Thị trường vốn đầu tư tư nhân phục hồi mạnh, AI trở thành tâm điểm dòng vốn

Sau giai đoạn trầm lắng, thị trường vốn đầu tư tư nhân Việt Nam đang bước vào chu kỳ phục hồi mới với dòng tiền tăng mạnh ở cả vốn đầu tư cổ phần tư nhân (PE) và đầu tư mạo hiểm (VC). Tuy nhiên, khoảng trống chính sách cho startup và doanh nghiệp công nghệ vẫn là thách thức lớn.

Vốn đầu tư cổ phần tư nhân ghi nhận mức kỷ lục

Báo cáo Đổi mới sáng tạo và Đầu tư vốn tư nhân Việt Nam do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) phối hợp cùng Tổ chức Phát triển đầu tư vốn tư nhân (VPCA) và do Ventures công bố ngày 28/5 cho thấy, thị trường vốn tư nhân Việt Nam đang bước vào chu kỳ phục hồi mạnh mẽ nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Theo báo cáo, tổng vốn đầu tư tư nhân trong năm 2025 đạt khoảng 4,5 tỷ USD thông qua 149 thương vụ. Trong số đó, vốn đầu tư cổ phần tư nhân (private equity - PE) đạt mức kỷ lục 4 tỷ USD; còn đầu tư mạo hiểm (venture capital - VC) phục hồi lên 509 triệu USD, tăng 28% so với năm 2024.

Dù số lượng thương vụ VC giảm xuống còn 104, song quy mô giải ngân trung bình mỗi thương vụ lại tăng đáng kể. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ các thương vụ quy mô 3–10 triệu USD và trên 50 triệu USD.

Đáng chú ý, hoạt động gọi vốn tại các vòng Series A và Pre-A tiếp tục duy trì ổn định, trong khi số thương vụ giai đoạn tăng trưởng C+ đạt mức cao nhất kể từ năm 2022. Điều này cho thấy ngày càng nhiều startup Việt Nam bước vào giai đoạn trưởng thành hơn.

Ở mảng PE, phân khúc tầm trung ghi nhận kỷ lục 12 thương vụ. Lĩnh vực hàng tiêu dùng thiết yếu thu hút tới 1,2 tỷ USD, mức cao nhất trong một thập kỷ, trong khi dòng vốn đầu tư tăng trưởng (growth equity) cũng phục hồi mạnh nhất kể từ năm 2021.

Báo cáo cũng cho thấy dòng vốn quốc tế đang quay trở lại mạnh mẽ với thị trường Việt Nam. Số lượng nhà đầu tư PE tăng hơn gấp đôi lên 48 quỹ, mức cao nhất kể từ năm 2016. Trong lĩnh vực VC, Singapore tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt, trong khi các nhà đầu tư Mỹ và châu Âu ngày càng hiện diện rõ nét hơn.

Bà Lê Hoàng Uyên Vy, Chủ tịch VPCA nhận định, thị trường đầu tư mạo hiểm Việt Nam đã thực sự bước qua đáy suy giảm và đang bước vào chu kỳ phục hồi rõ nét.

“Theo quan sát của chúng tôi, dòng vốn hiện tập trung vào ít doanh nghiệp hơn nhưng quy mô đầu tư lớn hơn. Điều này cho thấy nhà đầu tư đang có niềm tin cao hơn vào những doanh nghiệp được lựa chọn kỹ lưỡng”, bà Vy cho biết.

Một trong những điểm nổi bật nhất của báo cáo là sự bùng nổ của dòng vốn đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), khi tăng mạnh lên 130 triệu USD trong năm 2025. Đặc biệt, chỉ trong giai đoạn 2023-2025, vốn đầu tư vào AI ở Việt Nam đã tăng gấp 13 lần và có số lượng giao dịch tăng gần gấp đôi lên 23. Điều này phản ánh niềm tin ngày càng sâu sắc của nhà đầu tư vào nhóm startup AI đang phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam.

Ngoài AI, các lĩnh vực công nghệ y tế, bán lẻ và công nghệ khí hậu cũng ghi nhận tăng trưởng mạnh, cho thấy xu hướng dòng vốn đang dịch chuyển vào các ngành có nền tảng tăng trưởng dài hạn gắn với quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế.

Ông Ben Sheridan, Tổng giám đốc Boston Consulting Group (BCG) cho rằng, Việt Nam đang nổi lên là một trong những thị trường phục hồi mạnh nhất khu vực về đầu tư mạo hiểm.

Theo BCG, để duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới, Việt Nam sẽ cần bổ sung khoảng 270 tỷ USD vốn mỗi năm cho đến năm 2030.

“Với dư nợ tín dụng đã tương đương khoảng 140% GDP, phần lớn khoảng trống vốn còn lại sẽ phải được dẫn dắt bởi dòng vốn tư nhân, bao gồm cả vốn cổ phần và các hình thức vốn thay thế khác”, ông Sheridan nhấn mạnh.

Đại diện BCG cho rằng, hiện chỉ khoảng 12–17% nhu cầu vốn của nền kinh tế được đáp ứng thông qua thị trường vốn. Tỷ lệ này cần tăng lên ít nhất 25% vào năm 2030 nếu Việt Nam muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao.

Các cải cách như hệ thống giao dịch KRX, kế hoạch xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) và tiến trình nâng hạng thị trường đang tạo nền tảng quan trọng để mở rộng quy mô thị trường vốn. Giới đầu tư kỳ vọng sẽ có thêm nhiều IPO trong lĩnh vực tài chính, tiêu dùng và công nghệ bổ sung vào thị trường trong thời gian tới.

Xây sàn giao dịch riêng cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo

Cùng với sự phục hồi của dòng vốn tư nhân, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải xây dựng cơ chế phù hợp hơn cho doanh nghiệp công nghệ tiếp cận thị trường vốn.

Bà Phạm Thị Thuỳ Linh, Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) cho biết, Bộ Tài chính đang xây dựng nghị định hướng dẫn về sàn giao dịch chuyên biệt dành cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo nhằm triển khai Luật Hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Theo bà Linh, cơ quan quản lý đã làm việc với Bộ Khoa học và Công nghệ, các đơn vị quản lý doanh nghiệp đổi mới sáng tạo cũng như nhiều doanh nghiệp có nhu cầu đưa cổ phiếu lên giao dịch trên thị trường tập trung.

“Chúng tôi nhận thấy cần có một sân chơi riêng cho nhóm doanh nghiệp này để khi dòng vốn tham gia thị trường sẽ có cơ chế giao dịch phù hợp, qua đó mở thêm cơ hội cho các vòng đầu tư tiếp theo”, bà Linh nói.

Đại diện SSC cho biết, các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, đặc biệt ở giai đoạn đầu, thường khó đáp ứng các điều kiện niêm yết truyền thống như yêu cầu về lợi nhuận hay quy mô vốn tối thiểu. Vì vậy, cơ quan quản lý đang nghiên cứu các tiêu chí phù hợp hơn với đặc thù của doanh nghiệp công nghệ, như tốc độ tăng trưởng doanh thu hoặc mức đầu tư cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D).

Theo kế hoạch, hệ thống này sẽ được đưa vào đề án tổ chức thị trường sở hữu vốn và có thể hoàn thành trong năm nay để triển khai chính thức từ năm sau.

Ở góc độ nhà đầu tư, bà Vương Vân Anh, Giám đốc cấp cao chiến lược của VinaCapital cho rằng, nhiều startup công nghệ Việt Nam hiện vẫn có xu hướng trì hoãn IPO trong nước để tìm cơ hội niêm yết tại nước ngoài.

Theo bà Vương Vân Anh, nguyên nhân lớn đến từ khoảng cách trong cách định giá giữa nhà sáng lập và nhà đầu tư nội địa. Trong khi startup công nghệ thường được định giá dựa trên nền tảng công nghệ, tài sản trí tuệ và tiềm năng tăng trưởng, nhiều nhà đầu tư trong nước vẫn ưu tiên các chỉ số truyền thống như tài sản hữu hình, lợi nhuận hay cổ tức.

Ngoài ra, các yêu cầu niêm yết hiện hành như điều kiện lợi nhuận hoặc doanh nghiệp phải có lãi liên tiếp nhiều năm cũng là rào cản lớn với các công ty công nghệ tăng trưởng cao.

Đại diện VinaCapital đánh giá việc xây dựng sàn giao dịch riêng cho doanh nghiệp công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ là tín hiệu tích cực cho thị trường. Tuy nhiên, để hình thành thế hệ doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn, Việt Nam vẫn cần thêm nguồn vốn dài hạn cùng hệ sinh thái hỗ trợ mạnh hơn, từ giai đoạn gọi vốn ban đầu cho tới IPO.

Các chuyên gia cho rằng khả năng hình thành dòng vốn dài hạn (patient capital) cùng với các chính sách hỗ trợ phù hợp sẽ là yếu tố then chốt nếu Việt Nam muốn xây dựng thế hệ doanh nghiệp công nghệ mới và nâng cấp thị trường vốn trong những năm tới.