Thêm một chút dầu vào khẩu phần, bớt mê-tan từ đàn bò

Từ bữa ăn của con bò đến câu chuyện khí hậu

Trâu, bò và các gia súc nhai lại có hệ tiêu hóa đặc biệt, trong đó dạ cỏ là nơi chứa một cộng đồng vi sinh vật rất phong phú. Những vi sinh vật này giúp vật nuôi phân giải thức ăn giàu chất xơ như cỏ, rơm - những loại thức ăn mà con người không thể tiêu hóa theo cách tương tự. Nhờ vậy, những nguồn thức ăn tưởng như thô ráp lại có thể trở thành năng lượng và dinh dưỡng cho vật nuôi.

Thêm một chút dầu vào khẩu phần, bớt mê-tan từ đàn bò

Quá trình lên men trong dạ cỏ, tuy rất cần thiết nhưng lại tạo ra một sản phẩm phụ là khí mê-tan và phần lớn lượng khí này được bò thải ra môi trường qua ợ hơi. Theo FAO (Tổ chức lương thực và nông nghiệp Liên Hợp Quốc, chăn nuôi đóng góp một phần đáng kể vào phát thải khí nhà kính toàn cầu, trong đó mê-tan từ gia súc nhai lại là một nguồn quan trọng. Đáng chú ý, khí mê-tan được tạo ra trong dạ cỏ cũng đồng nghĩa với việc một phần năng lượng trong thức ăn bị mất đi. 

Từ đó, các nhà khoa học bắt đầu tìm kiếm những cách để điều chỉnh khẩu phần ăn sao cho con vật sử dụng thức ăn tốt hơn nhưng đồng thời tạo ra ít mê-tan hơn. Một trong những hướng được quan tâm là bổ sung lipid (chất béo) vào khẩu phần. Khi được sử dụng ở mức phù hợp, lipid có thể làm giảm hoạt động của nhóm vi sinh vật trong dạ cỏ và qua đó hạn chế lượng mê-tan sinh ra.

Nghiên cứu tại Australia cho thấy việc bổ sung một số loại dầu thực vật như dầu cọ hoặc dầu hạt cải với tỷ lệ phù hợp có thể giúp giảm khoảng 15 - 20% lượng mê-tan ở gia súc trong một số điều kiện thử nghiệm, đồng thời không làm giảm đáng kể năng suất sữa hoặc tăng trọng.

Một thay đổi nhỏ trong khẩu phần, nhưng cần làm thật đúng

Một số trang trại chăn nuôi bò sữa ở Việt Nam đã thử nghiệm bổ sung dầu đậu nành, dầu dừa ép cùng với nhiều nguyên liệu khác vào khẩu phần của bò. Theo thông tin từ mô hình, đàn bò vẫn duy trì sản lượng sữa ổn định trong khi lượng phát thải mê-tan có xu hướng giảm.

Đại diện một tập đoàn sở hữu trang trại bò sữa tại Nghệ An cho biết “Thức ăn gia súc được phối trộn tự động với mức độ chính xác gần như tuyệt đối, đạt đến 99% so với công thức lý thuyết nhờ hệ thống phần mềm được phát triển bởi các chuyên gia của Israel, Ý và Mỹ. Từ đó tập đoàn tính toán được chính xác số liệu về giảm phát thải mê-tan từ nguồn thức ăn cho bò sữa”.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, ngoài cải tiến khẩu phần ăn, Việt Nam cần kết hợp nhiều giải pháp khác như quản lý chất thải chăn nuôi bằng hầm biogas, tuyển chọn giống ít phát thải và ứng dụng công nghệ số để giám sát phát thải. “Chúng ta cần một gói giải pháp đồng bộ. Trong đó, bổ sung dầu vào khẩu phần ăn là biện pháp vừa khả thi, vừa ít tốn kém, phù hợp với điều kiện của nông hộ quy mô vừa và nhỏ,” vị này nhấn mạnh.

Có thể thấy đôi khi một giải pháp khí hậu không nhất thiết phải là một công nghệ đắt tiền hay một hệ thống máy móc phức tạp. Nó có thể bắt đầu từ cách người nông dân phối trộn thức ăn mỗi ngày. Một trang trại có thể đồng thời cải thiện chất lượng thức ăn, lựa chọn giống có năng suất và hiệu quả chuyển hóa thức ăn tốt hơn, quản lý đàn hợp lý, giảm thời gian nuôi không cần thiết và xử lý chất thải bằng công nghệ phù hợp.

Một con bò khỏe mạnh, ăn khẩu phần cân đối, tăng trưởng hoặc cho sữa tốt sẽ giúp người nuôi thu được nhiều sản phẩm hơn từ cùng lượng tài nguyên. Nếu đồng thời lượng mê-tan phát sinh trên mỗi kilogram sữa hoặc thịt cũng giảm, lợi ích sẽ xuất hiện ở cả kinh tế lẫn môi trường.

Đây cũng là hướng phù hợp với mục tiêu giảm phát thải mê-tan của Việt Nam. Tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP26), nước ta đã cam kết giảm ít nhất 30% tổng lượng phát thải mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020. Trong nỗ lực thực hiện cam kết ấy, chăn nuôi là một trong những lĩnh vực cần những giải pháp vừa có hiệu quả giảm phát thải, vừa phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế. Nếu người nông dân thấy rằng một khẩu phần được tính toán tốt hơn giúp vật nuôi khỏe hơn, sử dụng thức ăn hiệu quả hơn và giảm chi phí, thì việc giảm mê-tan sẽ trở thành một lợi ích rất cụ thể. Khi nhiều mắt xích được nối lại, ngành chăn nuôi có thể tạo ra nhiều thực phẩm hơn với lượng tài nguyên và phát thải thấp hơn.