Thủ tướng: Phát triển khoa học công nghệ không gian vũ trụ trên tinh thần “3 đẩy mạnh” và “3 cùng”

* Ý tưởng, ước mơ bay vào vũ trụ, khám phá vũ trụ từ câu chuyện “chú Cuội - chị Hằng”

Diễn đàn “Tầm nhìn Vũ trụ Việt Nam - Nhật Bản 2026: Hợp tác cho kỷ nguyên mới” diễn ra từ ngày 12 - 15/3, với sự tham gia của các tổ chức và tập đoàn hàng đầu Nhật Bản như Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản (JAXA), Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO), cùng nhiều doanh nghiệp công nghệ vũ trụ lớn như NEC, Synspective, ArkEdge Space, Tellus Inc., Space BD, RESTEC, Nomura Research Institute, Space Edge Lab, Kubota...

Các phiên thảo luận tại Diễn đàn tập trung vào những chủ đề trọng tâm như: Ứng dụng dữ liệu vệ tinh trong phòng chống thiên tai - biến đổi khí hậu; giám sát tàu thuyền và kinh tế biển; nông nghiệp thông minh; quản lý tài nguyên - môi trường; chuẩn hóa và an toàn dữ liệu không gian. Bên cạnh các phiên toàn thể và kết nối doanh nghiệp, diễn đàn còn có khu triển lãm công nghệ vũ trụ Việt Nam - Nhật Bản và triển lãm “Khám phá không gian”.

Diễn đàn được kỳ vọng trở thành nền tảng kết nối chiến lược giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước, góp phần thúc đẩy hình thành hệ sinh thái kinh tế vũ trụ tại Việt Nam, đồng thời khẳng định bước tiến mới trong quan hệ hợp tác chiến lược sâu rộng Việt Nam - Nhật Bản trong kỷ nguyên khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Kinh tế và Công nghệ Nhật Bản Hiroyuki Hatada và Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam ITO Naoki và các đối tác Nhật Bản cho rằng, quan hệ hợp tác "Đối tác Chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và thế giới giữa Việt Nam - Nhật Bản" đang trong giai đoạn phát triển hết sức tốt đẹp và hai nước đang bước vào kỷ nguyên mới, trong đó hợp tác khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, mà khoa học công nghệ không gian vũ trụ là lĩnh vực vô cùng quan trọng để mỗi quốc gia phát triển nhanh và bền vững.

Nhật Bản mong muốn và cam kết đồng hành cùng Việt Nam làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác "Đối tác Chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và thế giới giữa Việt Nam - Nhật Bản", trong đó có lĩnh vực khoa học công nghệ không gian vũ trụ vì mục đích hòa bình, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, phòng, chống thiên tai, chống biến đổi khí hậu.

Đánh giá cao chiến lược phát triển dựa vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số của Việt Nam, với các chỉ đạo quyết liệt của Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, phía Nhật Bản tin tưởng hợp tác trong lĩnh vực khoa học công nghệ không gian vũ trụ giữa Việt Nam – Nhật Bản không ngừng phát triển, rộng lớn như vũ trụ bao lao, không có giới hạn.

Phát biểu tại “Diễn đàn tầm nhìn vũ trụ Việt Nam - Nhật Bản 2026: Hợp tác cho kỷ nguyên mới”, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với tầm nhìn xa, trông rộng, nghĩ sâu, làm lớn, tiến sâu vào lòng đất, vươn xa ra biển lớn và vươn cao lên vũ trụ, việc khánh thành Trung tâm Vũ trụ Việt Nam và tổ chức Diễn đàn tầm nhìn vũ trụ Việt Nam - Nhật Bản có ý nghĩa đặc biệt, đánh dấu bước phát triển quan trọng của ngành khoa học và công nghệ vũ trụ Việt Nam; đồng thời mở ra một chương hợp tác mới, sâu rộng hơn, thực chất hơn, hiệu quả hơn giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Chia sẻ về vị trí, vai trò của khoa học công nghệ không gian vũ trụ trong thời đại ngày nay và quan hệ ngoại giao Việt Nam - Nhật Bản, nhất là trong lĩnh vực không gian vũ trụ, Thủ tướng Chính phủ cho rằng, sự kiện khánh thành Trung tâm Vũ trụ Việt Nam đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ hữu nghị và hợp tác tốt đẹp giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Cho biết, công trình Trung tâm Vũ trụ Việt Nam là tổ hợp hạ tầng hiện đại, có quy mô và trình độ công nghệ thuộc nhóm tiên tiến trong khu vực Đông Nam Á, Thủ tướng Chính phủ đánh giá cao và trân trọng cảm ơn sự đóng góp quý báu của Chính phủ, các tổ chức và doanh nghiệp Nhật Bản đã chung tay cùng Chính phủ, doanh nghiệp và nhân dân Việt Nam vun đắp nên những thành quả hợp tác hết sức tốt đẹp thời gian qua, tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam và Nhật Bản tiếp tục cùng nhau vươn tới những tầm cao mới, vì sự phát triển thịnh vượng của mỗi quốc gia và vì hòa bình, hợp tác, phát triển trong khu vực và trên thế giới.

Thông tin về sự phát triển của khoa học công nghệ không gian vũ trụ tại Việt Nam, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết, từ xa xưa người Việt Nam đã có ý tưởng, ước mơ bay vào vũ trụ, khám phá vũ trụ, thông qua câu chuyện “chú Cuội – chị Hằng”, “Bánh chưng, bánh giầy”…

Năm 1980, Việt Nam trở thành quốc gia châu Á đầu tiên có người bay vào vũ trụ, với chuyến bay của anh hùng Phạm Tuân. Năm 2006, Chính phủ phê duyệt Chiến lược Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Vũ trụ đến năm 2020, đặt mục tiêu phát triển công nghệ vũ trụ phục vụ thiết thực và có hiệu quả sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Việt Nam đã phóng thành công các vệ tinh VINASAT-1 năm 2008, VINASAT-2 vào năm 2012.

Năm 2013, PicoDragon - vệ tinh đầu tiên do Việt Nam tự phát triển được phóng lên quỹ đạo. Năm 2019, MicroDragon do Việt Nam - Nhật Bản hợp tác phát triển, được phóng lên phục vụ viễn thám. Năm 2021, vệ tinh NanoDragon do Việt Nam tự chủ phát triển đã phóng thành công. Hiện nay, vệ tinh radar LOTUSat-1 đã hoàn thành chế tạo và đang chờ được đưa lên quỹ đạo để vận hành khai thác, là minh chứng rõ nét cho bước tiến vượt bậc của Việt Nam trong làm chủ công nghệ tiên tiến.

Về mục tiêu, tầm nhìn và quan điểm phát triển khoa học công nghệ không gian vũ trụ Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ cho biết, Việt Nam nhất quán quan điểm phát triển không gian vũ trụ vì mục đích hòa bình, tuân thủ công ước của Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, vì mục tiêu phát triển bền vững, vì lợi ích của nhân dân, của doanh nghiệp và của quốc gia; đồng thời bảo đảm tính độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường đi đôi với mở rộng hợp tác quốc tế thực chất, hiệu quả.

Việt Nam phấn đấu đến năm 2030 trở thành quốc gia có trình độ phát triển về khoa học và công nghệ vũ trụ ở mức trung bình khá trong khu vực Đông Nam Á. Sau năm 2030 xây dựng năng lực quốc gia tự chủ về công nghệ vệ tinh, ứng dụng dữ liệu không gian để giải quyết các bài toán mang tính toàn cầu và an ninh quốc gia.

Giới thiệu các mục tiêu cụ thể phát triển khoa học công nghệ không gian vũ trụ Việt Nam đến năm 2030 về hạ tầng và công nghệ, về ứng dụng và kinh tế, về thương mại hóa, Thủ tướng nhấn mạnh phương châm hành động thời gian tới được xác định bằng 20 chữ: “Khám phá không gian - Làm chủ công nghệ - Hợp tác bền chặt - Phát triển bền vững - Vũ trụ hòa bình”.

* Khoa học công nghệ vũ trụ đóng góp thiết thực cho phát triển đất nước

Thời gian tới, Thủ tướng Chính phủ cho biết, Việt Nam tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách cho hoạt động vũ trụ phù hợp với điều kiện Việt Nam và thông lệ quốc tế; nghiên cứu, chuẩn bị cơ sở khoa học và thực tiễn để từng bước hoàn thiện khung khổ pháp lý, tiến tới xây dựng Luật vũ trụ của Việt Nam.

Việt Nam huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển khoa học công nghệ không gian vũ trụ trên tinh thần “3 có: có sự đóng góp của Nhà nước, có sự đóng góp của doanh nghiệp, có sự đóng góp các Viện trường, nhà khoa học”; tập trung thúc đẩy liên kết viện - trường - doanh nghiệp; đẩy mạnh hợp tác công - tư; từng bước hình thành thị trường dịch vụ dữ liệu vệ tinh và hệ sinh thái ứng dụng công nghệ vũ trụ của Việt Nam.

Theo Thủ tướng, Việt Nam tiếp tục xây dựng và triển khai các chương trình, đề án lớn về phát triển khoa học công nghệ vũ trụ quốc gia, trong đó tập trung nâng cao năng lực quan sát Trái đất, phát triển hạ tầng dữ liệu vệ tinh dùng chung và nâng cao năng lực phân tích, cảnh báo, hỗ trợ điều hành theo thời gian thực. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao về khoa học công nghệ vũ trụ, tập trung đào tạo nhân lực về hệ thống, vận hành, dữ liệu, an toàn thông tin.

Người đứng đầu Chính phủ chỉ đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tiếp tục tổ chức vận hành Trung tâm Vũ trụ Việt Nam hiệu quả, an toàn, chuyên nghiệp và bền vững; phát huy đồng bộ các chức năng nghiên cứu, tích hợp, thử nghiệm, vận hành, khai thác dữ liệu, đào tạo và chuyển giao công nghệ; đưa Trung tâm thực sự trở thành hạ tầng năng lực lõi của quốc gia trong lĩnh vực khoa học và công nghệ vũ trụ.

Lưu ý về tăng cường hợp tác quốc tế trong khoa học công nghệ vũ trụ, đặc biệt khai thác tiềm năng hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản, Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ, tiếp tục cụ thể hóa các định hướng lớn của lãnh đạo cấp cao hai nước thành các chương trình, kế hoạch, thỏa thuận và dự án hợp tác cụ thể trong lĩnh vực không gian vũ trụ; xác định rõ đầu mối, lộ trình, trách nhiệm và sản phẩm đầu ra, bảo đảm hợp tác đi vào thực chất, có kết quả đo đếm được. Tập trung thúc đẩy hợp tác trong những lĩnh vực mà hai bên có nhu cầu và thế mạnh bổ sung cho nhau, nhất là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyển giao công nghệ, vận hành và khai thác vệ tinh, phát triển ứng dụng viễn thám, xử lý và phân tích dữ liệu, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật và phát triển hệ sinh thái công nghiệp vũ trụ.

Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh, phải phối hợp chặt chẽ để phóng vệ tinh LOTUSat-1 vào cuối năm 2027 và khai thác hiệu quả; đồng thời mở rộng hợp tác theo hướng xây dựng năng lực lâu dài cho Việt Nam về quan sát Trái đất, ứng dụng dữ liệu vệ tinh và từng bước phát triển các hệ vệ tinh nhỏ.

Các bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp của hai nước cần tăng cường kết nối; khuyến khích doanh nghiệp hai bên tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp vũ trụ. Hai bên tiếp tục phát huy vai trò của các cơ chế đối thoại, diễn đàn và các chương trình hợp tác song phương, khu vực và quốc tế để làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong lĩnh vực không gian vũ trụ.

Thủ tướng Chính phủ cho biết, Việt Nam tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa để các tổ chức quốc tế, các đối tác phát triển, cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước tiếp tục hỗ trợ, đồng hành cùng Việt Nam phát triển khoa học công nghệ không gian vũ trụ trên tinh thần “3 đẩy mạnh” và “3 cùng”.

Trong đó “3 đẩy mạnh” gồm: Đẩy mạnh hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm, tham vấn chính sách; đẩy mạnh hỗ trợ tài chính, kỹ thuật; đẩy mạnh về đào tạo, phát triển nguồn nhân lực và “3 cùng” là: Cùng lắng nghe và thấu hiểu giữa doanh nghiệp với Nhà nước và người dân; cùng chia sẻ tầm nhìn và hành động để hợp tác, hỗ trợ nhau cùng phát triển nhanh và bền vững; cùng làm, cùng thắng, cùng hưởng, cùng phát triển; cùng chung niềm vui, hạnh phúc và sự tự hào”.

Thủ tướng Chính phủ mong muốn và tin tưởng, với sự quan tâm, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Tổng Bí thư Tô Lâm; với quyết tâm của các bộ, ngành, địa phương; sự nỗ lực của đội ngũ cán bộ, nhà khoa học, kỹ sư; sự đồng hành chặt chẽ của các đối tác Nhật Bản và bạn bè quốc tế, Trung tâm vũ trụ Việt Nam sẽ trở thành “bệ phóng” chiến lược; lĩnh vực khoa học và công nghệ vũ trụ Việt Nam sẽ bay cao, bay xa, tiến nhanh, tiến mạnh vào vũ trụ, đóng góp ngày càng thiết thực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới giàu mạnh, văn minh, phồn vinh, hạnh phúc, vững bước tiến lên Chủ nghĩa xã hội.

* Trung tâm khoa học công nghệ vũ trụ hàng đầu khu vực Đông Nam Á.

Sáng cùng ngày, Thủ tướng Phạm Minh Chính và các đại biểu đã cắt băng khánh thành công trình Trung tâm Vũ trụ Việt Nam - dự án khoa học công nghệ cao đầu tiên được triển khai bằng nguồn vốn vay ODA của Chính phủ Nhật Bản, có tổng mức đầu tư hơn 7.000 tỷ đồng trên diện tích 09 ha.

Dự án gồm các hạng mục như: Trung tâm Điều hành; Trung tâm Khai thác và Ứng dụng dữ liệu vệ tinh; Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển vệ tinh và Trung tâm gia công, Hệ thống mặt đất với Ăng ten đường kính 9,3 m, Trung tâm hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ vũ trụ tại 18 Hoàng Quốc Việt, Bảo tàng vũ trụ, Trung tâm đa phương tiện, Nhà khách Quốc tế, Đài Thiên văn Nha Trang… đã hoàn thành và đưa vào sử dụng, tạo nền tảng cho vận hành vệ tinh, thu nhận – xử lý dữ liệu, phát triển ứng dụng và đào tạo.

Dự án với hai mục tiêu trọng tâm: Xây dựng hạ tầng để tiếp nhận chuyển giao công nghệ vệ tinh quan sát trái đất, với việc đào tạo nhân lực và chế tạo, phóng Vệ tinh LOTUSat-1; nâng cao năng lực phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và giám sát môi trường thông qua dữ liệu viễn thám, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc gia.

Hiện nay, Dự án đã hoàn thành toàn bộ hợp phần đào tạo vệ tinh cơ bản tại Nhật Bản với 36 Thạc sỹ Công nghệ vũ trụ; đồng thời thiết kế chế tạo 1 vệ tinh thử nghiệm MicroDragon và đã được phóng thành công lên không gian bằng tên lửa đẩy Epsilon-4 vào đầu năm 2019. Về Vệ tinh LOTUSat-1, hiện đã hoàn thành chế tạo, lắp đặt và bàn giao hệ thống mặt đất, đào tạo đội ngũ nhân lực vận hành, sẵn sàng cho giai đoạn vận hành, khai thác và phát triển ứng dụng.