Tích hợp Chương trình mục tiêu quốc gia để khắc phục chồng chéo, dàn trải

Trình bày tờ trình về giải pháp thống nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc thống nhất nhằm tổ chức lại cấu trúc các Chương trình để khắc phục chồng chéo, dàn trải, thu gọn đầu mối quản lý, giảm thủ tục phối hợp, tạo điều kiện lồng ghép nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước; đồng thời bảo đảm thực hiện đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết nghị.

Giải pháp chung là xây dựng 1 Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở thống nhất 4 Chương trình về phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển. Riêng Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 có tính chất đặc thù riêng nên không phù hợp để thống nhất trong Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội.

Nội dung Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể có tên gọi là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035. Chính phủ ban hành 1 Nghị quyết quy định thống nhất khung nội dung, cơ chế, chính sách, tiêu chí, định mức và trách nhiệm tổ chức thực hiện; không phát sinh thêm thủ tục, hồ sơ, chế độ báo cáo trùng lặp. Thiết lập cơ chế theo dõi, điều chuyển vốn; gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ hoàn thiện cơ chế, phân bổ, phê duyệt nhiệm vụ, giải ngân và kết quả đầu ra.

Dự kiến, việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia sẽ được trình Quốc hội xem xét, quyết định trong đợt 2 của Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Lâm Văn Mẫn trình bày báo cáo thẩm tra nêu rõ, Thường trực Hội đồng Dân tộc nhất trí sự cần thiết tích hợp 4 Chương trình để thu gọn đầu mối, khắc phục giao thoa, đẩy nhanh phân bổ, giải ngân. Tuy nhiên, phải quán triệt đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị là hình thành một Chương trình tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất, không chỉ gộp đầu mối hoặc đặt 4 Chương trình vào một “vỏ” chung. Đồng thời, không làm giảm mục tiêu, quyền lợi và mức độ ưu tiên đối với từng lĩnh vực, địa bàn, nhóm đối tượng, nhất là chính sách đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, chủ trương nhập 4 Chương trình mục tiêu quốc gia đã được Bộ Chính trị thảo luận rất rõ ràng, nhằm khắc phục triệt để tình trạng manh mún, chồng chéo, đa đầu mối, giảm tối đa chi phí tuân thủ hành chính và đẩy mạnh phân cấp quản lý vốn ngân sách.

Về thể chế và cơ chế phân cấp, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ thực trạng điểm nghẽn lớn nhất thời gian qua là có quá nhiều văn bản hướng dẫn từ nhiều bộ, ngành, địa phương; nhiều thủ tục, giải ngân vốn chậm. Để giải quyết tận gốc vấn đề này, giải pháp căn cơ trong thời gian tới là phải chuyển dịch phương thức quản lý: từ việc phân bổ theo từng dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói. Trung ương, Quốc hội và Chính phủ đóng vai trò kiến tạo phát triển, chỉ ban hành mục tiêu đầu ra và các tiêu chí, định mức ngân sách khung.

Quyền chủ động điều hòa nguồn vốn giữa các dự án thành phần tùy thuộc vào nhu cầu thực tế của từng địa bàn phải thuộc về địa phương. Giao thẩm quyền điều hành danh mục cho HĐND cấp tỉnh. Cần quy định rõ HĐND cấp tỉnh được quyền điều chỉnh, chuyển đổi vốn giữa các dự án thành phần. Bên cạnh đó, cơ chế lồng ghép vốn cần quy định rõ quy trình, thủ tục lồng ghép vốn từ các chương trình này với vốn ngân sách địa phương và vốn xã hội.

Về giải pháp tổ chức thực hiện, Chủ tịch Quốc hội gợi ý nghiên cứu thành lập một Văn phòng điều phối chung tích hợp ở cấp Trung ương. Trong đó, Bộ Tài chính đóng vai trò quản lý tổng thể ngân sách, nhưng cần một cơ quan điều phối liên ngành tập trung để làm đầu mối "một cửa" cho địa phương tổng hợp, giải trình và theo dõi. Đồng thời, phải chuẩn hóa bộ tiêu chí đánh giá đầu ra tích hợp, tránh tình trạng chồng chéo hoặc xung đột giữa các tiêu chí nông thôn mới với các tiêu chí chuyên ngành về y tế, giáo dục, văn hóa của các bộ.

Về hiệu quả quản trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát số hóa, áp dụng quản lý rủi ro và giám sát theo thời gian thực thay cho phương thức báo cáo giấy định kỳ. Kết quả giải ngân, mức độ hoàn thành chỉ tiêu và các chỉ số đầu ra phải được cập nhật liên tục...

Về điều khoản chuyển tiếp giai đoạn 2026–2030, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ phải xử lý triệt để các dự án còn dở dang từ các chương trình riêng lẻ trước đây. Cần có cơ chế tiếp nối nguồn vốn rõ ràng, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng đứt gãy dự án hoặc nảy sinh nợ đọng xây dựng cơ bản.

Trong phiên làm việc buổi sáng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với nhóm 2 dự thảo: Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư; Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang./.