Thế giới khởi đầu chu kỳ tăng trưởng mới

Xu hướng này không chỉ mang tính chu kỳ thông thường mà còn là dấu hiệu cho thấy mô hình tăng trưởng tiềm năng của thế giới đang thay đổi. Năm 2026 có thể đánh dấu sự khởi đầu của một chu kỳ mới, mà trong đó thế giới phải tái định hình các động lực tăng trưởng.

Giảm tốc và không đồng đều

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) dự báo tăng trưởng GDP của thế giới năm 2026 sẽ chậm lại còn 2,9%, so với mức ước tính 3,2% cho năm 2025. Tốc độ tăng trưởng của kinh tế Mỹ sẽ giảm từ 2% năm 2025 xuống 1,7% năm 2026, trước khi phục hồi nhẹ vào 2027. Đối với Khu vực sử dụng đồng euro (Eurozone), mức tăng trưởng ước tính giảm từ 1,3% xuống còn 1%. Các nền kinh tế thị trường mới nổi ở châu Á tiếp tục được cho là động lực lớn trong tăng trưởng của toàn cầu.

OECD cảnh báo việc xuất hiện thêm các rào cản thương mại, đặc biệt là đối với các hàng hoá quan trọng phục vụ sản xuất, có thể gây tác động đáng kể lên chuỗi cung ứng và sản lượng toàn cầu. Trào lưu định giá tài sản dựa trên kỳ vọng lạc quan thái quá về lợi nhuận doanh nghiệp do AI thúc đẩy có nguy cơ gây ra điều chỉnh đột ngột. Tổ chức này cũng cho rằng các lỗ hổng tài chính có thể đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn lên cao hơn, bóp nghẹt các luồng tài chính và cản trở tăng trưởng.

Còn theo Cơ quan Thương mại và Phát triển Liên hợp quốc (UNCTAD), tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 vẫn thấp và chỉ ở mức 2,6% như năm 2025, dù có được động lực tích cực từ các công nghệ mới như AI. Tổng Thư ký UNCTAD, bà Rebeca Grynspan, đánh giá số liệu mới cho thấy tầm quan trọng mang tính quyết định của tăng trưởng tín dụng đối với triển vọng thương mại toàn cầu. Các yếu tố như lãi suất vay mượn cao hơn, dễ bị ảnh hưởng bởi những biến động bất ngờ của dòng vốn và rủi ro tài chính liên quan đến khí hậu, sẽ hạn chế không gian tài khóa và đầu tư mà các nền kinh tế đang phát triển cần có để duy trì đà tăng trưởng. Trong bối cảnh đó, UNCTAD kêu gọi triển khai một loạt cải cách nhằm giảm thiểu tình trạng dễ bị tổn thương về tài chính, cải thiện khả năng dự báo và tăng cường tính liên kết giữa thương mại, tài chính và phát triển.

Trong khi đó, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng toàn cầu sẽ giảm từ 3,2% năm 2025 xuống 3,1% năm 2026, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 3,7%/năm trong giai đoạn 2000 - 2019. Các nền kinh tế phát triển dự kiến tăng trưởng khoảng 1,5%, còn các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển chỉ nhỉnh hơn 4%.

Theo IMF, bất ổn kéo dài, xu hướng bảo hộ thương mại trầm trọng hơn và các cú sốc về nguồn cung lao động có thể làm giảm tốc độ tăng trưởng. Các rủi ro tài khóa, khả năng điều chỉnh giảm trên thị trường tài chính, và sự suy yếu của các thể chế kinh tế có thể đe dọa sự ổn định. Do vậy, các nước cần kết hợp ngoại giao thương mại với điều chỉnh kinh tế vĩ mô, thiết lập lại các vùng đệm tài khóa và tăng cường nỗ lực cải cách cơ cấu hơn nữa.

Tái định hình các động lực tăng trưởng

Trong hai năm qua, AI đã thổi bùng làn sóng định giá tăng vọt trên các thị trường vốn, nhưng tác động thực sự của nó đối với nền kinh tế vẫn còn ở giai đoạn sơ khai. Giới chuyên gia nhận định sang năm 2026, các hệ thống AI tiên tiến, trong đó có những bước tiến hướng tới trí tuệ nhân tạo tổng quát, được kỳ vọng sẽ bước đầu tạo ra những cải thiện thực chất về năng suất, lợi nhuận doanh nghiệp và lợi ích xã hội.

Đóng góp của AI sẽ được thể hiện trên 3 phương diện quan trọng nhất: nâng cao hiệu quả các quy trình hiện hành; tạo ra sản phẩm và dịch vụ mới; cải thiện năng suất nghiên cứu, nhờ đó nâng cao tiềm năng tăng trưởng dài hạn. Theo nhận định của giới chuyên gia, AI đang chuyển mình từ một tài sản mang tính đầu cơ trở thành một động lực thúc đẩy phát triển kinh tế toàn cầu.

Trong khi đó, quá trình tái cấu trúc các chuỗi giá trị toàn cầu đang đưa các nền kinh tế mới nổi lên những vị trí mới. Chiến lược đa dạng hóa của các tập đoàn đa quốc gia cùng quá trình mở rộng toàn cầu của các doanh nghiệp Trung Quốc đang góp phần hình thành mạng lưới sản xuất lấy Trung Quốc làm trung tâm, kết nối khu vực Đông Nam Á, Mỹ Latinh và Trung – Đông Âu.

Các lĩnh vực lắp ráp điện tử tại Việt Nam, linh kiện ô tô tại Mexico (Mê-hi-cô) và khai thác, chế biến tài nguyên cấp độ cao nhằm tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng lớn tại Indonesia (In-đô-nê-xi-a) cũng đang nổi lên như những cực tăng trưởng khu vực mới. Đây không đơn thuần là sự dịch chuyển công nghiệp, mà là một bước nâng cấp mang tính cơ cấu của chuỗi giá trị toàn cầu.

Ngoài ra, quá trình chuyển dịch năng lượng đang thúc đẩy một chu kỳ đầu tư mới, kiến tạo động lực tăng trưởng khác cho kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị, dịch chuyển sang năng lượng xanh là xu thế tất yếu, không thể đảo ngược. Năm 2026 được kỳ vọng là dấu mốc quan trọng trong lộ trình hướng tới các mục tiêu khí hậu năm 2030 của nhiều quốc gia trên thế giới. Đẩy mạnh đầu tư vào điện Mặt Trời, điện gió, lưu trữ năng lượng và hiện đại hóa hệ thống lưới điện sẽ trở thành những động lực tăng trưởng cốt lõi.

Tại châu Âu và Trung Quốc, các ngành công nghiệp xanh không chỉ góp phần đáp ứng yêu cầu pháp lý, mà còn mở ra cơ hội xuất khẩu và việc làm. Trong khi đó, các quốc gia giàu tài nguyên đang đẩy mạnh sản xuất khoáng sản chiến lược, qua đó thúc đẩy cả thương mại lẫn đầu tư.

Đồng thời, Trung Quốc, với vai trò là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, cũng tạo ra những tác động lan tỏa toàn cầu trong quá trình chuyển đổi kinh tế. Trung Quốc cho thấy kỷ nguyên cạnh tranh bằng kích thích tăng trưởng ngắn hạn đang dần khép lại. Thay vào đó là kỷ nguyên cạnh tranh về năng lực cơ cấu, hệ sinh thái đổi mới và sức bền thể chế.