Tháo gỡ "điểm nghẽn" định hình mô hình công nghiệp xanh

Theo số liệu của ngành công thương Lào Cai, từ đầu năm 2026 đến nay, ngành công nghiệp địa phương có sự tăng trưởng khá ổn định trên 10%, trở thành một động lực quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế của tỉnh Lào Cai năm 2026.

Ông Hoàng Chí Hiền, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lào Cai chia sẻ, đến hết tháng 7/2026, giá trị sản xuất công nghiệp lũy kế đạt 40.417,7 tỷ đồng, bằng 51% kế hoạch năm, tăng 4,4% so với cùng kỳ. Những kết quả trên là rất đáng ghi nhận trong bối cảnh thị trường trong nước và quốc tế còn nhiều biến động.

Cùng với việc duy trì tốc độ tăng trưởng, ngành công thương tỉnh Lào cũng đã có nhiều giải pháp tham mưa với lãnh đạo địa phương tháo gỡ các điểm nghẽn để tạo thêm năng lực sản xuất mới, nâng chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng công nghiệp. Thứ nhất là mặt bằng và hạ tầng phục vụ phát triển công nghiệp ở một số khu vực chưa thật sự đồng bộ. Hiện nay, nhu cầu đầu tư mới và mở rộng sản xuất hiện khá lớn, trong khi công tác giải phóng mặt bằng ở nhiều dự án còn chưa theo kịp tiến độ đầu tư. Bên cạnh đó, phát triển công nghiệp còn đòi hỏi sự đồng bộ của giao thông kết nối, cấp điện, cấp thoát nước, xử lý môi trường và logistics. Vì vậy, muốn thu hút được các dự án công nghiệp có chất lượng thì không chỉ cần nhà đầu tư mà phải chuẩn bị được không gian phát triển và hệ thống hạ tầng đủ điều kiện để dự án triển khai nhanh và vận hành ổn định.

Lào Cai có lợi thế về khoáng sản, thủy điện, nguyên liệu nông - lâm nghiệp và kinh tế cửa khẩu, nhưng một số ngành vẫn còn tỷ trọng lớn ở khâu khai thác, sơ chế hoặc sản phẩm trung gian. Riêng trong lĩnh vực khoáng sản, một số sản phẩm chủ yếu vẫn là phôi thép, đồng cathode, phốt pho vàng; trình độ công nghệ ở một số cơ sở còn ở mức trung bình, mức tiêu hao nguyên liệu và năng lượng còn lớn. Vì vậy, tỉnh Lào Cai không chỉ định hướng tăng sản lượng mà phải tăng giá trị gia tăng, nâng tỷ lệ chế biến sâu, tiết kiệm tài nguyên và năng lượng.

Ngoài ra, hiện nay chuỗi apatit - hóa chất - phân bón còn thiếu một số loại nguyên liệu; nhà máy Gang thép Lào Cai đã hoạt động trở lại nhưng nguồn quặng sắt tại chỗ chưa ổn định. Cùng với đó, một số ngành công nghiệp chủ lực của tỉnh chịu ảnh hưởng khá trực tiếp từ biến động giá nguyên liệu và thị trường trong nước, quốc tế. Một bộ phận doanh nghiệp còn khó khăn về vốn, đơn hàng, chi phí sản xuất và thị trường tiêu thụ. Do đó, cùng với mở rộng sản xuất phải đặc biệt quan tâm đến đổi mới công nghệ, giảm chi phí, tiết kiệm năng lượng, phát triển logistics và mở rộng thị trường.

Tỉnh Lào Cai hiện có 10 nhà máy tuyển quặng sắt với tổng công suất thiết kế khoảng 4,96 triệu tấn quặng/năm nhưng chỉ 2 nhà máy hoạt động với công suất chưa ổn định, đạt khoảng 300.000 tấn/năm, trong khi 8 nhà máy còn lại đang tạm dừng để điều chỉnh công nghệ và thiết bị. Ở lĩnh vực chế biến sâu, Lào Cai có 18 nhà máy hóa chất và chế biến khoáng sản, sản xuất các mặt hàng như axit sunfuric, phospho vàng, DAP, phân lân, axit photphoric... Tuy nhiên, nhu cầu nguyên liệu của các nhà máy rất lớn, trong khi khả năng cung ứng trong năm 2026 còn hạn chế. Một số doanh nghiệp đứng trước nguy cơ gián đoạn sản xuất do thiếu nguồn quặng ổn định.

Trước những vấn đề trên, Sở Công Thương Lào Cai đã tập trung tham mưu cho lãnh đạo tỉnh theo hướng điều hành sát từng sản phẩm, từng doanh nghiệp và từng dự án. Đối với dự án đã cơ bản hoàn thành đầu tư, phải xác định rõ còn vướng thủ tục nào, cơ quan nào giải quyết và thời hạn hoàn thành, để sớm chuyển vốn đầu tư thành năng lực sản xuất thực tế.

Đồng thời, tập trung tháo gỡ một số chuỗi sản xuất chủ lực. Với sắt - thép, ưu tiên hoàn thiện các điều kiện để sớm đưa mỏ Quý Xa vào khai thác, qua đó ổn định nguồn nguyên liệu cho Nhà máy Gang thép Lào Cai. Với apatit - hóa chất - phân bón, tập trung tháo gỡ mặt bằng các khai trường và thúc đẩy các nhà máy tuyển Tam Đỉnh, Anh Nhẫn sớm đi vào hoạt động. Với chuỗi đồng, trọng tâm là duy trì hoạt động ổn định, bảo đảm nguyên liệu, điện năng và các điều kiện an toàn. Về dài hạn, Sở tiếp tục tham mưu phát triển hạ tầng cụm công nghiệp, thu hút các dự án chế biến sâu, chế biến chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp môi trường, khuyến khích đổi mới công nghệ, kinh tế tuần hoàn và sử dụng hiệu quả tài nguyên; đồng thời phát huy lợi thế cửa khẩu, logistics để mở rộng thị trường cho doanh nghiệp.

Hiện nay, phần lớn các doanh nghiệp trên địa bàn ngày càng quan tâm và có ý thức hơn trong việc thực hiện các yêu cầu về an toàn và bảo vệ môi trường. Ông Vũ Việt Tiến, Tổng giám đốc DAP số 2 cho biết, Công tác an toàn vệ sinh lao động, phòng chống cháy nổ luôn được đơn vị quan tâm, chú trọng, thực hiện tốt các quy định của pháp luật hiện hành. Công ty liên tục kiểm tra, theo dõi hiện trạng công tác quản lý môi trường, vệ sinh công nghiệp tại nhà máy, nhắc nhở, đôn đốc các đơn vị xử lý các tồn tại, đặc biệt tại khu vực bãi thải gyps. Công tác quản lý, thu gom, phân loại, chuyển giao xử lý các chất thải được thực hiện thường xuyên, đáp ứng yêu cầu theo quy định hiện hành. Tuy nhiên, thực tế tại một số cơ sở sản xuất công nghiệp trên địa bàn tỉnh Lào Cai vẫn còn những tồn tại, hạn chế cần tiếp tục được hướng dẫn, chấn chỉnh và xử lý theo quy định.

Với chức năng quản lý nhà nước về an toàn kỹ thuật công nghiệp, hóa chất, vật liệu nổ công nghiệp, điện và các yêu cầu kỹ thuật, an toàn đối với các lĩnh vực công nghiệp thuộc phạm vi quản lý, ngành công thương Lào Cai hiện đang tập trung thực hiện việc phòng ngừa từ sớm, tăng cường hướng dẫn doanh nghiệp nhận diện nguy cơ và thực hiện đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật, an toàn ngay từ quá trình chuẩn bị đầu tư, vận hành. Kiểm tra theo mức độ rủi ro và theo dõi đến cùng việc khắc phục, tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ cao như hóa chất, vật liệu nổ công nghiệp, khai thác khoáng sản, luyện kim và điện. Tăng cường phối hợp liên ngành, xác định rõ cơ quan chủ trì đối với từng vấn đề để vừa tránh chồng chéo, vừa không để khoảng trống quản lý.

Ông Hoàng Chí Hiền cho biết thêm, quan điểm của ngành công thương Lào Cai là hướng dẫn để doanh nghiệp tuân thủ đúng ngay từ đầu, nhưng hỗ trợ không đồng nghĩa với hạ thấp tiêu chuẩn. Trường hợp doanh nghiệp cố tình vi phạm, không khắc phục hoặc có nguy cơ trực tiếp đối với con người và môi trường thì phải xử lý theo quy định. Về lâu dài, phát triển công nghiệp của tỉnh Lào Cai sẽ tiếp tục gắn với sản xuất sạch hơn, tiết kiệm năng lượng, kinh tế tuần hoàn, xử lý và tái sử dụng chất thải, từng bước hướng tới mô hình công nghiệp xanh và bền vững./.