Vĩnh Long chuẩn bị 2 kịch bản ứng phó hạn, mặn mùa khô

Trước dự báo xâm nhập mặn diễn biến phức tạp, có khả năng tăng đột biến và kéo dài trong mùa khô 2025–2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long đã xây dựng hai kịch bản với các giải pháp ứng phó từ theo dõi nguồn nước, vận hành công trình thủy lợi đến bảo đảm an ninh nước sinh hoạt, sản xuất, với quan điểm xuyên suốt “chủ động từ sớm, ứng phó từ xa”.

Theo kịch bản 1, mùa khô 2025–2026 xâm nhập mặn trên các cửa sông chính ở mức sâu hơn trung bình nhiều năm, bắt đầu từ nửa cuối tháng 12/2025 và có khả năng đạt đỉnh vào tháng 3/2026. Ranh mặn 4‰ dự báo xâm nhập sâu khoảng 50–60km, tương đương hoặc thấp hơn mùa khô 2024–2025 trên các sông Hàm Luông, Cửa Đại, Ba Lai, Cổ Chiên và tương đương mùa khô 2024–2025 trên sông Hậu. Toàn tỉnh có khoảng 83/124 xã, phường chịu ảnh hưởng, tập trung dọc các tuyến sông lớn. Cấp độ rủi ro thiên tai được dự báo ở mức cấp 2.

Trường hợp xảy ra kịch bản này, các sở, ban, ngành tỉnh và địa phương tổ chức thực hiện nghiêm các quy định về phân công, phân cấp trách nhiệm và phối hợp trong ứng phó tương ứng với cấp độ rủi ro thiên tai theo Nghị định số 66/2021/NĐ-CP của Chính phủ. Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo các đơn vị trực thuộc phối hợp các ngành, địa phương theo dõi chặt chẽ diễn biến xâm nhập mặn; thường xuyên cập nhật, thông tin số liệu đo mặn trên các sông, kênh, rạch đến lãnh đạo tỉnh, chính quyền cơ sở và người dân thông qua tin nhắn, truyền hình, truyền thanh nhằm chủ động phòng tránh, ứng phó và có kế hoạch trữ nước khi độ mặn ở mức cho phép.

Cùng với đó, các đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi phối hợp với địa phương giám sát độ mặn tại các cửa lấy nước, thống nhất phương án vận hành các công trình thủy lợi linh hoạt, phù hợp với diễn biến thực tế; tăng cường trữ nước ngọt trong công trình khi điều kiện cho phép, phân phối nước hợp lý để ưu tiên phục vụ nhu cầu sinh hoạt, chăn nuôi, cây trồng lâu năm và sản xuất nông nghiệp; đồng thời thông báo lịch đóng, mở cống để người dân chủ động phòng tránh, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.

Các đơn vị cấp nước chủ động cấp nước theo mạng quản lý, hỗ trợ lẫn nhau khi nguồn nước thô bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn; các địa phương tăng cường kiểm tra, quản lý nhà máy, trạm cấp nước, tổ chức các điểm đo mặn tập trung và đẩy mạnh tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh cơ sở, vận động người dân tranh thủ lấy, trữ và sử dụng nước hiệu quả nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn.

Theo kịch bản 2, tình hình xâm nhập mặn được dự báo gay gắt, kéo dài và có tính lịch sử, tương đương mùa khô năm 2019–2020, với thời gian ảnh hưởng từ đầu tháng 3 đến hết tháng 5/2026. Trong kịch bản này, độ mặn 4‰ có khả năng xâm nhập sâu, duy trì ở mức cao và kéo dài, ảnh hưởng đến hầu hết các xã, phường trên địa bàn tỉnh; độ mặn 1‰ gần như bao phủ toàn tỉnh. Dự kiến có 117/124 xã, phường chịu ảnh hưởng, chỉ còn một số địa phương như Tân Lược, Phú Quới, Long Hồ và các phường Tân Hạnh, Long Châu, Phước Hậu, Thanh Đức ít hoặc không bị tác động. Cấp độ rủi ro thiên tai được xác định ở cấp độ 3, mức ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng.

Về phương án ứng phó, rút kinh nghiệm từ đợt hạn, mặn lịch sử năm 2019–2020, gây thiệt hại nặng nề đến sản xuất và đời sống người dân, tỉnh triển khai đồng bộ các giải pháp ứng phó khẩn cấp, kiên quyết không để người dân thiếu nước sinh hoạt. Các sở, ngành và địa phương tiếp tục thực hiện các biện pháp của kịch bản 1, đồng thời huy động tối đa lực lượng, phương tiện và nguồn lực để ứng phó, khắc phục thiệt hại; tổ chức hỗ trợ cung cấp nước ngọt, nhu yếu phẩm thiết yếu, xử lý ô nhiễm nguồn nước, góp phần ổn định đời sống nhân dân trong mùa khô.

Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo các đơn vị trực thuộc vận hành các điểm cấp nước tập trung, hệ thống lọc mặn RO, trạm bơm nước thô để  cấp nguồn nước cho các nhà máy; trong trường hợp xâm nhập mặn trên diện rộng, nguồn nước trong dân cạn kiệt, triển khai phương án chở nước ngọt thô phục vụ xử lý, cấp nước sinh hoạt. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, phòng chống dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi; phối hợp đánh giá thiệt hại để kịp thời đề xuất chính sách hỗ trợ.

Các đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi điều chỉnh kế hoạch cấp nước theo thứ tự ưu tiên, trước hết là nước sinh hoạt cho người dân, tiếp đến là nước uống cho gia súc và nước tưới cho cây trồng lâu năm có giá trị kinh tế cao. Các đơn vị cấp nước chủ động rà soát, vận hành trạm bơm, tổ chức vận chuyển nước cung cấp cho khu dân cư, bệnh viện, trường học, khu công nghiệp và các điểm cấp nước tập trung.

Bên cạnh đó, Công an tỉnh, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh sẵn sàng huy động phương tiện, xe bồn, lực lượng để vận chuyển nước ngọt khi cần thiết; ngành y tế đảm bảo nước sinh hoạt tại các cơ sở khám chữa bệnh, tăng cường phòng chống dịch bệnh. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể đẩy mạnh vận động hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng. UBND các xã, phường chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc cung cấp nước sinh hoạt, duy trì điểm đo mặn, khuyến cáo người dân trữ nước, thống kê, báo cáo thiệt hại và triển khai các chính sách hỗ trợ theo quy định.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lâm Văn Tân cho biết, trước diễn biến xâm nhập mặn phức tạp và khó lường, Sở Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị tỉnh tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp phi công trình và công trình trong thời gian tới. Trong số đó, tiếp tục thực hiện nghiêm chỉ đạo của Trung ương và tỉnh về phòng, chống hạn mặn; tăng cường theo dõi, dự báo, cảnh báo sớm diễn biến xâm nhập mặn, triều cường để kịp thời tham mưu các phương án ứng phó.

Các đơn vị liên quan tăng cường thông tin, tuyên truyền, chuyển tải kịp thời các bản tin dự báo, số liệu đo mặn đến chính quyền cơ sở và người dân; đồng thời phát động nhân dân, doanh nghiệp chủ động trữ nước ngọt bằng nhiều hình thức như bồn, lu, túi chứa, đào hố lót bạt, ngăn nước trong ao hồ, mương vườn nhằm bảo đảm đủ nguồn nước sinh hoạt và sản xuất khi xâm nhập mặn tăng đột biến. Bên cạnh đó ngành nông nghiệp tỉnh hướng dẫn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp, tăng cường tập huấn các biện pháp kỹ thuật, phục hồi đất sản xuất sau hạn mặn, hạn chế thấp nhất thiệt hại.

Cùng với các biện pháp phi công trình, tỉnh tập trung vận hành linh hoạt, hiệu quả hệ thống công trình thủy lợi hiện có để trữ tối đa nguồn nước ngọt khi điều kiện cho phép, ưu tiên cấp nước sinh hoạt, sau đó là nước cho chăn nuôi và sản xuất. Các đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ hoàn thành, đưa vào khai thác các hồ chứa, cống ngăn mặn và công trình thủy lợi trọng điểm; đồng thời kiến nghị Trung ương tiếp tục đầu tư hoàn thiện hệ thống thủy lợi Bắc – Nam Bến Tre, sớm hoàn thành các cống kiểm soát mặn, nghiên cứu các công trình điều tiết lớn nhằm chủ động nguồn nước, giảm thiểu tác động của hạn hán, xâm nhập mặn, bảo vệ sản xuất và ổn định đời sống người dân.

Trong những ngày qua, tình hình xâm nhập mặn trên các sông chính trong tỉnh Vĩnh Long tăng nhanh. Độ mặn 4‰ đã xâm nhập cách cửa sông Cửa Đại 41,6km, sông Hàm Luông 23km, sông Cổ Chiên 25,3km, sông Hậu 16,2km.

Nhận định thời gian tới, xâm nhập mặn trên các sông chính được dự báo ở mức sâu hơn trung bình nhiều năm. Trên các sông Hàm Luông, Cửa Đại, Ba Lai và Cổ Chiên, mức xâm nhập sâu nhất xấp xỉ hoặc thấp hơn mùa khô 2024–2025, tương đương mùa khô 2022–2023; riêng sông Hậu dự báo xâm nhập mặn sâu nhất ở mức tương đương mùa khô 2024–2025. Ranh mặn 4‰ có khả năng xâm nhập sâu cách cách sông Cửa Đại, Hàm Luông, Cổ Chiên và sông Hậu từ 46–59 km.