Tranh cãi pháp lý quanh thuế nhập khẩu 10% của Tổng thống Trump

Một hội đồng thẩm phán của Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ đã đặt câu hỏi về tính hợp pháp của mức thuế 10% mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đang áp lên phần lớn hàng hóa nhập khẩu, cho rằng thâm hụt thương mại lớn có thể chưa đủ cơ sở để áp dụng các biện pháp thuế quan trên diện rộng.

Tòa án Thương mại Quốc tế của Mỹ ngày 10/4 đã xem xét các lập luận trong vụ kiện do 24 bang, chủ yếu do đảng Dân chủ lãnh đạo, cùng nhiều doanh nghiệp nhỏ khởi xướng nhằm phản đối chính sách thuế trên, vốn có hiệu lực từ ngày 24/2/2026. Các bang cho rằng động thái của ông Trump nhằm “lách” phán quyết mang tính bước ngoặt của Tòa án tối cao Mỹ chỉ bốn ngày trước đó, khi tòa này bác bỏ các mức thuế ông Trump đưa ra hồi tháng 4/2025, được ban hành theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA).

Các mức thuế trước đó đã khiến hoạt động thương mại doanh nghiệp bị đình trệ trong phần lớn năm 2025, làm suy giảm đầu tư khi hàng tỷ USD tiền thuế được chuyển vào ngân sách liên bang, trước khi bị tòa án tối cao hủy bỏ vào tháng 2/2026.

Dù vậy, ngay cả khi áp dụng các mức thuế cao – nhiều trường hợp vượt 10% – thâm hụt thương mại của Mỹ trong năm 2025 vẫn ở mức 901,5 tỷ USD, gần như không thay đổi so với năm trước đó.

Trong sắc lệnh ban hành tháng 2/2026, ông Trump viện dẫn Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép áp thuế trong tối đa 150 ngày nhằm xử lý “thâm hụt cán cân thanh toán” nghiêm trọng hoặc ngăn chặn nguy cơ đồng USD mất giá.

Các bang và doanh nghiệp phản đối chính sách thuế trên cho rằng quy định này chỉ nhằm xử lý những tình huống khẩn cấp ngắn hạn về tiền tệ, và thâm hụt thương mại thông thường không tương đương với khái niệm “thâm hụt cán cân thanh toán” theo định nghĩa kinh tế.

Trong nhiệm kỳ hai tại Nhà Trắng, ông Trump coi thuế quan là trụ cột chính trong chính sách đối ngoại kinh tế, đồng thời khẳng định có thẩm quyền rộng rãi để áp thuế mà không cần Quốc hội thông qua. Trước đó, chưa có tổng thống Mỹ nào sử dụng Điều 122 hay IEEPA để áp thuế.

Luật sư đại diện các bang và doanh nghiệp lập luận rằng chính sách thuế này dựa trên những biện pháp lỗi thời từ thập niên 1960–1970, khi Mỹ còn duy trì cơ chế chuyển đổi đồng USD sang vàng tại kho dự trữ Fort Knox. Luật sư Brian Marshall của bang Oregon nhấn mạnh hiện không còn nguy cơ các nhà đầu tư nước ngoài ồ ạt đổi USD lấy vàng, do Mỹ đã chấm dứt cơ chế này từ năm 1971. Ông kêu gọi tòa án chặn mức thuế 10% thay vì để tự hết hiệu lực sau 150 ngày, nhằm ngăn chính quyền sử dụng các công cụ pháp lý khác để kéo dài chính sách này vô thời hạn.

Tòa án hiện chưa đưa ra thời điểm ra phán quyết. Đáng chú ý, các vụ kiện lần này không đề cập đến các mức thuế khác của ông Trump được áp dụng theo những cơ sở pháp lý truyền thống hơn, như thuế đối với thép, nhôm và đồng nhập khẩu.