“Trụ đỡ” an ninh năng lượng trước các cú sốc toàn cầu

Với vai trò xương sống của an ninh năng lượng, các doanh nghiệp nhà nước như Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đang là “trụ đỡ” then chốt, giúp nền kinh tế vững vàng vượt qua những cú sốc năng lượng toàn cầu.

Đây cũng chính là nguồn lực quan trọng để Nhà nước chi phối, can thiệp kịp thời đáp ứng các yêu cầu đột xuất, cấp bách phát sinh theo tinh thần Nghị quyết số 79/NQ-TW ngày 6/1/2025 của Bộ Chính trị về phát triển Kinh tế nhà nước; Nghị quyết 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết 36/NQ-CP ngày 6/3/2026 của Chính phủ nhằm bảo đảm nguồn cung năng lượng cho thị trường và mới đây nhất là Kết luận số 14-KL/TW ngày 20/3/2026 của Bộ Chính trị về bảo đảm nguồn cung, ổn định giá nhiên liệu trong tình hình mới.

* Phòng tuyến vững chắc trước “bão” năng lượng

Với hệ sinh thái hoàn chỉnh từ thăm dò, khai thác đến chế biến và phân phối, trong hàng chục năm lại đây, Petrovietnam luôn đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh năng lượng và duy trì đà tăng trưởng kinh tế trước các biến động địa chính trị phức tạp như xung đột vùng Vịnh năm 1990, xung đột Nga-Ukraine năm 2022 và xung đột Trung Đông hiện nay.

Theo đó, ngay khi xung đột Trung Đông bùng nổ vào đầu tháng 3/2026 làm chao đảo thị trường năng lượng toàn cầu, Petrovietnam) đã nhanh chóng chủ động kích hoạt các kịch bản ứng phó trên toàn bộ chuỗi dầu khí - năng lượng.

Petrovietnam đã rà soát toàn bộ nguồn đầu vào, gồm dầu thô và sản phẩm trung gian tồn kho từ cả nguồn trong nước và nhập khẩu, để xây dựng kịch bản vận hành ổn định cho nhà máy Lọc dầu Dung Quất (Quảng Ngãi) và nhà máy Lọc Hóa dầu Nghi Sơn (Thanh Hóa) trong những tháng tới; làm việc với đối tác quốc tế để bổ sung nguồn dầu thô, hỗ trợ Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn ký thêm hợp đồng mới, giảm rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Petrovietnam cũng chỉ đạo các đơn vị thành viên là Tổng công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP) và Liên doanh Vietsovpetro gia tăng sản lượng khai thác dầu khí, tối ưu chi phí vận hành để bù đắp rủi ro logistics và giá vận chuyển tăng cao. Petrovietnam cũng kiến nghị các giải pháp về ưu tiên nguồn dầu thô trong nước cho hai nhà máy lọc dầu; đồng thời tích cực làm việc với các đối tác quốc tế nhằm đa dạng hóa nguồn dầu thô cho các nhà máy lọc dầu trong nước, qua đó nâng cao tính linh hoạt của hệ thống cung ứng năng lượng quốc gia trước những biến động khó lường của thị trường toàn cầu.

Ở khâu chế biến, từ đầu tháng 3/2026, nhà máy Lọc dầu Dung Quất được vận hành ở mức 120% công suất thiết, để đảm bảo nguồn cung xăng dầu thành phẩm cho thị trường, đồng thời sẵn sàng hỗ trợ nhà máy Lọc Hóa dầu Nghi Sơn khi cần thiết.

Trong lĩnh vực khí, đơn vị thành viên của Petrovietnam là Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS) được yêu cầu cấp tối đa khí nội địa cho điện với sản lượng khoảng 9 triệu m³/ngày, đồng thời chủ động thu xếp các chuyến tàu LNG (hoàn tất trước khi căng thẳng leo thang) để bảo đảm nguồn cung khí cho sản xuất và công nghiệp trong các tháng tiếp theo.

Ở khâu thương mại và phân phối, đơn vị thành viên của Petrovietnam là Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) đã triển khai đa dạng hóa nguồn hàng nhập khẩu, tìm kiếm cơ hội thêm các nguồn hàng sẵn trong khu vực châu Á, Đông Nam Á ngay cả khi các nhà máy trong khu vực giảm sản lượng. Đặt mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia làm trọng tâm, PVOIL chấp nhận việc trả phụ phí, chi phí cao để giữ vững nguồn cung cho hệ thống, đồng thời góp phần bù đắp lượng hàng thiếu hụt trên thị trường khi các đầu mối khác hạn chế nhập khẩu. Song song với việc nhập khẩu, PVOIL đã phát huy tối đa chuỗi giá trị trong hệ thống Petrovietnam bằng cách tăng cường pha chế xăng dầu từ nguồn Condensate trong nước.

Đặc biệt, doanh nghiệp chủ động đẩy nhanh, mạnh tiến độ triển khai pha chế tại 13 điểm trên toàn quốc để sớm đưa xăng sinh học E5 và E10 vào kinh doanh toàn hệ thống từ tháng 4/2026. Đây là bước đi chiến lược nhằm tối ưu hóa nguồn lực nội địa và thích ứng với xu hướng năng lượng xanh. Trong khi đó, Tổng công ty cổ phần Vận tải Dầu khí (PVTrans) rà soát toàn bộ đội tàu, điều chỉnh hành trình, đưa tàu ra khỏi vùng nguy cơ và chuẩn bị phương án vận hành linh hoạt theo diễn biến địa chính trị.

Trong triển khai các biện pháp ứng phó, Petrovietnam tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt trong cơ chế điều hành an ninh năng lượng quốc gia khi Chủ tịch Petrovietnam Lê Ngọc Sơn đã tham gia trực tiếp Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng của Chính phủ.

Tiến sỹ Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho biết, trong các giai đoạn biến động, Petrovietnam đã duy trì ổn định các chuỗi cung ứng chiến lược như xăng dầu, khí, điện và phân bón - những đầu vào thiết yếu của nền kinh tế. Nhờ đó, các "cú sốc" từ thị trường quốc tế không truyền dẫn trực tiếp và ngay lập tức vào nền kinh tế trong nước.

Không chỉ giữ vai trò bảo đảm nguồn cung, Petrovietnam còn tham gia sâu vào quá trình điều tiết kinh tế vĩ mô. Với hệ thống khai thác - chế biến - phân phối hoàn chỉnh, Tập đoàn giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng, qua đó giảm áp lực lên cán cân thương mại, tỷ giá và dự trữ ngoại hối. Đồng thời, việc duy trì hoạt động ổn định của các nhà máy lọc dầu, điện khí và sản xuất phân bón cũng góp phần “neo giữ” chi phí đầu vào cho nền kinh tế, đặc biệt trong các giai đoạn giá năng lượng thế giới tăng cao, Tiến sỹ Nguyễn Quốc Thập khẳng định.

Tương tự như vậy, giữa “bão” giá dầu thế giới, Petrolimex đã tổ chức bán hàng liên tục 24/24 giờ, bảo đảm không để đứt gãy nguồn cung xăng dầu, phục vụ kịp thời nhu cầu thiết yếu của người dân và nền kinh tế, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột không thể thay thế trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Theo Chủ tịch Petrolimex Phạm Văn Thanh, trong bối cảnh thị trường có nhiều biến động, nhu cầu mua xăng dầu của người dân và doanh nghiệp thường tập trung nhiều tại hệ thống cửa hàng của Petrolimex, Tập đoàn đã chủ động điều hành nguồn hàng để duy trì cung ứng ổn định, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. "Trong trường hợp cần thiết, Petrolimex có thể hy sinh lợi nhuận để nhập khẩu thêm xăng dầu nhằm kịp thời cung cấp cho thị trường, đặc biệt đối với hai thành phố lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh", ông Thanh nhấn mạnh.

Petrolimex cũng chủ động triển khai kế hoạch tạo nguồn năm 2026 trên cơ sở kết hợp hai nguồn chính: Cung ứng từ hai nhà máy lọc dầu trong nước (Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn, Nhà máy lọc dầu Dung Quất) và nhập khẩu theo kế hoạch. Đặc biệt, chỉ trong những ngày đầu đầu tháng Ba vừa qua, Petrolimex đã tăng cường đưa xăng dầu về với khối lượng tương đương khoảng 50% lượng hàng nhập tạo nguồn của cả tháng, qua đó gia tăng dự trữ sớm, giảm thiểu rủi ro gián đoạn.

Petrolimex cũng đã chỉ đạo các công ty TNHH MTV trên toàn quốc chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng địa phương xây dựng phương án điều độ nguồn hàng phù hợp với nhu cầu thực tế từng khu vực. Các đơn vị được yêu cầu tăng cường theo dõi sát diễn biến tiêu thụ, đặc biệt tại các địa bàn có nguy cơ biến động nhu cầu đột biến; kịp thời điều chuyển hàng hóa giữa các kho, cảng, tổng kho để đảm bảo không xảy ra tình trạng thiếu hàng cục bộ.

Bên cạnh giải pháp về nguồn cung, Petrolimex cũng tăng cường quản trị chuỗi cung ứng, ứng dụng dữ liệu và công nghệ để nâng cao tính minh bạch trong điều hành thị trường, dự báo sớm các biến động và kiểm soát tốt chi phí trung gian, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng gây bất ổn.

Là doanh nghiệp nhà nước nắm gần 50% thị phần xăng dầu nội địa, Petrolimex đang duy trì hệ thống hơn 5.000 cửa hàng xăng dầu phủ khắp 34 tỉnh, thành phố, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới và hải đảo.

Petrolimex cũng sở hữu hệ thống kho, cảng, đường ống và logistics xăng dầu lớn nhất cả nước, gồm 36 kho xăng dầu với tổng sức chứa trên 2,2 triệu mét khối; 37 cảng nhập - xuất xăng dầu; hệ thống đường ống dài gần 600 km, cùng đội tàu và phương tiện vận tải chuyên dụng lớn nhất Việt Nam. Đây chính là một hạ tầng chiến lược có ý nghĩa đặc biệt đối với an ninh năng lượng quốc gia, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) nhấn mạnh.

*Tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp nhà nước

Tiến sỹ Dư Văn Toán (Viện Khoa học Khí tượng Thủy Văn, Môi trường và Biển - Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, trong bối cảnh biến động địa chính trị và chuyển dịch năng lượng diễn ra nhanh chóng, Việt Nam cần một lực lượng đủ năng lực để vừa bảo đảm nguồn cung, vừa dẫn dắt hệ sinh thái năng lượng. Theo đó, Petrovietnam hiện là đơn vị hiếm hoi hội tụ đủ quy mô, hệ sinh thái, kinh nghiệm và nền tảng kỹ thuật để thực hiện vai trò này. Tuy nhiên, để phát huy hết tiềm năng, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng tăng quyền chủ động, chấp nhận rủi ro có kiểm soát và tạo điều kiện cho các dự án năng lượng quy mô lớn được triển khai hiệu quả.

Thực tế cho thấy Petrovietnam hiện đảm nhận đồng thời nhiều vai trò: Nhà sản xuất năng lượng chủ lực, là công cụ điều tiết thị trường, đồng thời là lực lượng dẫn dắt quá trình chuyển dịch năng lượng. Trong bối cảnh thế giới ngày càng bất định, sự hiện diện của một thiết chế như vậy có ý nghĩa đặc biệt đối với khả năng chống chịu và ổn định của nền kinh tế.

Về dài hạn, vai trò của Petrovietnam không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm nguồn cung mà còn gắn với mục tiêu xây dựng một hệ thống năng lượng tự chủ, hiện đại và bền vững. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước hiện thực hóa các mục tiêu phát triển trong giai đoạn tới, Tiến sỹ Dư Văn Toán nhấn mạnh.

Cùng quan điểm này, Tiến sỹ Ngô Đức Lâm - nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) đề xuất sớm sửa đổi Nghị định số 83/2014/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu; trong đó trao quyền cho Petrovietnam chủ động hơn trong việc nhập khẩu dầu thô và cho phép các đơn vị thành viên của Tập đoàn trực tiếp tham gia nhập khẩu nhằm bảo đảm nguồn nguyên liệu cho sản xuất.

Để các doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực năng lượng như Petrovietnam có thể tiếp tục là trụ cột trong đảm bảo an ninh năng lượng, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam đề xuất sớm sửa đổi  quy chế tài chính cho Petrovietnam theo tinh thần của Luật số 68/2025/QH15 của Quốc hội (Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp) ngày 14/6/2025.

Theo nhận định của Tiến sỹ Bùi Trọng Vinh (Trường Đại học Bách khoa – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), hiện Việt Nam chưa chịu tác động gay gắt từ xung đột Trung Đông, nhưng rủi ro trong trung và dài hạn là hiện hữu. Khi các nền kinh tế lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ hay Trung Quốc bị ảnh hưởng, hiệu ứng lan tỏa sẽ tác động gián tiếp đến Việt Nam thông qua giá cả và chuỗi cung ứng.

Vì vậy, để đảm bảo an ninh năng lượng, bên cạnh các nỗ lực của doanh nghiệp, việc chủ động nguồn cung năng lượng cần được nâng lên thành chiến lược dài hạn với 3 trụ cột: Tăng cường dự trữ năng lượng quốc gia thông qua đầu tư các kho dự trữ quy mô lớn, cả trên bờ và ngoài khơi, nhằm bảo đảm khả năng “chống chịu” trước các cú sốc kéo dài; đa dạng hóa nguồn nhập khẩu thông qua việc mở rộng quan hệ với nhiều đối tác, tránh phụ thuộc vào một khu vực địa chính trị; đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng như phát triển năng lượng tái tạo để giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.