đang có tỷ lệ tiêm phòng ở mức rất thấp như: Lâm Đồng chỉ đạt 0,51%, Tuyên Quang đạt 2,32%, Đà Nẵng đạt 3,48%, Lai Châu đạt 3,72%, Gia Lai đạt 8,60% và Thái Nguyên đạt 18,78%. Mặt khác, việc quản lý dữ liệu ở một số nơi vẫn chưa thực sự chặt chẽ khi còn xảy ra tình trạng chưa thống kê đầy đủ tổng đàn thuộc diện tiêm hoặc xuất hiện sự chênh lệch, chưa thống nhất trong số liệu báo cáo gửi về cơ quan quản lý.

Cục chăn nuôi yêu cầu các địa phương đang xuất hiện ổ dịch chưa qua 21 ngày, bắt buộc phải phân công cán bộ chuyên môn bám sát địa bàn. Các lực lượng cần nhanh chóng điều tra dịch tễ, lấy mẫu xét nghiệm để đánh giá phạm vi ảnh hưởng cũng như các yếu tố nguy cơ. Việc tổ chức tiêu hủy toàn bộ gia cầm mắc bệnh hoặc nghi mắc bệnh phải được thực hiện triệt để, đi kèm với các biện pháp vệ sinh, tiêu độc khử trùng và kiểm soát chặt chẽ việc vận chuyển ra vào vùng dịch theo đúng quy định.

Cơ quan chức năng cũng lưu ý việc công bố dịch hay công bố hết dịch phải tuân thủ đúng điều kiện, trình tự và thẩm quyền pháp lý. Những hành vi vi phạm pháp luật về thú y như giấu dịch, không khai báo, cố tình bán chạy gia cầm bệnh, giết mổ gia cầm ốm hoặc vứt xác gia cầm chết ra ngoài môi trường làm phát tán mầm bệnh đều sẽ bị xem xét và xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, Cục Chăn nuôi và Thú y đề nghị các địa phương rà soát đến từng hộ, từng cơ sở chăn nuôi để nắm chắc tổng đàn gia cầm hiện có, đặc biệt chú ý đến các hộ nuôi nhỏ lẻ, đàn gia cầm mới phát sinh hoặc những đàn chưa được tiêm phòng đầy đủ. Trên cơ sở dữ liệu này, việc tổ chức tiêm vaccine bổ sung phải được triển khai nhanh chóng và hiệu quả. Các nguồn lực tiêm phòng cần được ưu tiên cho vùng đang có dịch, vùng đệm, các địa bàn từng có lịch sử dịch bệnh, khu vực chăn nuôi mật độ cao, chợ buôn bán gia cầm sống và những nơi có tỷ lệ tiêm phòng thấp.

Quá trình lựa chọn vaccine tiêm phòng phải đảm bảo phù hợp với chủng virus đang lưu hành tại địa phương, tiêm đúng đối tượng, đúng liều lượng và chuẩn xác về mặt kỹ thuật. Việc tiêm bổ sung cho các lứa gia cầm mới phát sinh cũng cần được thực hiện thường xuyên để duy trì tỷ lệ bảo hộ liên tục.

Về phía người nuôi và các trang trại, cơ quan chuyên môn khuyến cáo cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình chăn nuôi an toàn sinh học. Việc kiểm soát người, phương tiện, con giống, thức ăn và dụng cụ vào ra khu vực chăn nuôi phải được thực hiện nghiêm ngặt. Các trang trại, chợ buôn bán gia cầm, điểm thu gom và cơ sở giết mổ cần duy trì việc vệ sinh, sát trùng bằng vôi bột hoặc hóa chất chuyên dụng để triệt tiêu mầm bệnh tồn tại ngoài môi trường.

Chính quyền các cấp cũng cần quản lý chặt công tác tái đàn, tuyệt đối không để người dân nhập đàn, tái đàn khi chưa đảm bảo các điều kiện an toàn dịch bệnh và chưa hoàn thành việc tiêm phòng vắc xin.

Đồng thời, lực lượng thú y sẽ phối hợp với công an, quản lý thị trường, hải quan, biên phòng và chính quyền địa phương tăng cường kiểm tra các điểm tập kết, buôn bán, vận chuyển gia cầm, đặc biệt tại khu vực biên giới và các chợ đầu mối. Các trường hợp vận chuyển, buôn bán gia cầm nhập lậu, gia cầm không rõ nguồn gốc xuất xứ hoặc không bảo đảm quy định về vệ sinh thú y, an toàn thực phẩm sẽ bị ngăn chặn và xử lý nghiêm.

Cục Chăn nuôi và Thú y yêu cầu các địa phương nghiêm túc cập nhật đầy đủ, chịu trách nhiệm về số liệu báo cáo, đồng thời rà soát lại các trường hợp dữ liệu tổng đàn hay kết quả tiêm phòng chưa thống nhất hoặc báo cáo vượt 100%. Riêng 9 tỉnh, thành phố đang có ổ dịch chưa qua 21 ngày phải trực tiếp kiểm tra từng ổ dịch, lập danh sách các công việc tồn tại cùng hạn chót xử lý. Các địa phương này cần ưu tiên xử lý dứt điểm ổ dịch kéo dài, tiêm phòng bao vây theo nguy cơ, cập nhật tiến độ hằng ngày trên hệ thống VAHIS và gửi báo cáo tổng hợp về Cục Chăn nuôi và Thú y trước 16 giờ thứ 6 hằng tuần cho đến khi đủ điều kiện công bố hết dịch.