“Trang mới” trong quan hệ Mỹ - Cuba

Tổng thống Mỹ Barack Obama (trái) và Chủ tịch Cuba Raul Castro (phải). Ảnh: Cubawashingtonpost.com

Cho dù còn tồn tại nhiều điểm khác biệt lớn, chuyến thăm lịch sử của Tổng thống Mỹ Barack Obama đến Cuba trong ba ngày 20-22/3 vừa qua đã mở ra một giai đoạn mới trong quan hệ giữa hai nước.

Cơ hội cho các doanh nghiệp

Trong thời gian thăm Cuba, Tổng thống Obama đã có cuộc hội đàm dài hơn 2 tiếng với Chủ tịch Raúl Castro và sau đó hai nguyên thủ có tuyên bố báo chí chung, nhấn mạnh quyết tâm cải thiện quan hệ bất chấp những bất đồng sâu sắc còn tồn tại giữa hai nước.         

Người đứng đầu chính quyền Mỹ cũng phát biểu trước đại diện xã hội dân sự ở Cuba, trong đó khẳng định chính nhân dân Cuba với những đặc tính ưu việt của mình đã khiến Washington quyết định thay đổi chính sách cô lập về kinh tế và chính trị đảo quốc Caribe này trong suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Ông Obama cũng tham gia Diễn đàn kinh doanh Cuba – Mỹ lần thứ nhất, trong đó trực tiếp trả lời một số đại diện trẻ của thành phần kinh tế tự doanh Cuba về triển vọng quan hệ kinh tế giữa hai nước.         

Cũng trong dịp này, đại diện chính phủ Cuba và Mỹ đã ký hai bản ghi nhớ về hợp tác trong lĩnh vực địa chất – thủy văn và trong lĩnh vực nông nghiệp cùng các hoạt động liên quan.

Trước chuyến thăm đầu tiên đến Cuba của một Tổng thống Mỹ đương nhiệm trong gần 90 năm, chính quyền của ông Obama công bố hàng loạt biện pháp nới lỏng các quy định hạn chế trong lĩnh vực du lịch, bưu chính, tài chính-ngân hàng giữa hai nước.

Những động thái này được đánh giá là sẽ giảm bớt rào cản hiện tại và cũng mở đường cho các doanh nghiệp Mỹ tiếp cận thị trường Cuba.

Mỹ nới lỏng các quy định hạn chế trong các lĩnh vực du lịch, bưu chính, tài chính-ngân hàng giữa Mỹ và Cuba. Ảnh: cubanadventuresusa.com

Trong dịp này, Bộ trưởng Nông nghiệp Cuba Gustavo Rodríguez Rollero và người đồng cấp Mỹ Thomas Vilsack đã ký Bản ghi nhớ về hợp tác song phương về nông nghiệp và một số lĩnh vực liên quan.

Từ năm 2000, Mỹ đã đặc cách cho phép các doanh nghiệp nước này xuất khẩu các mặt hàng lương thực sang Cuba. Tuy nhiên, sau những năm đầu tăng trưởng thuận lợi, các doanh nghiệp Mỹ ngày càng khó cạnh tranh với các đối thủ từ quốc gia khác do những hạn chế tài chính ngặt nghèo của Washington.

Hiện khoảng 30 doanh nghiệp kinh doanh nông sản và lương thực có uy tín của Mỹ đã thành lập liên minh vận động Quốc hội Mỹ từ bỏ chính sách bao vây cấm vận.

Trước và trong chuyến thăm, các doanh nghiệp Mỹ lần lượt công bố các thỏa thuận lịch sử đạt được với Cuba. Hãng du lịch tàu biển hàng đầu thế giới của Mỹ Carnival thông báo đã nhận được giấy phép từ Chính phủ Cuba cho phép mở dịch vụ phà biển vận tải hành khách giữa hai nước kể từ tháng Năm tới.

Trong dịp này, Carnival và công ty lữ hành Cuba Havanatur đã ký thỏa thuận hợp tác mở tuyến vận tải phà biển từ thành phố Miami, bang Florida (Mỹ), tới hải cảng tại thủ đô La Habana, với mục tiêu chính thức là thúc đẩy trao đổi văn hóa giữa nhân dân hai nước, do hiện tại Washington chưa cho phép công dân Mỹ tới Cuba dưới dạng du lịch mà chỉ được tiến hành theo các chuyến đi trao đổi học thuật, văn hóa, bên cạnh các chuyến thăm chính thức.

Western Union và Marriott International gia nhập danh sách ngày càng dài những tập đoàn và doanh nghiệp của Mỹ thiết lập hoặc mở rộng hoạt động ở Cuba. Western Union (chuyên về thanh toán toàn cầu) của Mỹ ngày 21/3 thông báo sẽ triển khai các dịch vụ chuyển tiền tới Cuba từ cuối tháng Sáu.

Còn Starwood Hotels & Resorts, với những thương hiệu khách sạn cao cấp hơn của họ, đã đàm phán một thỏa thuận với Chính phủ Cuba để tân trang khách sạn Quinta Avenida, Santa Isabel và Inglaterra tại La Habana và sẽ mở cửa cả ba vào cuối năm 2016.

Priceline của Mỹ vừa trở thành doanh nghiệp đầu tiên cung cấp dịch vụ cho phép công dân Mỹ được đặt khách sạn trực tiếp tại Cuba qua trang mạng Booking.com.

Trong vài tuần tới, trang Booking.com sẽ cho phép công dân Mỹ thăm Cuba được đặt phòng khách sạn trực tiếp qua mạng, ban đầu mới giới hạn tại thủ đô La Habana, mà không bắt buộc phải thông qua một công ty du lịch như hiện tại.

Công ty Airbnb cũng thông báo chính thức là doanh nghiệp Mỹ đầu tiên cung cấp dịch vụ đặt chỗ trực tuyến các tuyến bay từ Mỹ tới Cuba từ ngày 2/4 tới.

Chặng đường dài tái lập quan hệ

Trong phát biểu nhân chuyến thăm, Tổng thống Obama thừa nhận chính sách bao vây cấm vận kinh tế, thương mại và tài chính, cùng với cô lập chính trị, của Mỹ chống Cuba là lỗi thời, không chỉ người dân Cuba, mà còn với những công dân Mỹ muốn làm ăn tại Cuba, và đã tới thời điểm phải xóa bỏ.

Tuy nhiên, ông Obama cũng nói rằng sau hơn 5 thập niên đầy khó khăn, quan hệ song phương giữa hai chính phủ chưa thể “biến chuyển trong một sớm, một chiều”.

Mặt khác, trang tin Stratfor có bài phân tích về những khó khăn trong hàn gắn quan hệ kinh tế giữa Mỹ và Cuba. Theo đó, hầu hết các doanh nghiệp Mỹ không thể làm ăn với Cuba do lệnh cấm vận vẫn còn hiệu lực trong một số văn bản pháp quy của Mỹ.

Lưỡng viện Mỹ, hiện do đảng Cộng hòa nắm quyền kiểm soát, sẽ khó có khả năng thông qua các văn bản để sớm chấm dứt lệnh trừng phạt.

Trong khi đó, việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt cũng khó có khả năng được thực hiện trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Obama, do đó nhiệm vụ bình thường hóa quan hệ kinh tế với Cuba sẽ thuộc về tổng thống kế nhiệm ông Obama. Sẽ cần có thời gian tiến hành vài cuộc đàm phán trước khi lệnh trừng phạt được thảo luận chính thức.

Cách Cuba xử lý các yêu cầu đầu tư trong tương lai gần cũng sẽ quyết định phần lớn thành công trong việc thu hút các nhà đầu tư nước ngoài. Các lĩnh vực cụ thể khác như du lịch vẫn sẽ được hưởng lợi từ chính sách mở cửa bất kể Cuba thực hiện cải cách kinh tế như thế nào.

Năm 2015, ngành du lịch đã mang lại khoản ngân sách khoảng 2 tỷ USD cho quốc đảo này. Tuy vậy, những rủi ro kinh tế lâu dài sẽ khiến cho một số công ty phải xem xét lại các khoản đầu tư của họ tại Cuba, ít nhất là cho đến khi La Habana tiến hành các bước giảm thiểu rủi ro.

Du lịch mang lại nguồn thu khoảng 2 tỷ USD cho Cuba năm 2015. Ảnh: stabroeknews.com

Cuba cũng cần thay đổi các quy định về quản lý kinh tế đất nước để sẵn sàng cho việc đón nhận các nguồn đầu tư lớn từ Mỹ. Điều cần gấp lúc này là vấn đề tỷ giá hối đoái của hai nước. Cuba có hai đồng tiền là đồng peso nội tệ (CUP với tỷ giá khoảng 23 peso = 1 USD) và đồng peso chuyển đổi (CUC có tỷ giá gần tương đương với đồng USD).

Việc sử dụng đồng peso chuyển đổi đã gây khó khăn trong quan hệ làm ăn giữa hai nước. Nhưng việc điều chỉnh tỷ giá sẽ làm gia tăng lạm phát, làm cho việc nhập khẩu hàng hóa của Cuba trở nên đắt đỏ, trong lúc Cuba phụ thuộc vào nguồn hàng hóa nhập khẩu này./.