Tiêu dùng xanh trở thành tiêu chuẩn cạnh tranh mới của ngành thực phẩm

Tiêu dùng xanh đang chuyển từ một xu hướng tiêu dùng thành tiêu chuẩn cạnh tranh mới của thị trường, buộc doanh nghiệp ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh phải đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi xanh và chuyển đổi số để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Đây cũng là thông điệp được các cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp chia sẻ tại Hội thảo "Ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh trước làn sóng tiêu dùng xanh và chuyển đổi số" do Báo Công Thương phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức ngày 29/7 tại Hà Nội.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Tiến Cường- Phó Tổng biên tập Báo Công Thương cho biết: Ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) được đánh giá là một trong những ngành có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế khi không chỉ đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người dân mà còn góp phần thúc đẩy sản xuất, lưu thông hàng hóa, tạo việc làm và kích thích tiêu dùng nội địa. 

Thống kê cho thấy, nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm thân thiện với môi trường tại Việt Nam tăng trung bình khoảng 15% mỗi năm. Tại các hệ thống bán lẻ hiện đại, doanh số nhóm hàng mang nhãn xanh hay tiêu dùng bền vững tăng từ 40-60% trong các chương trình truyền thông lớn. Điều này cho thấy tiêu dùng xanh đang dần trở thành tiêu chuẩn mới của thị trường, tạo áp lực để doanh nghiệp thay đổi từ sản xuất đến phân phối.

Tuy nhiên, hiện nay người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các sản phẩm xanh, sạch, an toàn và bền vững. Xu hướng này không chỉ xuất phát từ nhu cầu của thị trường trong nước mà còn gắn với các cam kết quốc tế về phát triển bền vững, giảm phát thải khí nhà kính và mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 của Việt Nam.

"Việc kết hợp hài hòa giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu chuỗi cung ứng, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế, đồng thời tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững", ông Nguyễn Tiến Cường nhấn mạnh.

Cùng với xu hướng tiêu dùng xanh, chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi mang tính bước ngoặt đối với ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh. Theo Bộ Công Thương, doanh thu bán lẻ trực tuyến của Việt Nam năm 2025 đạt trên 31 tỷ USD, tăng khoảng 25,5% so với năm trước và chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử cao nhất thế giới.

Bà Lê Thị Việt Hà, Phó Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: Thương mại điện tử và bán lẻ đa kênh không còn là xu hướng lựa chọn mà đã trở thành động lực tăng trưởng tất yếu của ngành hàng tiêu dùng nhanh. Hơn nữa, người tiêu dùng ngày càng linh hoạt kết hợp mua sắm tại cửa hàng, website, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream và ứng dụng di động. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải tích hợp các kênh bán hàng, quản trị dữ liệu tập trung và mang đến trải nghiệm đồng nhất cho khách hàng trên mọi điểm tiếp xúc.

Việc ứng dụng công nghệ số, khai thác dữ liệu, phát triển logistics và thanh toán điện tử không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường mà còn tạo điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng là nền tảng quan trọng để phát triển thị trường bán lẻ hiện đại, minh bạch và bền vững, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế số của Việt Nam.

Đáng lưu ý, thương mại điện tử đang chuyển từ vai trò là kênh bán hàng bổ sung sang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của ngành bán lẻ. Sự phát triển của Shopee, TikTok Shop, Lazada cùng các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, Zalo hay YouTube đang mở ra nhiều cơ hội mới cho doanh nghiệp trong quảng bá sản phẩm, phát triển bán hàng đa kênh, livestream và thương mại xã hội.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là yêu cầu ngày càng cao về đầu tư công nghệ, xây dựng hệ thống dữ liệu, nâng cao năng lực quản trị số và tối ưu chuỗi cung ứng. Vì vậy, doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng nhanh có nguy cơ tụt hậu nếu không kịp thích ứng với hai xu hướng lớn là tiêu dùng xanh và chuyển đổi số.

Để bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng được đặt ra cấp thiết. Theo bà Lê Thị Việt Hà, việc Quốc hội ban hành Luật Thương mại điện tử năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) cùng Nghị định số 248/2026/NĐ-CP đã tạo lập hành lang pháp lý đồng bộ, phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế số. Luật mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các mô hình kinh doanh mới như nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội có hoạt động thương mại, livestream bán hàng, dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử và thương mại điện tử xuyên biên giới; đồng thời quy định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường.

Đáng chú ý, các nền tảng thương mại điện tử phải công khai quy chế hoạt động, kiểm soát thông tin người bán, tiếp nhận và xử lý phản ánh, ngăn chặn hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời phối hợp với cơ quan quản lý trong cung cấp dữ liệu và xử lý vi phạm. Theo lộ trình từ ngày 1/1/2027, các nền tảng sẽ thực hiện xác thực điện tử người bán trên cơ sở kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia, góp phần hạn chế gian lận, nâng cao khả năng truy xuất thông tin và bảo vệ người tiêu dùng.

Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, Bộ Công Thương cũng tiếp tục triển khai nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng thương mại điện tử, phát triển bán lẻ đa kênh, kết nối logistics và xúc tiến thương mại điện tử xuyên biên giới, tạo điều kiện để doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Liên quan đến xu hướng tiêu dùng xanh, bà Lê Thị Hường - Giám đốc Khối An ninh nội bộ chuỗi bán lẻ WinMart/WinMart+/Win nhận định: Người tiêu dùng ngày nay không chỉ quan tâm đến giá cả mà còn kỳ vọng sự thuận tiện, minh bạch về nguồn gốc, trải nghiệm mua sắm hiện đại và các dịch vụ được cá nhân hóa.

Ưu tiên sử dụng những sản phẩm xanh, tuy nhiên theo bà Nguyễn Quỳnh Anh - Phó Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), thời gian qua, niềm tin của người tiêu dùng vào các sản phẩm xanh bị ảnh hưởng. Nhiều doanh nghiệp có chiến dịch thuê người nổi tiếng quảng cáo, đây là cách làm marketing tốt và mang lại hiệu quả truyền thông cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, trong bối cảnh niềm tin của người tiêu dùng vào các sản phẩm xanh bị “lung lay”, chất lượng sản phẩm mới là yếu tố quyết định đến hành vi tiêu dùng. Với thông điệp đó, bà Nguyễn Quỳnh Anh cho rằng: “Những sản phẩm tẩy xanh, giả xanh sẽ bị người tiêu dùng loại bỏ bằng hành động quyết định hành vi tiêu dùng”.

Đánh giá cao xu hướng tiêu dùng xanh của người tiêu dùng, bà Bùi Thị Hạnh Hiếu - Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Phát triển hàng tiêu dùng Việt Nam, Tổng giám đốc Công ty CP kinh doanh chế biến nông sản Bảo Minh cho rằng: Để nhu cầu sản phẩm xanh biến thành sức mua thực tế và tạo niềm tin cho người tiêu dùng, doanh nghiệp cần có hồ sơ xanh cho sản phẩm. Như vậy, người tiêu dùng sẽ thấy minh bạch thông tin và sản phẩm không chỉ bán được tại thị trường trong nước mà còn có thể chinh phục được người tiêu dùng quốc tế.

Theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước: Để nhu cầu sản phẩm xanh biến thành sức mua thực tế và tạo tác động cho xã hội, những sản phẩm này phải chứng minh được nguồn gốc xuất xứ. Doanh nghiệp sản xuất sản phẩm xanh phải chứng minh được bằng những tiêu chuẩn kỹ thuật thay vì khẩu hiệu, tên gọi, có như vậy sản phẩm xanh mới được thị trường đón nhận và phát triển bền vững.

Về phía Bộ Công Thương, theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, để khuyến khích phát triển các sản phẩm xanh, đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng, Bộ Công Thương đang tiếp tục hoàn thiện chính sách, trong đó có chính sách phát triển thương mại trong nước, chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững, trọng tâm là phát triển thương mại, bao gồm hạ tầng cứng và hạ tầng mềm theo hướng hiện đại, tiết kiệm tài nguyên, nâng cao trách nhiệm trong chuỗi cung ứng.

Bộ Công Thương cũng tổ chức các chương trình kết nối cung - cầu, Chương trình “Sức sống hàng Việt” tại Tràng Tiền (Hoàn Kiếm, Hà Nội) góp phần quảng bá, giới thiệu sản phẩm xanh và thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm tại thị trường trong nước. Đặc biệt, để tạo thuận lợi cho sản phẩm xanh phát triển, các sàn thương mại điện tử hay kênh tiêu thụ hiện đại cần có chương trình hỗ trợ cụ thể đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp họ đạt được những tiêu chuẩn của hệ thống phân phối về sản phẩm xanh.