Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI

Đây là chủ đề của Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026, diễn ra ngày 12/5, tại Hà Nội. Sự kiện do Liên minh Niềm tin số tổ chức, phối hợp chuyên môn cùng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia...; dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính.

* Xây dựng hệ sinh thái tài chính số an toàn, minh bạch, đáng tin cậy

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số ngành tài chính ngân hàng đang diễn ra với tốc độ rất nhanh, mở ra nhiều cơ hội cho tăng trưởng đột phá. Chúng ta đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, hướng tới tăng trưởng 2 con số ngay trong năm 2026 và giai đoạn tiếp theo. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhìn nhận một cách thẳng thắn rằng tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế số, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính sẽ không thể bền vững nếu không được đặt trên nền tảng của niềm tin.

“Niềm tin trong môi trường số không còn là yếu tố cảm tính, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để các giao dịch được thực hiện và các quyết định tài chính được đưa ra. Nếu dữ liệu là nhiên liệu của nền kinh tế số thì niềm tin chính là hạ tầng mềm quyết định khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống tài chính”, Thứ trưởng Bộ Công an chia sẻ.

Trong kỷ nguyên AI (trí tuệ nhân tạo), vấn đề niềm tin đang đứng trước những thách thức hoàn toàn mới. Nếu trước đây rủi ro chủ yếu nằm ở hệ thống công nghệ thì hiện nay rủi ro chuyển mạnh sang yếu tố con người, ảnh hưởng trực tiếp đến người dùng. Các phương thức lừa đảo chiếm đoạt tài sản ngày càng tinh vi, có tổ chức và đặc biệt sự hỗ trợ của công nghệ AI đã tạo những niềm tin giả rất khó phân biệt.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết chúng ta phải thay đổi cách tiếp cận trong bảo đảm an ninh tài chính số, từ phòng ngự thụ động sang chủ động kiến tạo niềm tin. Một hệ thống tài chính an toàn không chỉ là hệ thống không có rủi ro mà là hệ thống nơi người dùng thực sự được bảo vệ, được trang bị năng lực nhận diện rõ rủi ro và được hỗ trợ kịp thời khi xảy ra các sự cố.

Cũng theo Thứ trưởng Phạm Thế Tùng, thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Bộ Công an, xác định vai trò nòng cốt trong việc bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng, trong đó có an ninh tài chính số, các đơn vị đã chủ động nhận diện và đấu tranh với các loại tội phạm tài chính công nghệ cao, tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm xuyên biên giới. Tuy nhiên, cần khẳng định rằng niềm tin số không thể được xây dựng bởi một cơ quan đơn lẻ. Đây là một nỗ lực tổng thể đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội và quan trọng hơn cả là nâng cao nhận thức, kỹ năng của người dân bởi trong nhiều trường hợp, con người chính là mắt xích yếu nhưng cũng đồng thời là tuyến phòng thủ đầu tiên của toàn bộ hệ thống.

Từ đó, Thứ trưởng Bộ Công an đề nghị các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cùng chung tay hành động, cùng xây dựng một hệ sinh thái tài chính số an toàn, minh bạch, đáng tin cậy. Qua đó tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững trong giai đoạn mới của quốc gia.

* Trách nhiệm chung bảo vệ niềm tin số trong tăng trưởng tài chính bền vững

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cho rằng, trong kỷ nguyên AI, niềm tin không chỉ là sự cảm nhận của khách hàng mà phải được nhìn nhận như một hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số, được xây dựng và bảo vệ bằng thể chế, bằng công nghệ, bằng quản trị rủi ro và có sự phối hợp liên ngành.

Trí tuệ nhân tạo đang mở ra những cơ hội rất lớn cho ngành ngân hàng. AI giúp nâng cao hiệu quả vận hành, tự động hóa quy trình, cá nhân hóa dịch vụ, chấm điểm tín dụng, chăm sóc khách hàng, phát hiện giao dịch bất thường, phòng chống gian lận, phòng chống rửa tiền... Tuy nhiên, AI cũng làm phát sinh các rủi ro mới như deepfake (công nghệ ứng dụng AI tạo ra các sản phẩm công nghệ âm thanh, hình ảnh và video làm giả đối tượng ngoài đời thực với độ chính xác rất cao), lừa đảo được cá nhân hóa, giả mạo danh tính, thiên lệch thuật toán, mô hình hộp đen, phụ thuộc bên thứ ba và nguy cơ tự động hóa các quyết định có tác động lớn đến khách hàng nếu thiếu sự kiểm soát phù hợp.

Đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng, rủi ro không chỉ nằm ở hệ thống công nghệ mà còn nằm ở hành vi người dùng, dữ liệu cá nhân, luồng giao dịch, các nền tảng kết nối và khả năng tội phạm lợi dụng niềm tin của người dùng để thực hiện các hành vi lừa đảo, gian lận. Điều đó đặt ra yêu cầu không chỉ bảo vệ hệ thống mà phải bảo vệ cả người dùng; không chỉ phòng thủ tại từng tổ chức riêng lẻ mà phải hình thành lá chắn chung cho toàn hệ sinh thái; không chỉ xử lý sau khi rủi ro xảy ra mà phải chuyển sang trạng thái phát hiện sớm, cảnh báo sớm, ngăn chặn sớm và phối hợp phản ứng nhanh.

“Bảo vệ niềm tin số tài chính không thể là trách nhiệm riêng của từng ngân hàng, từng công ty chứng khoán, từng ví điện tử hay từng nền tảng công nghệ mà phải là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ sinh thái. Chúng ta cần nỗ lực thúc đẩy cơ chế chia sẻ cảnh báo rủi ro, phối hợp xử lý tài khoản nghi vấn, phát hiện sớm hành vi gian lận, nâng cao nhận thức người dùng, đồng thời đảm bảo chia sẻ dữ liệu và tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin mạng”, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước chia sẻ.

Cũng tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho rằng, chúng ta đang chứng kiến một giai đoạn chuyển dịch số đầy mạnh mẽ, sự phát triển ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, đặc biệt là bước tiến của AI. Trí tuệ nhân tạo AI đang tạo nên những chuyển động tích cực, đòi hỏi việc không ngừng kiến tạo những sáng kiến đột phá nhằm vừa thực hiện hóa mục tiêu đổi mới sáng tạo, vừa đảm bảo tăng trưởng an toàn bền vững. Trong bối cảnh đó, chương trình "Niềm tin số trong lĩnh vực tài chính" là một không gian trao đổi có ý nghĩa rất thiết thực. Đây là cơ hội để các bên cùng lắng nghe, thấu hiểu, chia sẻ những kinh nghiệm sáng kiến nhằm xây dựng môi trường tài chính số an toàn, bền vững và đáng tin cậy.

Tại phiên toàn thể với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỉ nguyên AI”, các tham luận tập trung làm rõ vai trò của niềm tin số trong tăng trưởng tài chính bền vững, đặc biệt trong bối cảnh AI đang tái cấu trúc cách thị trường vận hành, cách tổ chức tài chính ra quyết định và cách người dùng tiếp cận dịch vụ tài chính.