Việt Nam - Trung Quốc hợp tác và hỗ trợ hành chính lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan

Ngày 15/4, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Bộ Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn, và Bộ trưởng Hải quan Trung Quốc Tôn Mai Quân đã ký Hiệp định về hợp tác và hỗ trợ hành chính lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan.

  

Hiệp định ký kết sẽ là khuôn khổ pháp lý toàn diện, làm sâu sắc hơn hoạt động hợp tác hải quan giữa hai nước thay thế Hiệp định đã ký năm 1993, đáp ứng yêu cầu phát triển mạnh mẽ của thương mại song phương. Trong bối cảnh kim ngạch thương mại Việt Nam-Trung Quốc liên tục tăng trưởng vượt mốc hơn 250 tỷ USD năm 2025, việc tăng cường phối hợp giữa Cơ quan Hải quan hai bên có ý nghĩa quan trọng trong tạo thuận lợi thương mại, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng và đấu tranh chống và buôn lậu, gian lận thương mại.

Thực hiện các cam kết tại Hiệp định, hai bên sẽ đẩy mạnh trao đổi và chia sẻ thông tin về chính sách, pháp luật hải quan, hoạt động xuất nhập khẩu cũng như các dấu hiệu vi phạm để kịp thời ngăn chặn rủi ro. Bên cạnh đó, hai bên thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực như trao đổi dữ liệu điện tử, triển khai cơ chế một cửa, hợp tác trao đổi dữ liệu để áp dụng thực hiện cửa khẩu thông minh và cơ chế hợp tác chương trình Doanh nghiệp ưu tiên (AEO). Theo đó, Hiệp định sẽ tạo cơ sở để tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm quản lý, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực cho lực lượng hải quan hai nước. Những nỗ lực hợp tác này sẽ góp phần xây dựng ngành hải quan chuyên nghiệp, hiện đại, phù hợp với chuẩn mực quốc tế và yêu cầu hội nhập.

Việc ký Hiệp định đánh dấu bước phát triển mới trong hợp tác hải quan Việt Nam-Trung Quốc đồng thời góp phần cụ thể hóa các nhận thức chung cấp cao, thúc đẩy quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện giữa hai nước ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả.

Theo Cục Hải quan Việt Nam, kế hoạch thực hiện Hiệp định được xây dựng theo hướng triển khai sớm và đồng bộ, thể hiện quyết tâm của hai bên trong việc nhanh chóng đưa các cam kết vào thực tiễn. Trên cơ sở đó, việc chỉ định đầu mối liên lạc và xây dựng kế hoạch hợp tác ngay sau khi Hiệp định có hiệu lực nhằm bảo đảm cơ chế phối hợp thông suốt và tạo nền tảng cho việc triển khai hiệu quả các hoạt động trao đổi thông tin, hỗ trợ điều tra và kiểm soát rủi ro.

Đặc biệt, việc hợp tác triển khai các yêu cầu hỗ trợ giữa hai Cơ quan Hải quan sẽ góp phần nâng cao năng lực phát hiện, ngăn chặn vi phạm đồng thời cải thiện môi trường thương mại minh bạch, an toàn. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm chuyển hóa các cam kết hợp tác thành kết quả cụ thể, đóng góp thiết thực vào tiến trình hiện đại hóa Hải quan và tăng cường kết nối chuỗi cung ứng giữa hai nền kinh tế.

Bên lề lễ ký kết, hai bên đã có buổi hội đàm và thống nhất tập trung ưu tiên triển khai một số nội dung.

Thứ nhất, thống nhất giao cho đầu mối Cơ quan Hải quan của hai bên triển khai hiệu quả các cam kết tại Hiệp định, trong đó thực hiện cơ chế hợp tác thông qua Hội nghị Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan thường niên luân phiên nhằm tăng cường hợp tác trao đổi về công tác quản lý cửa khẩu, tình hình xuất-nhập khẩu, quan hệ thương mại, đặc biệt là công tác kiểm tra chuyên ngành giữa hai nước và định hướng triển khai các nội dung hợp tác ưu tiên cho từng giai đoạn

Thứ hai, triển khai hiệu quả sáng kiến cửa khẩu thông minh thông qua việc sớm cam kết các nội dung hợp tác, chia sẻ thông tin phục vụ cho thông quan nhanh chóng hàng hóa xuất nhập khẩu tại biên giới.

Thứ ba, tiếp tục triển khai các nội dung thống nhất tại tuyên bố chung bao gồm: Triển khai giai đoạn tiếp theo Chiến dịch Con Rồng Mê Kông (Mekong Dragon) và các hoạt động hợp tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại; Hợp tác trong khuôn khổ đối tác xây dựng hải quan thông minh; Tăng cường năng lực thông quan tại các cửa khẩu đường bộ và đường sắt, thống nhất và đơn giản hóa thủ tục kiểm tra chuyên ngành.

Tiếp nối thành công của các Chiến dịch Con Rồng Mê Kông do Hải quan Việt Nam và Hải quan Trung Quốc đồng chủ trì sáng kiến từ năm 2018, cùng ngày 15/4/2026, Chiến dịch Con Rồng Mê Kông VIII (Mekong Dragon VIII) đã chính thức được khởi động theo hình thức trực tuyến.

Lễ khởi động được tổ chức với sự tham gia của các cơ quan hải quan và các đối tác thực thi pháp luật trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Cuộc họp đánh dấu sự khởi động của giai đoạn tiếp theo của chiến dịch đồng thời nhấn mạnh tính cấp thiết của việc duy trì và tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia.

Chiến dịch Mekong Dragon VIII được triển khai với sự điều phối của Hải quan Trung Quốc, Hải quan Việt Nam, Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC), Văn phòng Liên lạc Tình báo Khu vực châu Á-Thái Bình Dương (RILO AP), Hải quan Hongkong (Trung Quốc) và Lực lượng Biên phòng Australia. Sự tham gia của các cơ quan điều phối chủ chốt đã tạo nền tảng quan trọng cho việc thúc đẩy hợp tác đa phương, chia sẻ thông tin và triển khai các hoạt động thực thi pháp luật hiệu quả trong toàn khu vực.

Tại cuộc họp, đại diện các bên đều thống nhất nhận định rằng tình hình tội phạm ma túy và buôn bán trái phép động, thực vật hoang dã đang tiếp tục diễn biến phức tạp, với quy mô ngày càng mở rộng và phương thức hoạt động ngày càng tinh vi. Theo đánh giá của UNODC, số người sử dụng ma túy trên toàn cầu đã tăng mạnh trong những năm gần đây, trong khi các loại ma túy tổng hợp tiếp tục gia tăng nhanh do chi phí sản xuất thấp và dễ phân phối. Thêm vào đó, hoạt động buôn bán trái phép các loài hoang dã và sản phẩm từ chúng vẫn là nguồn lợi nhuận lớn cho các tổ chức tội phạm có tổ chức, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với môi trường, đa dạng sinh học và an ninh xã hội.

Trong bối cảnh đó, Chiến dịch được đánh giá là một trong những mô hình hợp tác thực thi pháp luật hiệu quả và tiêu biểu trong khu vực. Kể từ khi được khởi xướng năm 2018, chiến dịch đã không ngừng mở rộng cả về quy mô và hiệu quả, thu hút ngày càng nhiều thành viên tham gia, với 24 cơ quan hải quan trong năm 2026 – mức cao nhất từ trước đến nay. Các kết quả bắt giữ lớn qua các năm cho thấy vai trò quan trọng của cơ chế phối hợp đa phương trong việc phát hiện, ngăn chặn và triệt phá các mạng lưới buôn lậu xuyên quốc gia.

Tuy nhiên, các đại biểu cũng thẳng thắn nhìn nhận những kết quả đạt được mới chỉ phản ánh một phần của bức tranh tổng thể, khi các tổ chức tội phạm vẫn liên tục thích ứng, thay đổi phương thức hoạt động và mở rộng phạm vi. Các tuyến vận chuyển mới, thủ đoạn che giấu tinh vi hơn cùng với sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại đang đặt ra những thách thức ngày càng lớn đối với lực lượng thực thi pháp luật.

Từ thực tiễn đó, việc tiếp tục triển khai Chiến dịch Mekong Dragon VIII được xác định là yêu cầu cấp thiết, nhằm duy trì đà hợp tác, tăng cường chia sẻ thông tin tình báo và nâng cao năng lực phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Các đại biểu đã nhấn mạnh rằng không một quốc gia hay cơ quan đơn lẻ nào có thể tự mình giải quyết hiệu quả các loại tội phạm này, mà cần có sự phối hợp chặt chẽ, liên tục và có hệ thống ở cấp độ khu vực và quốc tế.

Ông Đặng Văn Đức, Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Hải quan Việt Nam chia sẻ: “Đối với Việt Nam, Chiến dịch tiếp tục là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu. Thực tế cho thấy, trong năm 2025 và Quý I/2026, lực lượng hải quan đã phát hiện, bắt giữ khối lượng lớn ma túy với nhiều chủng loại khác nhau, phản ánh xu hướng gia tăng và đa dạng hóa của thị trường. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách phải nâng cao năng lực phân tích, dự báo và quản lý rủi ro, đồng thời tăng cường phối hợp với các cơ quan trong nước và đối tác quốc tế.”

Ngoài ra, các bên cùng đánh giá cao tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ hiện đại, như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng chia sẻ thông tin trong công tác thực thi pháp luật; Đồng thời, mở rộng hợp tác với khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là lĩnh vực logistics và chuyển phát nhanh, nhằm tạo sức mạnh tổng hợp trong phòng, chống tội phạm.

Kết thúc cuộc họp, các đại biểu khẳng định quyết tâm tiếp tục triển khai hiệu quả Chiến dịch Mekong Dragon VIII, coi đây là một trong những công cụ quan trọng để ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống, góp phần bảo đảm an ninh khu vực, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững.