Thị trường chứng khoán trước “ẩn số” từ xung đột Trung Đông

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang làm gia tăng áp lực lạm phát, qua đó thu hẹp dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ và trở thành biến số vĩ mô trọng yếu chi phối diễn biến thị trường chứng khoán Việt Nam trong thời gian tới. 

Đây là nhận định của các chuyên gia tại hội thảo "Nắm bắt cơ hội giữa dòng biến động" do Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) tổ chức chiều 10/4 tại TP. Hồ Chí Minh. 

Theo ông Trần Đức Anh, Giám đốc Kinh tế vĩ mô & Chiến lược thị trường của KBSV, ở thời điểm hiện tại, xung đột liên quan đến Iran có thể được xem là yếu tố then chốt quyết định xu hướng thị trường chứng khoán Việt Nam, thậm chí trong cả giai đoạn từ nay đến cuối năm. Bởi lẽ, diễn biến này tác động đến hàng loạt biến số vĩ mô quan trọng như lạm phát, tỷ giá, lãi suất, tiêu dùng nội địa, dòng vốn FDI và tăng trưởng kinh tế. 

Trong số đó, lãi suất là yếu tố cần được theo dõi sát nhất, trong bối cảnh mặt bằng lãi suất đang tăng khá nhanh. Ngay trong ngày 9/4, Ngân hàng Nhà nước đã phối hợp với các ngân hàng thương mại đưa ra định hướng nhằm hạ lãi suất trong thời gian tới. 

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là liệu cơ quan điều hành có đủ dư địa để triển khai các biện pháp mạnh nhằm hỗ trợ thanh khoản và kéo giảm lãi suất hay không. Điều này phụ thuộc rất lớn vào diễn biến của lạm phát. 

Theo phân tích của KBSV, trong hơn 10 năm qua, Việt Nam nhìn chung không gặp nhiều áp lực lớn về lạm phát. Ngoại trừ năm 2022, khi xung đột Nga–Ukraine khiến lạm phát tăng nhẹ, các năm còn lại đều duy trì quanh mức 4% trở xuống; riêng năm 2025 khoảng 3,5%. Tuy nhiên, đến cuối tháng 3 năm nay, lạm phát so với cùng kỳ đã tăng lên 4,65%, vượt mục tiêu bình quân 4,5%, cho thấy áp lực đang gia tăng rõ rệt. 

Nguyên nhân chính đến từ đà tăng của giá xăng dầu, có liên quan trực tiếp đến căng thẳng tại Trung Đông. Dù vậy, tác động này trên thực tế vẫn chưa phản ánh đầy đủ, do Việt Nam vẫn đang sử dụng các công cụ bình ổn như quỹ bình ổn giá xăng dầu, khiến giá trong nước thấp hơn khoảng 20–30% so với các nước trong khu vực. Nếu không có các biện pháp này, giá xăng dầu trong nước có thể còn tăng mạnh hơn và gây áp lực lớn hơn lên lạm phát.

Bên cạnh đó, tác động của giá dầu đến lạm phát không chỉ dừng ở yếu tố trực tiếp, mà còn lan tỏa gián tiếp thông qua chi phí đầu vào của nhiều ngành kinh tế. Những tác động này cần thời gian để "thẩm thấu", do đó chưa phản ánh đầy đủ trong số liệu hiện tại. 

Trong bối cảnh đó, nếu giá dầu thế giới duy trì quanh mức 100 USD/thùng hoặc cao hơn, khả năng lạm phát vượt 5% là khá cao. Trong khi mục tiêu hiện tại là 4,5%, việc nới lên khoảng 5% có thể chấp nhận trong bối cảnh ưu tiên tăng trưởng. Tuy nhiên, nếu vượt trên ngưỡng này, dư địa chính sách sẽ trở nên rất hạn chế. Quan điểm điều hành cũng đã được nhấn mạnh là không đánh đổi ổn định vĩ mô để lấy tăng trưởng ngắn hạn. 

Từ diễn biến giá dầu, KBSV đưa ra hai kịch bản chính. Ở kịch bản cơ sở, căng thẳng hạ nhiệt phần nào, các tuyến vận tải được nối lại, giá dầu giảm về quanh trên 90 USD/thùng. Khi đó, lạm phát dao động trong khoảng 4,5–5% và vẫn còn dư địa để ổn định, thậm chí giảm lãi suất. 

Ngược lại, trong kịch bản tiêu cực, nếu căng thẳng leo thang trở lại sau các thỏa thuận tạm thời, giá dầu có thể tăng lên 110–120 USD/thùng, thậm chí có thể cao hơn theo một số dự báo. Khi đó, lạm phát nhiều khả năng vượt xa 5% và không chỉ không thể nới lỏng chính sách tiền tệ mà còn có thể phải chuyển sang thắt chặt, từ đó tác động lên thị trường tài chính.

Thực tế, thị trường chứng khoán thời gian qua đã ghi nhận nhiều biến động gắn với diễn biến tại Trung Đông. Ông Võ Nguyễn Khoa Tuấn, Giám đốc nghiệp vụ cấp cao lĩnh vực chứng khoán tại Dragon Capital cho rằng, mức độ biến động của thị trường vừa qua là rất lớn, thậm chí nhanh hơn so với các giai đoạn trước. Đáng chú ý, tâm lý nhà đầu tư thay đổi rất nhanh, từ bi quan sang lạc quan và ngược lại chỉ trong thời gian ngắn, đôi khi chỉ sau một thông tin hoặc phát biểu từ bên ngoài. 

Điều này khiến thị trường xuất hiện những phiên tăng mạnh nhưng ngay sau đó có thể giảm sâu trên diện rộng, đặt ra thách thức lớn đối với cả nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức trong việc quản trị rủi ro và dòng vốn. 

Tuy nhiên, theo ông Võ Nguyễn Khoa Tuấn, nhìn từ góc độ dài hạn, các cú sốc như chiến tranh thường mang tính chu kỳ và có xu hướng qua đi. Thực tế trong giai đoạn xung đột Nga–Ukraine, thị trường cũng từng chịu áp lực tâm lý lớn, nhưng sau đó nhiều thị trường đã phục hồi mạnh, thậm chí ghi nhận tăng trưởng đáng kể. Do đó, những giai đoạn thị trường điều chỉnh sâu có thể là cơ hội để tích lũy tài sản đối với nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào rủi ro ngắn hạn. 

Vấn đề đặt ra là mức định giá nào được coi là "đủ rẻ". Thông thường, chỉ số P/E được sử dụng để đánh giá mặt bằng định giá thị trường. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, P/E đang bị lệch pha do ảnh hưởng của một số cổ phiếu vốn hóa lớn, đặc biệt trong nhóm Vingroup. 

Các chuyên gia của KBSV cho rằng, nếu loại bỏ yếu tố này, giả định giá cổ phiếu chỉ tăng tương ứng với tăng trưởng kết quả kinh doanh thì P/E của VN-Index thực chất không cao hơn nhiều so với các vùng đáy trong quá khứ như năm 2020 hay 2022. Điều này cho thấy mặt bằng định giá hiện tại là tương đối hấp dẫn cho mục tiêu tích lũy trong trung hạn, khoảng 2–3 năm.

Trong ngắn hạn, nhà đầu tư vẫn cần xây dựng các kịch bản linh hoạt, bởi chưa thể xác định chính xác đâu là đáy thị trường. Những yếu tố bất định như diễn biến xung đột Trung Đông hay áp lực lạm phát, qua đó ảnh hưởng đến khả năng nới lỏng chính sách tiền tệ sẽ tiếp tục là biến số quan trọng cần theo dõi.