Xuất khẩu gạo trước áp lực cạnh tranh ngày càng cao

Nguồn cung gạo thế giới khá dồi dào cùng với những tác động của biến động khó lường về chính sách thương mại toàn cầu đang khiến áp lực cạnh tranh của thị trường gạo tăng lên. Dự báo, xuất khẩu gạo Việt Nam nửa cuối năm đối diện nhiều thách thức, cần có chiến lược phát triển phù hợp để duy trì lợi thế.

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xuất khẩu gạo tháng 5/2025 ước đạt 1,1 triệu tấn với giá trị đạt 573,1 triệu USD. Luỹ kế 5 tháng đầu năm, xuất khẩu gạo đạt 4,5 triệu tấn, mang về 2,34 tỷ USD; tăng 12,2% về khối lượng nhưng giảm 8,9% về giá trị so với cùng kỳ năm 2024. Giá gạo xuất khẩu bình quân 5 tháng đầu năm ước đạt 516,4 USD/tấn, giảm 18,7% so với cùng kỳ năm 2024.

Philippines vẫn là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam, chiếm hơn 41% thị phần; Bờ Biển Ngà và Trung Quốc xếp thứ hai và thứ ba với thị phần tương ứng là 11,9% và 10,3%. So với cùng kỳ năm trước, giá trị xuất khẩu gạo sang thị trường Philippin giảm 21,8%, thị trường Bờ Biển Ngà tăng 2,7 lần, thị trường Trung Quốc tăng 83,7%.

Ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc kinh doanh Công ty Việt Hưng, cho biết: Xuất khẩu gạo của Việt Nam 5 tháng đầu năm vẫn tăng về lượng nhưng giảm về giá trị do giá gạo xuất khẩu đang trên đà giảm. Đặc biệt, xuất khẩu gạo trong tháng 5 chậm lại sau khi kết thúc vụ đông xuân, trong khi vụ hè thu vẫn chưa đến kỳ thu hoạch, lượng lúa gạo hàng hoá trên thị trường khu vực Đồng bằng sông Cửu Long không còn nhiều. Dự kiến sản lượng xuất khẩu sẽ cải thiện vào tháng 7-8 khi bước vào giai đoạn thu hoạch chính của vụ hè thu.

Về thị trường thế giới, kể từ khi Ấn Độ mở cửa xuất khẩu gạo trở lại từ tháng 10/2024, giá gạo đã dần dần quay về mặt bằng giá năm 2023. Bên cạnh đó, Ấn Độ đang đẩy mạnh xuất khẩu, giải phóng lượng lớn gạo trắng cũng làm nguồn cung toàn cầu tăng lên, cạnh tranh giữa các nước xuất khẩu cũng tăng theo. Tuy nhiên, việc này không tác động quá nhiều đến thị trường xuất khẩu của Việt Nam bởi chủ yếu xuất khẩu gạo thơm.

Trong khi đó, ông Phan Văn Có, Giám đốc Marketing Công ty TNHH gạo Vrice nhận định, việc Ấn Độ đẩy mạnh xuất khẩu khiến giá gạo trắng xuống thấp, trên thị trường thế giới, gạo trắng 5% tấm của Ấn Độ được chào ở mức 384 USD/tấn, thấp nhất trong nhóm các nước xuất khẩu gạo lớn ở châu Á.

Mặc dù vậy, đây không phải vấn đề lớn đối với hoạt động xuất khẩu gạo Việt Nam bởi chất lượng, phân khúc thị trường khác nhau. Trong khi gạo trắng Ấn Độ chủ yếu hướng đến thị trường châu Phi với mức giá thấp và đường vận chuyển gần hơn thì gạo trắng Việt Nam có chất lượng tốt hơn và có lợi thế xuất khẩu sang các nước Đông Nam Á.

Theo ông Phan Văn Có, nhu cầu nhập khẩu gạo của các thị trường như Philippines, Malaysia, Trung Đông vẫn rất lớn với lượng hàng được đặt thường xuyên. Thách thức lớn nhất của xuất khẩu gạo hiện nay là vấn đề giá cước và luồng vận chuyển hàng hoá đang diễn biến bất lợi. Cụ thể, trong giai đoạn tạm hoãn thuế đối ứng của Hoa Kỳ, hàng hoá các nơi đổ dồn về thị trường này, các hãng tàu ưu tiên tăng chuyến đi thị trường Hoa Kỳ và EU, giảm lượng tàu các tuyến vận chuyển ngắn, khu vực Trung Đông và châu Phi.

Giá cước tàu cũng tăng lên liên tục, một số nhà mua hàng muốn giảm giá gạo để bù vào chi phí vận chuyển; doanh nghiệp xuất khẩu bị giảm lợi nhuận khi giao các đơn hàng đã ký từ trước. Với những đơn hàng từ tháng 6 trở đi, doanh nghiệp cũng phải chào hàng với giá cạnh tranh để giảm áp lực tăng giá gạo của các nhà nhập khẩu. Theo đó, giá xuất khẩu FOB (giao hàng tại cảng đi) vẫn được giữ nguyên, giá xuất khẩu CIF bao gồm cước vận chuyển sẽ tăng hơn so với trước.

Các doanh nghiệp nhận định, giá gạo xuất khẩu thời gian tới sẽ ít biến động, chỉ tăng, giảm nhẹ tuỳ thời điểm bởi nguồn cung thế giới khá dồi dào. Nhu cầu thị trường tiếp tục tăng ở các phân khúc mà Việt Nam có lợi thế như gạo thơm, gạo đặc sản. Ngay cả với thị trường Trung Quốc, trước đây vốn chủ yếu nhập gạo giá rẻ thì hiện nay cũng gia tăng nhập khẩu các loại gạo thơm, gạo ST25,… Do đó, để duy trì vị thế và nâng giá trị xuất khẩu, Việt Nam cần đẩy mạnh sản xuất, xuất khẩu gạo chất lượng cao, có chứng nhận hữu cơ, phát thải thấp…

Với kinh nghiệm xuất khẩu gạo mang thương hiệu riêng lâu năm, ông Phạm Thái Bình, Đại diện Công ty nông nghiệp công nghệ cao Trung An phân tích: Thị trường lúa gạo thế giới ngày càng cạnh tranh khi Ấn Độ quay lại đường đua số lượng lớn, Thái Lan cũng tích cực mở rộng thị phần. Nguồn cung dồi dào khiến mặt bằng giá gạo thế giới giảm xuống đáng kể so với năm 2024. Khách hàng nhập khẩu lớn của Việt Nam như Philippines, Indonesia cũng tìm cách đa dạng hoá nguồn cung. Mặc dù vậy, Việt Nam vẫn có lợi thế lớn khi nhu cầu tiêu dùng gạo chất lượng cao, có chứng nhận bền vững ngày càng tăng.

Theo ông Phạm Thái Bình, thế giới ngày càng quan tâm tới tiêu dùng có trách nhiệm, bảo vệ môi trường, dư địa tăng trưởng cho gạo an toàn, phát thải thấp còn rất lớn. Điển hình như thị trường Nhật Bản, nhà nhập khẩu sẵn sàng trả thêm vài trăm USD/tấn cho gạo đạt chứng nhận phát thải thấp. Đầu tháng 6, lô hàng 500 tấn "Gạo Việt xanh phát thải thấp" đầu tiên của Việt Nam do Công ty nông nghiệp công nghệ cao Trung An sản xuất, Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) chứng nhận đã được xuất khẩu đi thị trường Nhật Bản. Sự kiện này đánh dấu thành công bước đầu của Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.

"Sau đơn hàng này, phía Nhật Bản tiếp tục đặt hàng thêm 2.500 tấn gạo phát thải thấp cho kỳ giao hàng vào tháng 10 năm nay. Không chỉ có Nhật Bản, nhiều thị trường phát triển khác như EU cũng đặc biệt quan tâm tới gạo phát thải thấp. Điều này cho thấy việc tổ chức liên kết sản xuất theo chuỗi, kiểm soát chất lượng theo tiêu chuẩn an toàn là hướng đi đúng đắn, giúp nâng cao vị thế, giá trị của gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.", ông Phạm Thái Bình chia sẻ thêm.

Nguồn: https://baotintuc.vn/kinh-te/xuat-khau-gao-truoc-ap-luc-canh-tranh-ngay-cang-cao-20250607101757526.htm