VEPR: Có sự cải thiện tính minh bạch ngân sách cấp tỉnh

Ngày 3/6, Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) tổ chức Hội thảo trực tuyến công bố “Chỉ số công khai ngân sách tỉnh POBI 2020”. Đây là khảo sát đầu tiên ở Việt Nam về mức độ công khai ngân sách tỉnh do Liên minh Minh bạch Ngân sách (BTAP) chủ trì, phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách và Trung tâm Phát triển và Hội nhập (CDI) thực hiện.

Chỉ số POBI được áp dụng theo chu trình ngân sách 2020 của Việt Nam ở cấp tỉnh từ khâu lập ngân sách, phê duyệt ngân sách, thực hiện ngân sách và quyết toán ngân sách theo Luật Ngân sách hiện hành của Việt Nam và thông lệ tốt của quốc tế về công khai, minh bạch ngân sách.

Kết quả khảo sát chỉ số POBI giúp các địa phương và cơ quan Trung ương tham chiếu, đo lường mức độ công khai, minh bạch trong quản lý ngân sách Nhà nước tại các tỉnh. POBI cũng là công cụ hỗ trợ Việt Nam thực hiện cải cách hành chính và tài khoá tốt hơn, góp phần hoàn thành Mục tiêu phát triển bền vững số 16 của Liên Hiệp quốc (SDG 16) về minh bạch, giải trình có sự tham gia của người dân.

POBI được thực hiện lần đầu tiên tại Việt Nam vào năm 2017 và liên tục trong các năm qua. Khảo sát POBI 2020 được tài trợ bởi Tổ chức Oxfam Việt Nam và Viện Konrad-Adenauer-Stiftung (KAS) tại Việt Nam.

PGS.TS. Nguyễn Đức Thành, nguyên Viện trưởng VEPR và là Đại diện Nhóm nghiên cứu cho biết,  điểm số POBI của các tỉnh trong những năm đầu tiên được thực hiện nhìn chung là rất thấp, trung bình cả nước chỉ có 30 điểm. Nghĩa là hầu như không tỉnh nào quan tâm đến việc tuân thủ minh bạch ngân sách theo tinh thần của Luật Ngân sách Nhà nước 2015. Tuy nhiên, các năm tiếp theo đã có sự cải thiện mạnh mẽ khi các tỉnh nhận ra mình ở vị trí nào ở bảng xếp hạng. Đến năm 2018, điểm số POBI trung bình cả nước tăng vọt lên đến 50 điểm và tới năm 2019 tiếp tục tăng lên 65 điểm. Điều đó cho thấy các tỉnh đều có ý thức cải thiện tính minh bạch ngân sách theo đúng Luật Ngân sách Nhà nước cũng như theo sự phát triển chung của xã hội.

Mặc dù vậy, đến năm 2020 là năm thứ tư thực hiện xếp hạng lại thấy rõ ràng sự cải thiện về số điểm POBI có dấu hiệu chững lại. Song điểm tích cực là nhiều tỉnh trước đây thứ hạng rất thấp, chưa quan tâm thực hiện công khai minh bạch ngân sách nhưng năm 2020 đã có cải thiện đáng kể. Ngoài ra nhóm điểm cao, nhóm các tỉnh có truyền thống công khai minh bạch ngân sách, tuân thủ Luật Ngân sách Nhà nước vẫn giữ được phong độ ổn định.

Theo kết quả khảo sát POBI 2020, điểm trung bình về công khai ngân sách tỉnh năm 2020 đạt 69,09 điểm trên tổng số 100 điểm, tăng thêm 3,54 điểm so với kết quả năm 2019. Năm 2020, có 27 tỉnh công khai đầy đủ tài liệu và thông tin về ngân sách Nhà nước, tăng 3 tỉnh so với năm 2019. Số tỉnh công khai tương đối đầy đủ là 29 tỉnh, tăng 2 tỉnh so với năm 2019. Số tỉnh công khai chưa đầy đủ và công khai ít lần lượt là 5 và 2 tỉnh, giảm lần lượt 4 và 1 tỉnh so với năm 2019.

Trong xếp hạng công khai ngân sách POBI 2020, Vĩnh Long là tỉnh đứng đầu bảng xếp hạng, đạt 93,68 điểm. Đà Nẵng xếp thứ hai với 92,26 điểm và Bà Rịa-Vũng Tàu xếp thứ ba với 90,45 điểm. Hai tỉnh công khai ít thông tin nhất trong kết quả xếp hạng POBI 2020 là Bình Phước (3,84 điểm) và Đắk Lắk (23,41 điểm). Tỉnh Lạng Sơn năm 2019 đứng áp chót bảng xếp hạng thì năm 2020 đã vươn lên thứ 16 với 82,3 điểm, thuộc nhóm tỉnh công khai đầy đủ thông tin.

Theo PGS. TS. Vũ Sỹ Cường, Chuyên gia Tài chính công, năm 2020 cũng ghi nhận nhiều thực hành tốt về công khai ngân sách của 63 tỉnh thành. Báo cáo ngân sách Nhà nước dành cho công dân là tài liệu có sự cải thiện nhiều nhất về tính sẵn có. Mặc dù đây không phải là tài liệu bắt buộc phải công khai theo Luật Ngân sách Nhà nước 2015 nhưng đã có 22 tỉnh công khai tài liệu này trong năm 2020, tăng 8 tỉnh so với năm 2019. Kết quả chấm POBI 2020 cho thấy sự tiến bộ vượt bậc về tính thuận tiện khi 100% số tỉnh có thư mục công khai ngân sách và đa số các tài liệu được công khai dưới dạng Word/Excel hoặc định dạng PDF, dễ dàng sử dụng và chuyển đổi.

Năm 2020 là năm đầu tiên thực hiện khảo sát về tính liên tục của các tài liệu được công khai. Kết quả khảo sát cho thấy có 49 tỉnh, chiếm 77,78% tổng số tỉnh công bố tài liệu dự toán ngân sách tỉnh trình Hội đồng Nhân dân tỉnh liên tục trong ba năm, 52 tỉnh (82,54%) công bố tài liệu dự toán được Hội đồng Nhân dân tỉnh quyết định được duyệt liên tục trong ba năm và 51 tỉnh (80,95%) công bố báo cáo quyết toán ngân sách tỉnh đã được Hội đồng Nhân dân tỉnh phê chuẩn liên tục trong ba năm.

Kết quả khảo sát POBI 2020 cho thấy việc lập dự toán ngân sách của các tỉnh chưa đảm bảo tin cậy cho quá trình thực hiện thực tế. Đặc biệt là đối với dự toán thu ngân sách, chỉ có 9 tỉnh có mức chênh lệch giữa số dự toán và số quyết toán dưới 5% trong khi có tới 35 tỉnh có mức chêch lệch trên 15%. Tương tự như vậy, đối với dự toán chi đầu tư phát triển cũng chỉ có 8 tỉnh có mức chênh lệch dưới 5% và 35 tỉnh có mức chênh lệch trên 15%.

Song song đó, mặc dù các tỉnh đã chủ động hơn trong việc công bố kịp thời các loại tài liệu theo đúng quy định của Luật Ngân sách Nhà nước 2015 và Thông tư 343/2016/TT-BTC hướng dẫn thực hiện công khai ngân sách nhà nước đối với các cấp ngân sách nhưng vẫn còn khoảng trên 20% số tỉnh chưa thực hiện đúng theo quy định, tức là công bố chậm hơn so với thời hạn.

Chỉ số về mức độ tham gia của người dân cũng cho thấy, nhìn chung các tỉnh vẫn ít tạo điều kiện để người dân tham gia vào quy trình ngân sách. Số điểm quy đổi trung bình của 63 tỉnh thành phố là 39,25 điểm, gần như không có sự cải thiện so với năm 2019 (38,02 điểm). Chỉ có 25 trên tổng số 63 tỉnh có công khai quy chế/quy trình cung cấp thông tin cho người dân; 16 tỉnh/thành phố sử dụng các kênh mạng xã hội như Facebook, Zalo để dễ dàng hơn trong việc tương tác với người dân.

Ông Nguyễn Quang Thương, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển và Hội nhập (CDI) cho biết: “Chúng tôi đánh giá cao những trao đổi và phản hồi của các cơ quan, sở ngành trong quá trình thực hiện khảo sát POBI 2020. Trong số 46 tỉnh có liên hệ với nhóm nghiên cứu, chúng tôi nhận được phản hồi của 40 tỉnh về kết quả khảo sát. Những phản hồi này cho thấy hiện nay các tỉnh đều đã ý thức rõ về cuộc khảo sát này và việc tham gia của họ giúp cho kết quả khảo sát được khách quan, khoa học, chính xác và tin cậy”./.

Ngọc Quỳnh