Xuất khẩu sầu riêng tăng trưởng mạnh trở lại

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, từ tháng 5/2025, cùng với sự vào cuộc của các địa phương, doanh nghiệp và người dân, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đang từng bước được phục hồi, dần lấy lại đà tăng trưởng trở lại.

Trong 3 tháng gần đây (tháng 5, 6, 7/2025), Việt Nam đã xuất khẩu được 7.745 lô sầu riêng tươi với trên 207.000 tấn, tăng hơn 10 lần so với 4 tháng đầu năm và 560 lô sầu riêng đông lạnh với gần 16.000 tấn, tăng gần 64,3% so với 4 tháng đầu năm.

Để thúc đẩy xuất khẩu sầu riêng, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Huỳnh Tấn Đạt cho biết, Việt Nam định hướng xây dựng bản đồ nhiễm Cadimi trên các vùng trồng sầu riêng, coi đây là giải pháp trọng tâm nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường nhập khẩu và giữ vững đà tăng trưởng xuất khẩu bền vững.

Đây là điều kiện tiên quyết để sầu riêng Việt Nam không chỉ trụ vững tại Trung Quốc mà còn chinh phục các thị trường cao cấp như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc…, Huỳnh Tấn Đạt nhấn mạnh.

Ông Huỳnh Tấn Đạt cho biết, bản đồ Cadimi sẽ được xây dựng từ việc lấy mẫu đất, nước tưới và phân bón trên diện rộng ở các vùng trồng, phân tích tại phòng thí nghiệm đạt chuẩn, sau đó tổng hợp dữ liệu để xác định “điểm nóng” ô nhiễm. Toàn bộ kết quả sẽ được số hóa, tích hợp vào hệ thống quản lý vùng trồng, giúp cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nông dân dễ dàng truy cập và chủ động phòng ngừa rủi ro.

Tại nhiều quốc gia xuất khẩu trái cây lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, bản đồ đất nông nghiệp tích hợp thông tin về dinh dưỡng, kim loại nặng và chất tồn dư đã trở thành công cụ quản lý rủi ro hiệu quả. Ở Đông Nam Á, Thái Lan - nước có sản lượng sầu riêng xuất khẩu hàng đầu, đã triển khai hệ thống giám sát đất nông nghiệp từ nhiều năm trước tại các tỉnh trọng điểm.

Cơ quan quản lý Thái Lan định kỳ lấy mẫu đất, nước, phân bón để kiểm tra hàm lượng kim loại nặng, lập bản đồ số công khai cho doanh nghiệp và nông dân truy cập. Với những vùng có nguy cơ cao, họ áp dụng “cách ly kỹ thuật”, chỉ cho phép xuất khẩu khi sản phẩm đạt chuẩn an toàn thực phẩm. Chính sách này đã giúp Thái Lan giảm thiểu rủi ro bị trả hàng và duy trì nguồn cung ổn định cho thị trường quốc tế.

“Việc lập bản đồ nhiễm Cadimi không chỉ để quản lý chặt chất lượng từ gốc mà còn giúp ngành sầu riêng chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường, hạn chế tối đa nguy cơ bị cảnh báo kỹ thuật,” ông Huỳnh Tấn Đạt nhấn mạnh.

Theo kế hoạch, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ khảo sát trước ở các vùng trồng sầu riêng trọng điểm. Qua giám sát, khu vực miền Đông Nam bộ và Tây Nguyên chưa ghi nhận nhiều cảnh báo, nên dữ liệu sẽ được tập trung thu thập tại một số vùng còn lại như Đồng bằng sông Cửu Long. Sau khi hoàn thiện, hệ thống bản đồ sẽ được mở rộng và cập nhật thường xuyên.

Song song với lập bản đồ Cadimi, các mô hình cải tạo đất nhằm giảm hàm lượng kim loại nặng sẽ được áp dụng, như sử dụng phân bón hữu cơ, bổ sung vôi để nâng pH đất, hoặc áp dụng chế phẩm sinh học giúp hạn chế cây hấp thụ Cadimi. Giải pháp này sẽ gắn liền với quy hoạch lại vùng trồng, đảm bảo chất lượng sản phẩm đồng đều và an toàn từ khâu sản xuất đến xuất khẩu.

Thực hiện công điện số 71/CD-TTg ngày 23/5/2025 về một số nhiệm vụ thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu sầu riêng bền vững, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp.

Đó là, xây dựng và ban hành Quy trình kiểm soát an toàn thực phẩm đối với quả sầu riêng tươi xuất khẩu và Quy trình canh tác mới trên sầu riêng, sử dụng phân bón hợp lý. Tiến hành lấy mẫu và rà soát lại chất lượng đất, nước tưới, phân bón tại các vùng trồng trọng điểm như Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Hạn chế sử dụng phân bón có hàm lượng Cadimi cao, khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ và sinh học. Cải tạo đất bằng vôi hoặc các chế phẩm sinh học để nâng cao độ pH và giảm khả năng hấp thụ Cadimi vào cây.

Bộ sớm hoàn thiện dự thảo Thông tư hướng dẫn cấp và quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và Quy trình kiểm soát chất lượng tại cơ sở đóng gói sầu riêng phục vụ xuất khẩu theo hướng chặt chẽ, minh bạch và thực tiễn.

Bộ yêu cầu các địa phương thực hiện các biện pháp kiểm soát, giám sát tại các cơ sở đóng gói, bao gồm việc giám sát việc sử dụng hoá chất và kiểm tra chất lượng trái cây xuất khẩu. Khuyến khích các vườn trồng chủ động kiểm tra Cadimi trước khi đưa vào cơ sở đóng gói. Trước khi xuất khẩu, các doanh nghiệp xuất khẩu phải kiểm tra các chỉ tiêu về an toàn thực phẩm nhất là Cadimi và vàng O, từ đó, đã hạn chế được rủi ro cho sầu riêng xuất khẩu. 

Đồng thời, xây dựng kế hoạch giám sát thường xuyên từ khâu sản xuất đến thu hoạch và đóng gói, tăng cường kiểm tra phát hiện loại bỏ các loại phân bón nhiễm tạp chất kim loại nặng vượt quá tiêu chuẩn cho phép, xử phạt các hành vi sử dụng hóa chất sau thu hoạch không được phép sử dụng tại Việt Nam nhằm hạn chế tối đa các trường hợp tái diễn vi phạm.

Bộ phối hợp với một số địa phương tiến hành các mô hình thử nghiệm để giảm thiểu tối đa mức nhiễm Cadimi trên vùng trồng; kiểm soát chặt chẽ chất lượng phân bón để không tồn tại trong lưu thông các loại phân bón có hàm lượng Cadimi vượt ngưỡng cho phép.

Bộ cũng yêu cầu các phòng thử nghiệm đã được Tổng cục Hải quan Trung quốc (GACC) phê duyệt tăng cường công tác lấy mẫu, kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu để phát hiện sớm các lô hàng sầu riêng có tồn dư Cadimi vượt ngưỡng trước khi xuất khẩu. Đến nay, đã có 19 phòng thử nghiệm Cadimi và 11 phòng thử nghiệm vàng O đã được GACC phê duyệt.

Bộ cũng tăng cường tuyên truyền, tập huấn, nâng cao năng lực cho các cán bộ địa phương, nông dân, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp xuất khẩu. Đồng thời, Bộ đã phát hành các sổ tay kỹ thuật, video hướng dẫn sản xuất an toàn theo VietGAP, GlobalGAP và các tiêu chuẩn của Trung Quốc.

Bộ tiếp tục phối hợp với Bộ Công an tiến hành điều tra và xử lý nghiêm các hành vi gian lận mã số vùng trồng/cơ sở đóng gói, làm giả giấy tờ xuất khẩu và sử dụng các hoạt chất cấm trong quá trình sản xuất và xuất khẩu sầu riêng.