Thuế thép tăng liệu có tác động tới doanh nghiệp và thị trường?

11h ngày 4/6 (giờ Việt Nam), sắc lệnh nâng thuế nhập khẩu nhôm, thép vào Hoa Kỳ lên mức 50% chính thức có hiệu lực. Theo lập luận của Chính quyền Tổng thống Donal Trump, sắc lệnh thuế mới là nhằm bảo vệ ngành công nghiệp nội địa và thuế quan mới sẽ áp dụng rộng rãi với tất cả các mặt hàng nhôm và thép nhập khẩu vào Mỹ, gồm Canada, Mexico...; trong đó có cả Việt Nam.

Theo nhiều chuyên gia nhận định, việc tăng gấp đôi thuế nhập khẩu thép từ 25% lên 50% sẽ có ảnh hưởng đến giá thép trên thị trường toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam. Thêm vào đó, thép Việt Nam xuất khẩu hoặc nhập khẩu có thể bị ảnh hưởng do chuỗi cung ứng thép toàn cầu liên kết chặt chẽ, dẫn đến giá thép nguyên liệu và thành phẩm trong nước có thể tăng theo.

Phân tích rõ hơn, ông Nguyễn Trung Kiên, đại diện Công ty TNHH Thương mại Hà Nghĩa, chuyên cung cấp, phân phối nguyên, vật liệu cho sản xuất công nghiệp cho hay, không phải đơn giản là khi thuế xuất khẩu tăng cao, thép trong nước không bán được ra nước ngoài thì sẽ phải giảm giá trong nước. Thực tế, tình hình còn phụ thuộc rất nhiều vào giá nguyên liệu đầu vào như phôi thép và quặng sắt trên thị trường thế giới. Các chính sách thuế quan và rào cản thương mại có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến giá nguyên liệu đầu vào tăng lên.

Việt Nam có các nhà máy thép lớn như Hòa Phát, Formosa, Pomina... nhưng hầu hết nguyên liệu thô như quặng sắt, phôi thép vẫn phải nhập khẩu từ nước ngoài như Trung Quốc, Australia, Brazil... Nguyên liệu này lại chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí sản xuất thép. Khi nguyên liệu như phôi thép và quặng sắt có giá cao hơn, chi phí sản xuất thép trong nước cũng sẽ tăng theo. Do đó, giá thép thành phẩm trong nước có thể bị đẩy lên cao để bù đắp cho việc tăng chi phí đầu vào.

Trước những tác động từ các chính sách trên thị trường thế giới, gần đây, nhiều đại gia lớn ngành thép đã bắt đầu thay đổi tư duy, chuyển hướng tập trung phát triển thị trường trong nước. Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Thép Nam Kim, ông Hồ Minh Quang cho biết, năm 2025 sẽ là năm có nhiều thách thức và cơ hội đan xen; trong đó, Nam Kim chủ trương tiếp tục triển khai dự án Nhà máy Tôn Nam Kim Phú Mỹ mở rộng thị trường và nhanh chóng thích ứng với biến động thị trường. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, chính sách thuế quan từ Mỹ đang ảnh hưởng lên thị trường toàn cầu khiến cho thị trường nhôm, thép, vật liệu trở nên thận trọng so với trước hơn. Do đó, tại nhà máy mới, Nam Kim chủ trương tập trung vào thị trường nội địa, phát triển các sản phẩm mới mà thị trường trong nước chưa sản xuất được; đồng thời, mở rộng dần thị trường nội địa cho các sản phẩm của nhà máy. Thực tế, Nam Kim đã không bán thép sang Mỹ từ quý 4/2024, mặc dù thuế đối ứng mà Mỹ áp đặt dành cho tất cả các quốc gia; trong đó có Việt Nam, nên dù ảnh hưởng ở mức độ nào thì Nam Kinh không bị tác động nhiều do không phụ thuộc vào thị trường Mỹ.

Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), năm 2024, Việt Nam xuất khẩu gần 1,7 triệu tấn thép sang Mỹ, đạt giá trị 1,3 tỷ USD, tăng hơn 50% so với cùng kỳ năm trước và chiếm khoảng 13% tổng lượng thép xuất khẩu. Mỹ hiện là thị trường tiêu thụ thép lớn thứ ba của Việt Nam sau các nước Đông Nam Á (ASEAN) và Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, lượng thép xuất khẩu sang Mỹ chỉ chiếm khoảng 19% tổng sản lượng thép của Việt Nam trong quý I/2025, còn lại 81% phục vụ tiêu thụ nội địa, bao gồm các hoạt động đầu tư công và xây dựng cơ sở hạ tầng. Sản lượng xuất khẩu sang Mỹ, thực chất chỉ chiếm khoảng 2,5% tổng lượng thép sản xuất – con số này không đủ lớn để gây ảnh hưởng mạnh đến toàn ngành.

Theo vào đó, thuế suất xuất khẩu thép vào Mỹ vốn đã ở mức cao từ khá lâu và diễn biến mới, dù có tăng mức thuế suất thêm 25% cũng không phải quá ngạc nhiên hay là điều mới mẻ. Một số sản phẩm thép chủ lực như thép cuộn cán nóng (HRC) của các doanh nghiệp lớn như Hòa Phát vốn đã chịu mức thuế trên 25% khi xuất khẩu sang Mỹ. Việc tăng thuế thêm 25% vào lần này, dù đáng chú ý về mặt chính sách, nhưng không tạo ra sự đột biến mới về gánh nặng chi phí xuất khẩu. Bởi lẽ, lâu nay, Hòa Phát đã xác định thị trường nội địa là động lực tăng trưởng, với hơn 80% sản lượng tiêu thụ trong nước. Về xuất khẩu, Hòa Phát đang xuất đi hơn 40 quốc gia và thép xuất khẩu sang đối tác Hoa Kỳ chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ.

Qua tổng lược nhận định của nhiều nhà đầu tư chứng khoán, thông tin tăng thuế nhập khẩu thép của Mỹ chủ yếu chỉ gây ra phản ứng mang tính tâm lý. Thực tế, trong phiên giao dịch gần đây, nhóm cổ phiếu thép đã hồi phục trở lại vào cuối phiên – cho thấy thị trường bắt đầu có sự đánh giá lại dựa trên yếu tố cơ bản thay vì chỉ phản ứng nhất thời. Các nhà đầu tư đang rất thận trọng và phân tích kỹ cấu trúc thị trường tiêu thụ để không có hành động hay quyết định mang tính cảm xúc. Một vài khuyến nghị được thông tin trên các sàn giao dịch về việc cảnh báo, nếu bán tháo cổ phiếu ngành thép trong bối cảnh thông tin thuế quan chưa thực sự có tác động sâu rộng là điều cần xem xét lại trong chiến lược đầu tư.