Thực thi chính sách nhà ở xã hội cần địa phương vào cuộc quyết liệt

“Hiện thực hoá giấc mơ nhà ở xã hội” là chủ đề của tọa đàm do Báo Tiền Phong tổ chức ngày 30/5 tại Hà Nội với sự tham gia của Bộ Xây dựng cùng các cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp nhằm đưa ra giải pháp tháo gỡ những điểm nghẽn để đưa chính sách thực sự đi vào cuộc sống. Bởi bấy lâu nay đã có chính sách nhưng lại thiếu sự linh hoạt trong thực thi. 

Thông tin được mong đợi nhất là Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội cũng vừa được thông qua ngày 29/5 với một số chính sách quan trọng hướng tới cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính tạo điều kiện cho doanh nghiệp sớm hoàn thành dự án. Chính sách được kỳ vọng sẽ tăng cung phân khúc nhà ở xã hội, đáp ứng nhu cầu của số đông người dân.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh khẳng định, đây là chính sách có nhiều nội dung mới, rất quan trọng để hiện thực hóa giấc mơ nhà ở xã hội với người dân. Tuy nhiên, chính sách đã có nhưng quan trọng là thực thi.

Thời gian qua, việc phát triển nhà ở xã hội luôn được Chính phủ, Quốc hội quan tâm. Mới đây Ban Bí thư cũng có chỉ đạo nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong việc phát triển nhà ở xã hội. Chính phủ cũng đã có nhiều hội nghị triển khai đầu tư nhà ở xã hội. Đặc biệt, Thủ tướng ban hành Đề án phát triển 1 triệu căn nhà ở xã hội từ 2021-2030 và mới đây là Nghị quyết giao chỉ tiêu cụ thể phát triển nhà ở xã hội cho các địa phương đến năm 2030; trong đó, năm 2025 phấn đấu đạt 100.000 căn – Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh dẫn chứng.

Theo báo cáo của các địa phương, hiện có 1.309 dự án, với quy mô 9.733 ha đất phát triển nhà ở xã hội. Đến nay, sau một thời gian phát động, cả nước có 679 dự án nhà ở xã hội, với quy mô 62.3051 căn; trong đó có 108 dự án hoàn thành, 155 dự án đã khởi công và 416 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư. Từ giai đoạn đầu gần như không đáng kể, đến nay đã có hơn 600.000 căn được đầu tư xây dựng là một nỗ lực rất lớn.

Hiện, Bộ Xây dựng đôn đốc, tháo gỡ các vướng mắc; trong đó có 20 địa phương khá tích cực, nhiều nơi, nhiều dự án triển khai quyết liệt. Tính đến thời điểm này đã hoàn thành 71.000 căn so với mục tiêu 100.000 căn trong năm nay; còn 30.000 căn đang thực hiện.

Một số địa phương tích cực triển khai dự án nhà ở xã hội là: Hải Phòng, Đà Nẵng, Huế, Bắc Giang, Bắc Ninh, Thái Bình, Hải Dương… Bên cạnh đó, một số địa phương cần phải tích cực triển khai mới hoàn thành mục tiêu như: Thái Nguyên, Khánh Hòa, Bình Thuận, Bình Dương, Long An… Còn một số địa phương, chưa khởi công xây dựng các dự án nhà ở xã hội như Yên Bái, Ninh Bình, Nam Định, Hà Tĩnh, Quảng Ngãi, Quảng Nam, Phú Yên, Vĩnh Long… Do đó, thời gian tới, để hiện thực hiện hóa giấc mơ nhà ở xã hội, không chỉ các cấp ở Trung ương mà cần chính quyền các cấp địa phương vào cuộc quyết liệt – Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh.

Phát triển nhà ở xã hội cũng có nhiều giải pháp quyết liệt, đồng bộ. Một giải pháp được quan tâm là hoàn thiện thể chế. Các bộ ngành tích cực tổng kết vướng mắc những thực tế để sửa đổi các quy định, trong đó tập trung cải cách thủ tục hành chính, phân cấp phân quyền, xây dựng cơ chế ưu đãi nhà đầu tư, quan tâm các đối tượng, nhất là lực lượng vũ trang và công nhân khu công nghiệp tạo thuận lợi thúc đẩy đầu tư phát triển nhà ở xã hội.

Sau khi có chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng chính phủ, các địa phương đã vào cuộc quyết liệt, nhiều địa phương thành lập ban chỉ đạo có kế hoạch triển khai. Các địa phương cũng rà soát lại việc phát triển nhà ở xã hội, việc dành quỹ đất dành cho nhà ở xã hội, các địa phương cũng dành quỹ đất độc lập khác để đầu tư phát triển nhà ở xã hội.

Ông Lê Văn Bình - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Tài nguyên và Môi trường nhận định, nhà ở xã hội có quy định được miễn tiền sử dụng đất nên vấn đề được quan tâm trên hết là lựa chọn nhà thầu, đấu thầu ở đâu. Việc giao cho chủ đầu tư thực hiện dự án nhà ở xã hội không qua đấu thầu là một chính sách rất mới nhằm thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội hướng tới năm 2030 hoàn thành 1 triệu căn nhà ở xã hội.

“Cần phải quán triệt, nhà ở xã hội không có nghĩa là làm ở chỗ đầu thừa đuôi thẹo mà cần đáp ứng được nhu cầu của người dân về di chuyển, tiện ích. Nếu bố trí càng thuận lợi về địa điểm, giao thông thì càng thuận lợi cho những người có thu nhập thấp, người lao động trong diện được mua nhà ở xã hội. Khi bố trí quỹ đất ở địa phương thì càng quan tâm bố trí ở địa điểm càng ở trung tâm càng tốt, càng thuận tiện đi lại càng tốt” – ông Bình nêu vấn đề.

Ngoài ra, sắp tới xây dựng chính quyền hai cấp, những công sở dôi dư sau hợp nhất có thể ưu tiên để làm nhà ở xã hội. Theo ông Bình, ở các địa phương lớn thì có thể bố trí ở ngoại thành nhưng không được xa quá. Các địa phương nên rà soát bố trí quỹ đất hợp lý cho nhu cầu nhà ở xã hội. Nếu bố trí quy hoạch không tốt dễ dẫn đến tình trạng xây xong rồi nhưng không bán được. Có những nơi rất nhiều hồ sơ khi mở bán nhưng cũng có nơi mấy năm không bán được.

Cho dù địa phương bố trí quỹ đất nhưng doanh nghiệp cũng nên khảo sát địa điểm, giá đất, xác định được nhu cầu của cư dân ở nơi thực hiện dự án và ở các khu vực lân cận. Tùy quỹ đất cũng nên linh động trong việc bố trí xây dựng nhà ở chung cư hay nhà ở riêng lẻ. Nên phát triển nhiều loại hình nhà ở xã hội cho thuê phục vụ nhiều nhóm đối tượng…

Dưới góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Luyến - Tổng Giám đốc Tổng công ty Đầu tư phát triển hạ tầng đô thị UDIC chia sẻ, các đơn vị thường gặp 4 nhóm vấn đề khó gồm quỹ đất, thời gian phê duyệt dài, cơ chế ưu đãi nhà đầu tư, tín dụng và sự giao thoa giữa các thủ tục hành chính. Nhưng với Nghị quyết cơ chế, chính sách đặc thù đối với xây dựng, phát triển nhà ở xã hội vừa được ban hành thì đây là chính sách rất trúng, đúng theo mong mỏi của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, bất cứ chính sách nào cũng cần độ trễ để đáp ứng.

Đại tá Phạm Doãn Tiến - Giám đốc Ban Quản lý các dự án đầu tư, Tổng công ty 319 Bộ Quốc phòng nhận xét: “Cộng đồng doanh nghiệp rất phấn khởi khi Quốc hội thông qua Nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội. Thời gian thực hiện tối đa là 75 ngày, tức là cắt giảm khoảng 200 ngày, giảm khoảng 70% thời gian thực hiện so với quy định hiện hành, thay đổi mang tính lịch sử”.

Một số địa phương dành quỹ đất cho nhà ở xã hội và thông tin công khai minh bạch cho nhà đầu tư tiếp cận. Như Hải Phòng, Đà Nẵng… giao quỹ đất cho Ban Quản lý dự án thành phố hoặc Sở Xây dựng công khai hồ sơ, chủ trương đầu tư, đưa lên website để nhà đầu tư dễ tiếp cận dễ. Bởi doanh nghiệp phải tiếp cận được đất thì mới có thể phát triển dự án.

Nhưng ở Hà Nội lại khác, các huyện thực hiện đấu giá đất đã chủ động dành tương đương 20% diện tích làm nhà ở xã hội. Cứ 5 ha thì có 1 ha làm nhà ở xã hội là đất sạch, đủ hạ tầng, mặt bằng. Đến nay, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính, bỏ cấp huyện, phải dùng đất này mới giải được “cơn khát” quỹ đất, đặc biệt ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Ở 2 đô thị lớn này, ngoài Sở Xây dựng còn có Sở Quy hoạch - kiến trúc. Bước thẩm định quy hoạch có thể gộp lại để thuận tiện hơn cho doanh nghiệp – ông Tiến đề xuất. Nếu với ngành thuế, hải quan có “luồng xanh” thì đối với doanh nghiệp làm nhà ở xã hội uy tín cũng nên có cơ chế luồng xanh, ưu tiên thủ tục nhanh hơn, chuyển dần sang hậu kiểm.