Bài toán “an cư” cho công nhân - Bài 1: Bao giờ thoát cảnh "phòng trọ giá rẻ"?

TP. Hồ Chí Minh hiện có hàng triệu lao động nhập cư, phần lớn làm việc tại các khu chế xuất, khu công nghiệp – lực lượng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên, bài toán “an cư” vẫn là thách thức lớn khi nhu cầu nhà ở xã hội ngày càng tăng, trong khi nguồn cung chưa đáp ứng kịp; khiến bài toán nhà ở cho công nhân ngày càng trở nên cấp thiết.

Thông tấn xã Việt Nam xin giới thiệu 2 bài viết với chủ đề " TP. Hồ Chí Minh giải bài toán “an cư” cho công nhân", qua đó ghi nhận thực tiễn hiện nay, đồng thời khái quát các mô hình, giải pháp phát triển nhà ở xã hội và vai trò của tổ chức Công đoàn trong việc chăm lo chỗ ở ổn định cho công nhân, người lao động tại thành phố hiện nay.

Bài 1: Bao giờ thoát cảnh "phòng trọ giá rẻ"?

Theo khảo sát của Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh, nhu cầu nhà ở xã hội đến năm 2030 khoảng gần 1 triệu căn, trong đó công nhân chiếm khoảng 30%, các đối tượng khác 70%. Điều này cho thấy, nhu cầu về nhà ở xã hội, nhà ở phù hợp thu nhập của công nhân, người lao động an toàn, có hạ tầng và dịch vụ cơ bản luôn ở mức cao khiến mong ước thoát cảnh "phòng trọ giá rẻ" vẫn xa vời.

Nỗi lo từ những khu trọ chật chội

Ghi nhận tại các khu trọ gần khu công nghiệp Thủ Đức, Dĩ An, Tân Bình, Bình Tân, Tân Thuận cho thấy, phần lớn các phòng trọ có diện tích nhỏ hẹp, phổ biến chỉ từ 10–15 m2. Nhiều khu trọ hình thành tự phát, mật độ cư trú cao, điều kiện sinh hoạt còn hạn chế; thiếu các tiện ích thiết yếu như không gian sinh hoạt cộng đồng, khu vui chơi cho trẻ em, thậm chí chưa đảm bảo đầy đủ yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy.

Ở trọ nhiều năm tại khu vực phường Linh Xuân, anh Trần Văn Hùng - công nhân cơ khí tại Khu chế xuất Linh Trung cho biết đã 3 lần phải chuyển chỗ ở do áp lực từ môi trường sống ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý, gián tiếp tác động đến sức khỏe và năng suất lao động.

Theo anh Hùng, đi làm cả ngày mệt mỏi, nhu cầu nghỉ ngơi là thiết yếu nhưng tiếng ồn và không gian chật chội khiến giấc ngủ không trọn. Tuy nhiên, với mức thu nhập hiện tại, anh buộc phải chấp nhận thực tế “tiền nào của nấy”. Phòng trọ giá rẻ thường đi kèm sự chật hẹp, ồn ào và thiếu an ninh. Anh Hùng chỉ mong muốn có chính sách hỗ trợ phù hợp để người lao động có thể thuê hoặc mua nhà trả góp dài hạn ổn định cuộc sống.

Cùng hoàn cảnh, chị Nguyễn Thị Huệ (công nhân may tại khu công nghiệp Tân Tạo) cho biết, hai vợ chồng và hai con nhỏ chen chúc trong căn phòng trọ khoảng 15 m2 ở Bình Tân suốt năm 8 năm qua.

“Thu nhập thấp, khiến mọi chi tiêu từ tiền thuê nhà, điện nước đến việc học của con đều phải tính toán chắt chiu. Nếu có cơ hội thuê được nhà ở xã hội giá rẻ, cuộc sống gia đình tôi sẽ ổn định hơn, từ đó có điều kiện chăm lo tốt hơn cho cuộc sống hàng ngày và việc học hành của các con", chị Huệ chia sẻ.

Không chỉ người thuê trọ, ông Nguyễn Văn Tám, chủ nhà trọ phường Dĩ An cũng nhiều lần trăn trở muốn nâng cấp, cải tạo phòng trọ khang trang hơn, nhưng chi phí lớn nên chỉ cải tạo cơ bản. Nhìn công nhân khó khăn cũng xót xa, nhưng nếu xây dựng phòng trọ rộng rãi, tiện nghi hơn thì giá thuê sẽ cao, họ cũng lại không kham nổi - ông Tám chia sẻ.

Tình trạng tương tư diễn ra tại nhiều khu trọ phường Bình Dương, Tân Tạo, Bình Tân nơi tập trung đông công nhân thuê ở. Mật độ dân cư cao kéo theo hàng loạt thách thức trong công tác quản lý tạm trú, tạm vắng; đồng thời gây áp lực lên hạ tầng, môi trường, an ninh trật tự, phòng cháy, chữa cháy, nhất là khi khu trọ xuống cấp, ý thức một bộ phận người dân còn hạn chế.

Từ khảo sát thực tế, ông Võ Khắc Thái - Phó Chủ tịch Thường trực Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh cho biết, phần lớn công nhân, lao động ở các khu trọ đến từ nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước. Dù chi phí thuê trọ không quá cao nhưng vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể trong thu nhập, làm giảm khả năng tích lũy và ảnh hưởng đến sự ổn định lâu dài của người lao động.

Theo ông Thái, nhu cầu về nhà ở xã hội, đặc biệt là nhà ở cho công nhân, lao động thu nhập thấp, hiện đang ở mức rất lớn. Đây không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn là bài toán an sinh xã hội cấp bách. Việc đẩy nhanh phát triển các dự án nhà ở xã hội, nhà ở công nhân giá rẻ được xem là giải pháp then chốt để giữ chân người lao động, đảm bảo an ninh trật tự và tạo điều kiện để họ yên tâm gắn bó lâu dài với Thành phố.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Củ Phát Nghiệp - Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Pouyuen Việt Nam tại Bình Tân cho biết, với hơn 40.000 công nhân làm việc theo ca, nhu cầu về nhà ở xã hội và nhà lưu trú là rất lớn. Nhiều công nhân mong muốn gắn bó lâu dài với Thành phố nhưng gặp khó khăn do chi phí thuê trọ và sinh hoạt ngày càng tăng, trong khi điều kiện sống ở nhiều nơi chưa đảm bảo về an ninh, môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, an toàn lao động và hiệu quả sản xuất.

“Công đoàn đã nhiều lần kiến nghị phát triển nhà ở xã hội, đồng thời mở rộng chính sách hỗ trợ vay vốn cho công nhân để ổn định cuộc sống. Đặc biệt, việc chuyển từ thuê sang thuê mua không chỉ giúp người lao động yên tâm hơn mà còn tạo cơ hội tích lũy tài sản lâu dài, thay vì chỉ chi trả tiền thuê nhà hàng tháng…”, ông Nghiệp nói.

Những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ

Ở góc độ đại diện người lao động, ông Nguyễn Thành Đô - Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật Công đoàn Thành phố cho rằng, phần lớn công nhân ngoại tỉnh, thu nhập thấp nên rất khó tích lũy để mua nhà. Nhu cầu thực tế tập trung vào các căn hộ cho thuê giá rẻ, ổn định, có hạ tầng xã hội đi kèm như trường học, nhà trẻ, đồng thời gần nơi làm việc để giảm chi phí sinh hoạt và thời gian di chuyển.

“Nhiều công nhân mong phát triển nhà ở xã hội hay nhà lưu trú công nhân gần khu công nghiệp giúp đi lại thuận tiện, tiếp cận dịch vụ trong cùng một khu vực, ổn định cuộc sống góp phần giảm áp lực lên hạ tầng giao thông đô thị và hình thành hệ sinh thái lao động”, ông Đô chia sẻ.

Cùng quan điểm, ông Trần Minh Quân - Giám đốc nhân sự một công ty may mặc tại Khu công nghiệp Tân Tạo cho rằng, việc thiếu nhà ở phù hợp đang ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giữ chân người lao động. Đơn vị có hàng nghìn công nhân, nhưng phần lớn phải thuê trọ tự phát. Do cuộc sống khó khăn, điều kiện sống không ổn định nên nhiều người lao động thường "nhảy việc" hoặc về quê.

Về phía người lao động, chị Lê Thị Thu Trang, công nhân lắp ráp linh kiện điện tử tại Khu công nghệ cao cho biết, thông tin các dự án nhà ở xã hội hiện ít phổ biến; thủ tục chứng minh thu nhập, xác nhận chưa có nhà ở khá phức tạp. Ngoài ra, việc phải trả trước một khoản tiền ban đầu cũng là rào cản lớn với công nhân có thu nhập thấp.

Khảo sát hơn 200.000 người lao động mới đây của Liên đoàn Lao động Thành phố cho thấy, có đến 95% mong muốn mua nhà, tuy nhiên với thu nhập bình quân khoảng 10 triệu đồng/người/tháng, việc tìm được một chỗ an cư tại thành phố hiện nay là rất khó, nếu không muốn nói là "bất khả thi".

Theo các doanh nghiệp bất động sản, nhà ở xã hội tại TP. Hồ Chí Minh không chỉ thiếu nguồn cung mà còn vướng nhiều rào cản, khiến nhu cầu an cư của người lao động chưa được đáp ứng. Thực tế cho thấy, dù nhu cầu rất lớn, nhưng tiến độ triển khai các dự án nhà ở giá phù hợp vẫn chậm.

Ông Nguyễn Văn Đính -, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam nhận xét, khó khăn lớn nhất là quỹ đất sạch ngày càng khan hiếm, đặc biệt tại các khu vực gần nơi tập trung đông lao động. Khâu bồi thường, giải phóng mặt bằng kéo dài làm chậm tiến độ dự án.

Bên cạnh đó, việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi còn hạn chế, thủ tục vay vốn phức tạp khiến cả doanh nghiệp và người mua nhà đều gặp khó. Do đó, cần xem xét lại mức lãi suất vay ưu đãi cho người mua nhà ở mức 5,4%/năm vì vẫn còn khá cao so với mức 4,8% trước đây; đồng thời sớm tháo gỡ khó khăn cho các dự án cải tạo chung cư cũ để tạo quỹ đất sạch cho phát triển đô thị, nhất là nhà ở xã hội.

Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP. Hồ Chí Minh Lê Hoàng Châu cho rằng, rào cản lớn hiện nay là thủ tục pháp lý rườm rà, kéo dài. Để triển khai một dự án nhà ở xã hội, doanh nghiệp phải qua nhiều bước phê duyệt như chấp thuận chủ trương đầu tư, giao chủ đầu tư, đặc biệt với các khu đất do Nhà nước quản lý hoặc chưa hoàn tất giải phóng mặt bằng. Điều này làm mất nhiều thời gian, tăng chi phí và bào mòn động lực của nhà đầu tư.

Ngoài ra, nhà ở xã hội bị khống chế mức lợi nhuận, giá bán trong khi chi phí đầu vào, đất đai, vật liệu xây dựng đến nhân công liên tục tăng khiến biên lợi nhuận thấp nhiều doanh nghiệp không mặn mà. Bên cạnh đó, quy định dành 20% quỹ đất trong các dự án nhà ở thương mại để phát triển nhà ở xã hội cũng chưa phát huy hiệu quả; nhiều dự án chậm triển khai hoặc kéo dài việc chuyển đổi mục đích sử dụng.

“Để giải quyết bài toán này cần có cơ chế ưu đãi đủ mạnh về tín dụng, quỹ đất sạch, chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà cho công nhân, ưu đãi tối đa cho doanh nghiệp và đơn giản hóa các thủ tục hành chính đầu tư, quy trình xét duyệt hồ sơ cho người lao động…” - ông Châu đề xuất.