Thêm cơ chế để VIFC kết nối dòng vốn quốc tế với các dự án trọng điểm

Nhu cầu vốn cho hạ tầng và các dự án quy mô lớn ngày càng tăng đang đặt ra yêu cầu đa dạng hóa các kênh huy động vốn cho TP. Hồ Chí Minh. Trong bối cảnh đó, Luật Phát triển đô thị vừa được Quốc hội thông qua đã mở thêm cơ chế để Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam (VIFC) kết nối và huy động các nguồn vốn trong nước, quốc tế thông qua nhiều công cụ và định chế tài chính. 

* Mở dư địa cho hoạt động “ngân hàng đầu tư” tại VIFC

Nhu cầu này càng rõ nét khi các đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn đầu tư lớn với hàng loạt công trình hạ tầng và dự án trọng điểm. Theo ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, trong năm 2026 và những năm tới, thành phố sẽ là một “đại công trường” với nhiều công trình lớn, dự án trọng điểm và các dự án mang tính đột phá.

Trung tâm tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến hoạt động cuối năm nay. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Giai đoạn 2026-2030, TP. Hồ Chí Minh cần khoảng 3,2 triệu tỷ đồng cho đầu tư phát triển. Trong khi đó, ngân sách thành phố chỉ có thể tự cân đối khoảng 1-1,2 triệu tỷ đồng, đồng nghĩa khoảng 2 triệu tỷ đồng cần được huy động từ các nguồn lực bên ngoài. Chỉ tính riêng các dự án khởi công trên địa bàn thành phố dịp 2/9 vừa qua, tổng mức đầu tư của các công trình, dự án đã hơn 181.412 tỷ đồng.  

Quy mô vốn lớn đặt ra yêu cầu phải mở rộng các kênh dẫn vốn, nhất là khả năng thu hút nguồn lực tư nhân và kết nối với dòng vốn quốc tế. Đây cũng là một trong những vai trò được đặt ra đối với VIFC.

Theo Điều 24 Luật Phát triển đô thị vừa được Quốc hội thông qua, HĐND Thành phố có thẩm quyền quy định việc phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình tại VIFC để huy động vốn triển khai các dự án trọng điểm của Thành phố.

HĐND Thành phố cũng có thẩm quyền quy định điều kiện, trình tự, thủ tục cấp phép thành lập ngân hàng có hoạt động ngân hàng đầu tư và phát hành sản phẩm tài chính quốc tế thông qua VIFC, trên cơ sở có ý kiến của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.

Trong khi đó, Cơ quan điều hành tại Thành phố có thẩm quyền cấp phép thành lập ngân hàng có hoạt động ngân hàng đầu tư và cấp phép phát hành sản phẩm tài chính quốc tế theo quy định của HĐND Thành phố.

Luật cũng quy định cơ chế kết nối, tài trợ và hỗ trợ chuỗi giá trị giữa VIFC với khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, khu cảng mở, khu đô thị khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, TOD và các khu chức năng khác.

Những quy định này bổ sung thêm cơ chế để VIFC gắn hoạt động tài chính với nhu cầu vốn của các dự án trọng điểm trên địa bàn; trong đó, ngân hàng có hoạt động ngân hàng đầu tư là một hướng phát triển được đặt ra. 

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) cho biết, quy định mới này có thể tạo ra thay đổi về chất đối với thị trường vốn của TP. Hồ Chí Minh.

Trong nhiều năm, nền kinh tế Việt Nam phụ thuộc khá lớn vào tín dụng ngân hàng thương mại. Trong khi đó, các dự án hạ tầng như metro, cảng biển, sân bay, hạ tầng số hay năng lượng có vòng đời 20 - 40 năm, cần nguồn vốn rất dài hạn. Nếu đưa phần lớn nhu cầu đó vào bảng cân đối của ngân hàng thương mại sẽ phát sinh áp lực về kỳ hạn, an toàn vốn và tập trung rủi ro. 

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, chức năng của ngân hàng đầu tư không phải là thay thế ngân hàng thương mại mà là biến một nhu cầu vốn thành một cấu trúc tài chính có thể đầu tư được. Họ có thể tư vấn cấu trúc giao dịch, bảo lãnh phát hành, thu xếp vốn, tổ chức tín dụng hợp vốn, tư vấn mua bán - sáp nhập, chứng khoán hóa và phân phối sản phẩm cho các nhà đầu tư có khẩu vị khác nhau. 

Cùng với cơ chế phát hành sản phẩm tài chính quốc tế qua VIFC-HCMC, Thành phố có thể từng bước hình thành năng lực phát hành trái phiếu quốc tế, trái phiếu xanh, trái phiếu công trình, quỹ đầu tư hạ tầng, các sản phẩm cấu trúc hoặc những công cụ huy động khác theo khuôn khổ pháp lý được cho phép. 

“Điều quan trọng không phải chỉ là “có thêm sản phẩm”, mà là hình thành đầy đủ chuỗi: tạo thương vụ - cấu trúc - bảo lãnh/thu xếp - phân phối - giao dịch thứ cấp ngay tại TP. Hồ Chí Minh”, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho biết.

* Ưu tiên quản trị rủi ro, thay vì tiền kiểm nặng về thủ tục 

Việc mở rộng không gian cho dòng vốn quốc tế cũng đồng nghĩa với việc VIFC phải đối mặt với những rủi ro phức tạp hơn về ngoại hối, đòn bẩy tài chính, nợ, rửa tiền và các sản phẩm tài chính có cấu trúc.

Tại Khoản 4 Điều 24 Luật Phát triển đô thị quy định Thành viên VIFC được cung cấp dịch vụ tài chính, dịch vụ hỗ trợ khác tại VIFC theo Giấy phép thành lập và hoạt động cho tổ chức trong nước để giao dịch, thu hút vốn quốc tế trên cơ sở tuân thủ đúng và đầy đủ quy định của pháp luật về quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và quản lý nợ công.

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, việc mở rộng các hoạt động tài chính tại VIFC cần đi cùng cơ chế quản trị rủi ro phù hợp. Tuy nhiên, không nên kiểm soát theo hướng tiền kiểm nặng về thủ tục, bởi điều này có thể làm triệt tiêu lợi thế của một trung tâm tài chính. Thay vào đó, cơ chế giám sát cần dựa nhiều hơn vào phân loại giao dịch, nhà đầu tư và mức độ rủi ro; đồng thời tăng cường theo dõi dữ liệu, dòng tiền và nghĩa vụ tài chính. 

Đối với rủi ro ngoại hối, những dự án vay ngoại tệ nhưng tạo doanh thu chủ yếu bằng đồng Việt Nam phải có phương án phòng ngừa phù hợp và kiểm tra sức chịu đựng khi tỷ giá biến động. Đối với nợ và nghĩa vụ tài khóa, cần ghi nhận đầy đủ các nghĩa vụ dự phòng và cam kết dài hạn thay vì chỉ nhìn vào khoản chi ngân sách hiện tại. 

Trong phòng chống rửa tiền, đại diện VIFC-HCMC cho rằng, phải áp dụng tiêu chuẩn cao về nhận biết khách hàng, chủ sở hữu hưởng lợi, giám sát giao dịch và chia sẻ dữ liệu. Với sản phẩm cấu trúc hoặc phái sinh, phải phân loại nhà đầu tư, đánh giá tính phù hợp và giới hạn đòn bẩy. Những sản phẩm mới chưa có tiền lệ nên đi qua sandbox với giới hạn rõ về quy mô, thời gian và đối tượng tham gia.

“VIFC-HCMC cần đi theo hướng “mở có kiểm soát”: tạo điều kiện cho dòng vốn lưu chuyển nhanh hơn, rẻ hơn nhưng vẫn có bộ lọc đủ mạnh để bảo vệ an toàn hệ thống và uy tín quốc gia”, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân đề xuất. 

Theo đó, yêu cầu đặt ra với VIFC không phải là thu hẹp không gian hoạt động để giảm rủi ro, mà là xây dựng cơ chế giám sát đủ chặt nhưng không tạo thêm rào cản thủ tục đối với dòng vốn. Đây cũng là điều kiện để các định chế tài chính quốc tế yên tâm tham gia và các sản phẩm tài chính mới có thể được đưa vào vận hành. 

Thực tế, nhiều ngân hàng trong và ngoài nước đã bày tỏ quan tâm và mong muốn trở thành thành viên VIFC-HCMC. Khi các định chế tài chính tham gia ngày càng sâu, khả năng thu xếp, phân phối và kết nối nguồn vốn với các dự án cũng sẽ được mở rộng. 

Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho hạ tầng và các dự án trọng điểm của TP. Hồ Chí Minh và cả nước còn rất lớn, VIFC được kỳ vọng trở thành một đầu mối kết nối nguồn vốn quốc tế với các nhu cầu đầu tư trong nước, qua đó mở thêm kênh huy động nguồn lực dài hạn cho nền kinh tế.