Xung đột Trung Đông: Các quốc gia Arab có thể thiệt hại 194 tỷ USD

Theo báo cáo "Leo thang xung đột ở Trung Đông: Hệ lụy kinh tế và xã hội đối với khu vực các quốc gia Arab" công bố ngày 31/3 của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), xung đột quân sự tại Trung Đông, hiện đã kéo dài sang tuần thứ năm, có thể khiến các nền kinh tế trong khu vực mất 3,7-6% tổng GDP, tương đương 194 tỷ USD. 

Tổng mức thiệt hại có thể vượt tốc độ tăng trưởng GDP cộng gộp của khu vực trong năm 2025.

Cùng với việc tỷ lệ thất nghiệp ước tăng tới 4%, tương đương với 3,6 triệu việc làm bị mất, nhiều hơn số việc làm được tạo ra trong khu vực năm 2025, những bước lùi này sẽ khiến 4 triệu người rơi vào cảnh nghèo đói.

Những đánh giá được nêu trong báo cáo cho thấy tính chất dễ bị tổn thương của khu vực, điều có thể khiến sự leo thang xung đột trong thời gian ngắn cũng sẽ gây ra những tác động lớn và lan rộng về kinh tế-xã hội trong dài hạn.

Ông Abdallah Al Dardari, Trợ lý Tổng thư ký Liên hợp quốc kiêm Giám đốc Văn phòng khu vực các nước Arab thuộc UNDP, cho rằng những tác động từ xung đột gióng lên hồi chuông cảnh báo cho các quốc gia trong khu vực về việc cần phải đánh giá lại một cách căn bản các lựa chọn chiến lược về chính sách tài chính, ngành và xã hội, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quỹ đạo phát triển của khu vực.

Ông nói thêm, báo cáo nhấn mạnh sự cần thiết phải nhanh chóng tăng cường hợp tác khu vực để đa dạng hóa nền kinh tế, thay vì chỉ phụ thuộc vào tăng trưởng nhờ dầu mỏ và khí đốt, và để mở rộng cơ sở sản xuất, đảm bảo hệ thống thương mại và hậu cần, cũng như thúc đẩy quan hệ đối tác kinh tế, nhằm giảm thiểu rủi ro trước các cú sốc và xung đột.

Trong khi đó, theo một ước tính, sau một tháng bùng phát xung đột với Iran, các nền kinh tế chủ chốt tại vùng Vịnh như Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Qatar được ghi nhận đã mất khoảng 1% GDP, tương đương thiệt hại từ 20–25 tỷ USD do gián đoạn năng lượng và hàng không.

Nguyên nhân chính đến từ sự tê liệt tại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển chiếm khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu. Lưu lượng qua eo biển này đã giảm xuống dưới 10% mức bình thường, kéo theo sự đứt gãy chuỗi cung ứng trong khu vực.

Tại Saudi Arabia, sản lượng dầu giảm mạnh từ 10,4 triệu thùng/ngày xuống còn khoảng 8 triệu thùng trong tháng 3, khiến nước này thiệt hại hơn 10 tỷ USD chỉ trong một tháng. Dù có thể chuyển hướng xuất khẩu qua cảng Biển Đỏ, nền kinh tế vẫn chịu áp lực lớn khi dầu mỏ chiếm hơn một nửa nguồn thu ngân sách.

Trong khi đó, UAE chịu tác động nặng nề ở lĩnh vực hàng không và dịch vụ – trụ cột của chiến lược đa dạng hóa kinh tế. Các hãng bay lớn như Emirates và Etihad Airways phải cắt giảm công suất đáng kể, khiến riêng ngành hàng không thiệt hại 1,5–2,5 tỷ USD. Tổng thiệt hại của UAE ước tính khoảng 6 tỷ USD.

Qatar được đánh giá là chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất khi xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) – trụ cột kinh tế – bị gián đoạn. Công ty năng lượng quốc gia QatarEnergy đã buộc phải dừng sản xuất, làm mất khoảng 17% năng lực xuất khẩu hàng năm. Thiệt hại có thể lên tới 20 tỷ USD trong vài năm tới, trong khi thị trường chứng khoán nước này cũng “bốc hơi” khoảng 13 tỷ USD giá trị kể từ khi chiến sự nổ ra.