6 năm thực thi EVFTA: Tái định hình dòng chảy thương mại

Động lực này, càng nhấn mạnh lý do vì sao việc phê chuẩn toàn diện Hiệp định Bảo hộ Đầu tư EU - Việt Nam (EVIPA) từ tất cả quốc gia thành viên EU vẫn là một ưu tiên chiến lược. Nếu EVFTA tự do hóa thương mại hàng hóa, thì EVIPA sẽ thiết lập nền tảng pháp lý vững chắc cùng các cơ chế giải quyết tranh chấp hiện đại, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho dòng vốn chất lượng cao từ châu Âu rót vào các lĩnh vực năng lượng sạch, hạ tầng số và sản xuất tiên tiến.

Nhìn về vai trò của Việt Nam trong không gian khu vực rộng lớn hơn, Phó Chủ tịch EuroCham Jean-Jacques Bouflet nhấn mạnh, sau khi quan hệ EU - Việt Nam được nâng cấp lên tầm Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 1/2026, EVFTA chính là nền tảng vững chắc cho một kỷ nguyên ngoại giao kinh tế hoàn toàn mới. Di sản của EVFTA không chỉ được đo lường bằng kim ngạch thương mại, mà còn bằng những tiền lệ mà nó thiết lập.

Hơn thế, bằng cách chứng minh rằng một hiệp định thương mại đầy tham vọng giữa châu Âu và một nền kinh tế mới nổi tại châu Á có thể mang lại tăng trưởng thực chất, EVFTA cung cấp một mô hình tham chiếu mạnh mẽ cho mối quan hệ đối tác cấp khu vực và xuyên quốc gia. Việt Nam đang tích cực mở đường cho tiến trình hợp tác sâu rộng hơn giữa khối EU và ASEAN, nuôi dưỡng niềm tin cần thiết để nâng tầm quan hệ từ các đối tác thương mại trở thành những cộng sự không thể thiếu trong một nền kinh tế toàn cầu đầy bất định.

Phó Chủ tịch Jean-Jacques Bouflet chỉ ra rằng, khác với những thế hệ Hiệp định thương mại tự do trước đây, EVFTA vươn xa hơn việc cắt giảm thuế quan để bao trùm cả hợp tác hải quan, tiêu chuẩn kỹ thuật, sở hữu trí tuệ, phát triển bền vững và tính minh bạch trong quản lý. Khi các tiêu chuẩn môi trường, yêu cầu truy xuất nguồn gốc sản phẩm và kỳ vọng về thẩm định chuỗi cung ứng không ngừng tiến hóa – đặc biệt là dưới tác động của Thỏa thuận Xanh châu Âu (European Green Deal), Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Quy định chống phá rừng của EU (EUDR),… nên năng lực thấu hiểu và thực thi những quy định này sẽ trở thành yếu tố quyết định ngày càng quan trọng đối với sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ngoài ra, việc duy trì lợi thế xuất khẩu của Việt Nam sẽ ngày càng phụ thuộc vào hiệu quả tuân thủ, do đó đơn giản hóa các thủ tục hải quan, đẩy nhanh tiến độ hoàn thuế, số hóa hồ sơ chứng từ và làm rõ quy tắc xuất xứ sẽ tạo điều kiện cho nhiều doanh nghiệp hơn, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) – tham gia trọn vẹn vào các cơ hội mà EVFTA mang lại. Tuy Việt Nam đang duy trì mức thặng dư thương mại rất lớn với EU, nhưng không nên nhìn nhận mối quan hệ đối tác này qua lăng kính được - mất mà EVFTA đã và đang thiết lập một hệ sinh thái kinh tế mang tính bổ trợ sâu sắc, nơi mỗi bên đều tối ưu hóa sức mạnh nội tại để vươn lên.

Trong đó, những mặt hàng mà châu Âu mang đến như công nghệ cao, máy móc thiết bị tiên tiến và dược phẩm chính là đòn bẩy trực tiếp nâng tầm năng suất công nghiệp cho Việt Nam. Ngược lại, thế mạnh của Việt Nam ở nhiều lĩnh vực điện tử, cơ khí, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản lại là mảnh ghép hoàn hảo để củng cố chuỗi cung ứng của châu Âu cũng như phục vụ hàng triệu người tiêu dùng nơi đây.

Trước bối cảnh này, dư địa để hợp tác sâu rộng hơn nữa vẫn còn rất lớn, EuroCham khuyến khích Việt Nam tăng cường nhập khẩu giải pháp công nghệ giá trị cao từ châu Âu nhằm phục vụ chiến lược hiện đại hóa công nghiệp và làm chủ chuỗi giá trị sản xuất. Hiện tại, EU chiếm tới khoảng 12% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn cầu của Việt Nam, nhưng tỷ trọng nhập khẩu từ châu Âu mới chỉ dừng lại ở mức 4%. Việc đón nhận nhiều hơn các công nghệ giá trị cao từ châu Âu không chỉ giúp cân bằng lại cán cân thương mại song phương, mà còn là bệ phóng vững chắc giúp nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của Việt Nam, đưa nền công nghiệp nước nhà tiến xa hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.