Trung Quốc săn lùng khoáng sản năng lượng mới chiến lược – Bài 1: Xu hướng thắt chặt giám sát ở nước ngoài

Trang caixin.com mới đây có bài viết nhận định các công ty Trung Quốc đang đẩy mạnh tìm kiếm tài nguyên khoáng mỏ trên toàn thế giới, giữa bối cảnh ngành công nghiệp xe năng lượng mới đang bùng nổ của nước này đã thúc đẩy nhu cầu về lithium, cobalt và nickel - những kim loại chính được sử dụng trong pin cho xe điện và xe hybrid.

Tuy nhiên, toàn cầu hóa đang thoái trào, xung đột địa chính trị gia tăng và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang gây trở ngại cho các công ty Trung Quốc tìm cách đầu tư vào các dự án khai thác khoáng sản ở nước ngoài.

Trung Quốc sẽ tăng cường tìm kiếm các khoáng sản và tài nguyên năng lượng để củng cố trữ lượng chiến lược, tăng doanh số bán các tài sản khai thác quan trọng như lithium, cobalt và nickel, cũng như dầu khí. Bộ Tài nguyên Thiên nhiên nước này đã công bố điều này vào tháng trước trong một cuộc họp đưa ra các ưu tiên cho năm nay.

Bộ trưởng Tài nguyên Thiên nhiên Vương Quang Hoa ngày 4/1 cho biết các chính sách mới sẽ khuyến khích đầu tư thăm dò khai thác và ưu tiên sử dụng đất để khai thác các yếu tố chiến lược. "Trung Quốc có mức độ phụ thuộc cao vào nước ngoài đối với một số nguồn tài nguyên khoáng sản quan trọng, và một khi tình hình quốc tế thay đổi, điều này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến an ninh kinh tế hoặc thậm chí là an ninh quốc gia".

Trung Quốc đã liệt kê 24 khoáng sản chiến lược trong Kế hoạch Tài nguyên Khoáng sản Quốc gia được công bố vào năm 2016. Những yếu tố này là rất quan trọng để "bảo vệ an ninh kinh tế quốc gia, an ninh quốc phòng và phát triển các ngành công nghiệp mới nổi chiến lược. Chúng bao gồm các nguồn năng lượng như dầu mỏ, khí đốt tự nhiên, khí đá phiến và than đá, cũng như các kim loại sắt, đồng, nhôm, vàng, nickel, cobalt, lithium và các nguyên tố đất hiếm...

Kể từ nửa cuối năm 2020, với doanh số bán xe năng lượng mới trên toàn cầu tăng vọt, các quốc gia đã nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc đảm bảo chuỗi cung ứng nguyên liệu chính.

Các nước phương Tây, dẫn đầu bởi liên minh "Ngũ nhãn" của Mỹ, Anh, Canada, Australia và New Zealand, đã áp dụng các chính sách để thắt chặt việc người nước ngoài mua lại các tài sản khoáng sản quan trọng ở nước họ, đồng thời hỗ trợ các ngành công nghiệp địa phương.

Trong một lệnh hành chính được công bố vào tháng 9/2020, Tổng thống Mỹ khi đó là Donald Trump đã gọi Trung Quốc là đối thủ nước ngoài và tuyên bố sẽ giải quyết "mối đe dọa bất thường" gây ra bởi sự phụ thuộc quá nhiều vào nhập khẩu từ các đối thủ đối với các khoáng sản quan trọng. Sau đó, Nhà Trắng đã ra lệnh xem xét lại để đánh giá các lỗ hổng của chuỗi cung ứng trên bốn lĩnh vực, bao gồm các vật liệu quan trọng.

Australia và Canada cũng "nối gót" Mỹ. Chính phủ Canada hồi tháng 11/2022 đã ra lệnh cho một số công ty Trung Quốc thoái vốn lợi ích của họ trong ba công ty khai thác của Canada, với lý do an ninh quốc gia. Rare Metals Resources Co. Ltd. (Hong Kong, Trung Quốc) được yêu cầu bán khoản đầu tư vào Power Metals Corp.; Chengze Lithium International Ltd., cũng có trụ sở tại Hong Kong, buộc phải thoái vốn đầu tư vào Lithium Chile Inc.; và Zangge Mining Investment Co. Ltd. được yêu cầu rút khỏi Ultra Lithium Inc.

Theo Bo Shaochuan, Giám đốc độc lập của "gã khổng lồ" khai thác Zijin Mining Group Co. Ltd., "đó là một tín hiệu rõ ràng rằng các công ty Trung Quốc không còn được chào đón ở Canada nữa". Đường lối cứng rắn của Canada thể hiện sự thay đổi so với thái độ thân thiện trước đây đối với đầu tư nước ngoài.

Tháng 1/2022, Zijin đã hoàn tất việc mua lại Neo Lithium Corp. có trụ sở tại Toronto, công ty sở hữu một dự án nước muối lithium ở Argentina - một trong những mỏ lớn nhất và cao cấp nhất thuộc loại này trên thế giới.

Thỏa thuận này đã giúp Zijin trở thành một trong những nhà sản xuất lithium hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, việc mua lại đã gây xôn xao chính trị ở Canada. Các thành viên của đảng Bảo thủ đã chỉ trích chính phủ đảng Tự do vì đã phê duyệt giao dịch này, cho rằng Canada nên hợp tác với Mỹ để thúc đẩy chuỗi cung ứng khu vực đối với các khoáng sản quan trọng và đối trọng lại với sự thống trị của Trung Quốc. Thỏa thuận này cũng được coi là chất xúc tác để Canada thắt chặt kiểm soát các thương vụ mua lại của nước ngoài.

Vào tháng 10/2022, Chính phủ Canada công bố một chính sách cập nhật về đầu tư vào lĩnh vực khoáng sản quan trọng của các doanh nghiệp nhà nước nước ngoài, tuyên bố rằng giao dịch quan trọng của các doanh nghiệp nước ngoài trong các lĩnh vực khoáng sản quan trọng của đất nước sẽ chỉ được phê duyệt nếu chúng mang lại lợi ích ròng cho Canada trên cơ sở đặc biệt.

Theo Giám đốc Bo, đây thực sự là một đòn đánh lớn. Các công ty Trung Quốc bắt đầu phải rút lui khỏi Canada, việc thoái vốn sẽ có ít tác động đến nguồn cung lithium của Trung Quốc, nhưng về lâu dài những công ty này sẽ khó đảm bảo các dự án khoáng sản năng lượng mới ở nước ngoài. Trong số 2.400 công ty khai thác trên toàn cầu, khoảng 1.400 công ty nằm trong tay Canada.

Canada đã trở thành một điểm đến phổ biến cho các công ty Trung Quốc muốn tìm kiếm khoáng sản cho ngành công nghiệp pin của mình. Bằng cách đầu tư vào các công ty khai thác của Canada, họ có thể tham gia vào các dự án lithium của các công ty đó ở Nam Mỹ. Ngoài Zijin, Ganfeng Lithium Co. Ltd., Sinomine Resource Group và "gã khổng lồ" pin Contemporary Amperex Technology Co. Ltd. đều đã đi theo con đường này.

Tuy nhiên, sự giám sát ngày càng tăng đang buộc người mua Trung Quốc phải tìm kiếm những cách rủi ro và tốn kém hơn để có được các nguyên liệu thiết yếu, chẳng hạn như nhận cổ phần trực tiếp trong các dự án, thay vì các công ty mẹ.

Ví dụ, công ty xây dựng khai thác mỏ Trung Quốc JCHX Mining Management Co. Ltd. đã công bố vào tháng 12/2022 một kế hoạch mua 50% lãi suất trong dự án đồng-vàng-bạc của công ty Canada Cordoba Minerals ở Colombia.

(Còn tiếp)