CH Czech xích lại gần Trung Quốc và Nga?

Tổng thống CH Czech Milos Zeman. Ảnh: AFP/TTXVN

Tuy nhiên, liệu quốc gia Đông Âu này có thực sự muốn hướng đến việc rời khỏi Liên minh châu Âu (EU) hay không?

Các nhà lãnh đạo của Nga và Trung Quốc là những người đầu tiên chúc mừng ông Zeman tái đắc cử Tổng thống Czech nhiệm kỳ hai hồi tuần trước.

Tổng thống Nga Vladimir Putin ca ngợi "quyền lực" của ông Zeman, trong khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh về "mối quan hệ đối tác chiến lược giữa Trung Quốc và CH Czech".

Trên thực tế, không có người đứng đầu nhà nước hoặc chính phủ nào khác ở EU nhiệt tình cam kết muốn cải thiện hợp tác với Nga như ông Zeman trong vài năm qua. Mùa Thu năm ngoái, ông Zeman phát biểu tại Hội đồng Nghị viện châu Âu (PACE) rằng các biện pháp trừng phạt đối với Nga là "tiêu cực và không hiệu quả", đồng thời cho rằng việc sáp nhập Crimea là việc đã rồi.

Bài phát biểu của ông Zeman đã gây ra tranh cãi ngoại giao - giống như nhiều vấn đề khác mà ông Zeman nói. Tuy nhiên, ngoài những tuyên bố của mình, thực sự ông Zeman có thể làm gì trong việc thúc đẩy CH Czech xa dần khỏi EU và tăng cường sự hợp tác với Nga và Trung Quốc? 

Xét cho cùng, Tổng thống Czech không có nhiều quyền hành pháp.Về lý thuyết, ông Zeman ít có ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại chính thức của Czech. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, trên thực tế, ông Zeman vẫn tiến hành "chính sách đối ngoại cá nhân".

Khi đến thăm Nga và Trung Quốc, ông Zeman được nhiều doanh nhân, các nhà sản xuất lớn tháp tùng.Ông Zeman là cầu nối trong việc đưa ra các giao dịch thương mại có khả năng sinh lợi cao.

Hai trong số những trợ lý quan trọng nhất của ông cũng có vai trò quan trọng trong những thỏa thuận ở hậu trường, đó là Vratislav Mynar, Chánh Văn phòng Tổng thống và Martin Nejedly, một trong những cố vấn chính trị quan trọng nhất của ông Zeman.

Jakub Janda, một nhà khoa học chính trị thuộc Tổ chức tư vấn các giá trị châu Âu ở Praha, nhận định rằng trong những năm tới, ông Zeman sẽ tập trung vào các hợp đồng kinh doanh chiến lược với các doanh nghiệp nhà nước của Nga và Trung Quốc. 

Một trong số các hợp đồng trị giá hàng tỷ euro này là hợp tác với một công ty Nga nhằm mở rộng nhà máy điện hạt nhân Dukovany của Czech.

Chuyên gia Janda nói: "Ông Zeman ủng hộ các thỏa thuận như vậy và xung quanh ông là các cố vấn và trợ lý với các mối liên hệ không rõ ràng với Moskva và Bắc Kinh. Như vậy, xu hướng rời xa các đối tác phương Tây của CH Czech sẽ tiếp tục".

Tuy nhiên, việc điều chỉnh xu hướng trên có thể sẽ đến từ Thủ tướng Andrej Babis, nhưng mức độ ảnh hưởng của ông Babis đến xu hướng này là không rõ ràng. Ông Babis là lãnh đạo trên thực tế của tập đoàn hóa chất nông nghiệp Agrofert, vốn nhận được các khoản trợ cấp lớn của EU và đang hoạt động rộng khắp trong EU, kể cả ở Đức.

Điều đó có nghĩa là ông Babis sẽ muốn CH Czech hội nhập sâu rộng hơn trong EU và duy trì quan hệ tốt đẹp với Brussels. Ông Babis đã nhiều lần cảnh báo phản đối việc CH Czech "hướng Đông", nhưng cũng nhắc lại quan điểm của Tổng thống Zeman rằng các lệnh trừng phạt của EU đối với Nga là một sai lầm.

Sự linh hoạt, thực dụng và khó lường của ông Babis gần đây đã được thể hiện khá đầy đủ khi ông chia sẻ tuyên bố phản đối EU của Thủ tướng Viktor Orban khi tham dự Hội nghị thượng đỉnh Nhóm Visegrad gồm Ba Lan, Slovakia, Czech và Hungary ở Budapest.

Tuy nhiên sau đó vài ngày, ông Babis tuyên bố muốn CH Czech có vai trò tích cực hơn trong EU trong chuyến thăm Brussels (Bỉ).

Nhà phân tích chính trị Jiri Pehe, người từng là cố vấn chính sách đối ngoại của cựu Tổng thống Vaclav Havel và hiện là Giám đốc trường Đại học New York ở Praha, nhận định: "Ông Zeman và ông Babis đã hợp tác với nhau trong vài tháng qua. 

Tuy nhiên, có một số vấn đề có thể dẫn đến mâu thuẫn giữa ông Babis và ông Zeman".Một trong số đó có thể liên quan đến việc tổ chức một cuộc trưng cầu ý dân về tư cách thành viên EU của Czech.

Ông Zeman đã lên tiếng ủng hộ điều này dù ông cũng tuyên bố sẽ chọn ở lại EU.Tuy nhiên, ông Babis hoàn toàn phản đối ý tưởng tổ chức cuộc trưng cầu ý dân về "Czexit" (CH Czech rời khỏi EU).

Một số nhà quan sát cho rằng bất kỳ cuộc tranh luận chính trị nghiêm túc nào về vấn đề "Czexit" đều có thể biến thành một cơn ác mộng.

Petr Hinzejk, một nhà bình luận của báo Hospodarske noviny, viết: "Điều mà chúng ta hy vọng nhất là ông Zeman có thể từ bỏ ý tưởng này do lo ngại lịch sử sẽ coi ông là một nhân vật tiêu cực và ông Zeman sẽ không muốn được nhớ đến như là người khởi đầu cho việc CH Czech rời khỏi EU"./.