Trung Quốc săn lùng khoáng sản năng lượng mới chiến lược – Bài cuối: Nỗ lực tìm kiếm thị trường mới

Nam Mỹ rất giàu kim loại, đặc biệt là đồng và lithium. Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ, trữ lượng tài nguyên lithium toàn cầu là khoảng gần 98 triệu tấn, trong đó "tam giác lithium" - Bolivia, Argentina, Chile - chiếm 53% trữ lượng của thế giới.

Nam Mỹ có xu hướng chào đón người mua từ Trung Quốc hơn là tận dụng công nghệ và vốn của các công ty Trung Quốc để thúc đẩy phát triển công nghiệp địa phương. Nguyên nhân là do Bolivia có trữ lượng lithium lớn nhất thế giới nhưng có rất ít phương tiện để phát triển chúng. Chính phủ Bolivia gần đây đã chọn một tập đoàn Trung Quốc do Contemporary Amperex dẫn đầu để đầu tư hơn 1 tỷ USD vào việc phát triển các mỏ lithium chưa được khai thác, với mục tiêu sản xuất pin lithium tại nước này vào năm 2025.

Tuy nhiên, dự án có thể phải đối mặt với những thách thức từ người dân địa phương, do có một tâm lý chống khai thác mạnh mẽ ở nước này rằng các dự án khai thác có thể phá hủy lối sống truyền thống trong khu vực.

Các quốc gia Nam Mỹ về cơ bản được điều hành bởi các chính phủ nhỏ với các công đoàn lao động mạnh mẽ, hiệu quả lao động thấp và đánh giá môi trường nghiêm ngặt, tạo ra môi trường hoạt động phức tạp cho các công ty khai thác nước ngoài.

Cơ hội ở Châu Phi

Kể từ nửa cuối năm 2021, các công ty Trung Quốc cũng đã chuyển sang châu Phi để tìm kiếm tài nguyên khoáng sản. Lục địa này sản xuất khoảng 2/3 lượng cobalt và 10% lượng đồng của thế giới, trong khi việc thăm dò tài nguyên lithium đang ở giai đoạn đầu.

Sun Jingwen, Trợ lý Giám đốc tại Viện nghiên cứu chứng khoán Minmetals ở Thâm Quyến, cho biết: "Châu Phi là khu vực có thể mở ra bước đột phá trong tương lai cho các công ty Trung Quốc, với cả cơ hội và rủi ro".

Các công ty khai thác của Australia và Bắc Mỹ ít hoạt động hơn ở châu Phi, khiến các công ty Trung Quốc có nhiều cơ hội hơn. Trung Quốc đã đầu tư vào lục địa này trong nhiều năm, tạo ra tâm lý chào đón giữa các nước châu Phi đối với các công ty Trung Quốc.

Zimbabwe đã trở thành một trung tâm đầu tư của Trung Quốc, một phần vì nước này cho phép các nhà đầu tư nước ngoài thành lập các công ty con địa phương thuộc sở hữu hoàn toàn thay vì liên doanh với các công ty địa phương. Quốc gia miền Nam châu Phi này ước tính nắm giữ trữ lượng lithium lớn nhất châu Phi, nhưng lại thiếu đầu tư nên phần lớn trong số đó kém phát triển.

Kể từ năm 2021, 5 công ty khai thác được giao dịch công khai của Trung Quốc - Huayou Cobalt Co. Ltd., Sinomine Resource Group, Shenzhen Chengxin Lithium Group, Sichuan Yahua Industrial Group và Suzhou TA&A Ultra Clean Technolgy Co. Ltd. - đã đầu tư vào khai thác lithium ở Zimbabwe. Tháng 2/2022, Sinomine đã mua 74% cổ phần của mỏ lithium lớn nhất nước này với giá 180 triệu USD.

Zhou Chao, Phó Chủ tịch điều hành và người đứng đầu hoạt động tại Trung Quốc của công ty khai thác mỏ Ivanhoe Mines của Canada, cho biết: "Trong tương lai, Trung Quốc sẽ tiếp tục đầu tư vào châu Phi và Nam Mỹ khi nói đến tài nguyên khoáng sản ở nước ngoài, đặc biệt là trong lĩnh vực khoáng sản năng lượng mới".

Tuy nhiên, rủi ro ở châu Phi là rất nhiều, từ bất ổn chính trị, luật pháp và quy định không đầy đủ, và tham nhũng, cũng như công nhân kém hiệu quả hơn, cơ sở hạ tầng kém và thăm dò giai đoạn đầu.

Trung Quốc và châu Phi bổ sung cho nhau về vốn, công nghệ, cơ sở hạ tầng, tài nguyên và lao động. Bất chấp những thách thức, châu Phi là một điểm đến đáng giá cho các nhà đầu tư Trung Quốc, ông Zhou nói.

Động lực trong nước

Trung Quốc thiếu một nguồn trữ lượng khoáng sản chiến lược dồi dào. Trữ lượng khoáng sản chiến lược của nước này, bao gồm sắt, đồng, nhôm, nickel và lithium, chỉ bằng chưa đến 20% tổng trữ lượng của thế giới, trong khi quốc gia này chiếm hơn một nửa lượng tiêu thụ cobalt, nhôm và đồng trên toàn cầu. Trung Quốc cũng sử dụng 40-50% tổng số nickel, sắt, than chì, lithium và 11 khoáng sản khác được tiêu thụ trên thế giới.

Được thúc đẩy bởi nhu cầu khổng lồ, Trung Quốc cũng đang tìm cách mở rộng thăm dò tài nguyên trong nước. Trong những năm gần đây, Zijin đã tích cực đầu tư ra nước ngoài để mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn lực. Trong một kế hoạch trung và dài hạn được công bố vào tháng trước, công ty được nhà nước hậu thuẫn dự đoán rằng chính sách này sẽ tạo ra cơ hội mới cho hoạt động thăm dò và phát triển khai thác trong nước, đồng thời cam kết sẽ tăng cường đầu tư vào Trung Quốc và các nước láng giềng.

Năm 2022, Zijin đã thực hiện tám dự án mua bán và sáp nhập liên quan đến khoáng sản; chỉ có hai dự án ở nước ngoài.

Việc săn lùng tài nguyên trong nước là một thách thức. Ông Bo cho biết các công ty khai thác cơ sở, là các công ty thăm dò để tìm kiếm trữ lượng mới, trung bình cần 15 năm trước khi đi vào sản xuất.

Trong khi đó, họ cần nguồn tài chính liên tục vì việc dựa vào dòng vốn của chính mình để duy trì hoạt động là rất khó. Hơn 90% các công ty khai thác có kinh nghiệm có thể huy động vốn từ việc niêm yết trên thị trường vốn ở Bắc Mỹ và Australia. Tuy nhiên, thị trường vốn của Trung Quốc thiếu cơ hội tài chính như vậy cho các công ty khai thác mỏ cơ sở. Do đó, ông Bo đề nghị thiết lập một phân khúc công ty khai thác mỏ cơ sở trên thị trường STAR giống như Nasdaq của Thượng Hải.

Hai mô hình tài chính chủ yếu cho các công ty khai thác kim loại cơ bản và kim loại quý trên toàn thế giới là các thỏa thuận bản quyền (royalty arrangement) và thỏa thuận trực tuyến (streaming arrangements). Những mô hình này đòi hỏi một môi trường kinh doanh và pháp lý trưởng thành. Zijin đang đẩy mạnh nghiên cứu về các mô hình tài chính này.

Chủ tịch Zijin ông Chen Jinghe cũng đề nghị thành lập một quỹ khuyến khích thăm dò khoáng sản chiến lược để trao phần thưởng cho các nhà đầu tư thăm dò địa chất, thiết lập các tiêu chuẩn bồi thường và thuế hợp lý cho việc sử dụng đất, đồng thời cung cấp lợi ích thuế đặc biệt cho việc phát triển tài nguyên khoáng sản khó tìm.

Để thu hút thêm vốn xã hội đầu tư thăm dò khoáng sản, Bộ Tài nguyên Trung Quốc đang nghiên cứu hoàn thiện chính sách khuyến khích tất cả các chủ thể đầu tư tham gia vào lĩnh vực thăm dò, khai thác khoáng sản./.