Báo chí và AI: Chìa khóa đồng hành trong kỷ nguyên mới

Thời gian qua, trí tuệ nhân tạo được ứng dụng rộng rãi, góp phần sáng tạo các tác phẩm-sản phẩm báo chí; tiết kiệm thời gian, công sức, nhân lực, chi phí cho việc tác nghiệp và vận hành tòa soạn… Hiệu quả của AI đang được phát huy tích cực.

Bên cạnh đó, thực tế cũng đặt ra yêu cầu kiểm chứng sự trung thực của thông tin; sự chân thực của tác phẩm-sản phẩm báo chí; vai trò và dấu ấn của con người và cả liều lượng trong việc sử dụng AI; đặc biệt là yêu cầu giữ gìn đạo đức nghề báo…

Ông Bùi Công Duyến, Giám đốc sản phẩm Tòa soạn hội tụ ONECMS, Công ty cổ phần Công nghệ NEKO cho rằng, trí tuệ nhân tạo đã được sử dụng để phát hiện và kiểm chứng tin giả. AI có thể phát hiện văn bản thông qua việc nhận diện mô hình ngôn ngữ đặc trưng, phát hiện deepfake nhờ thuật toán thị giác máy tính biết chỉnh sửa.

Bên cạnh đó, AI cũng được sử dụng để cá nhân hóa nội dung báo chí và tự động hóa quy trình biên tập. Nhờ vào AI, các phóng viên, biên tập viên cũng có thể phân tích dữ liệu để tổng hợp vào bài viết của mình.

Tuy nhiên, theo ông Bùi Công Duyến việc sử dụng AI cũng đặt ra nhiều thách thức và lo ngại về đạo đức. AI có thể tạo ra thông tin bịa đặt mà nghe có vẻ hợp lý, tạo ra video, âm thanh giả đánh lừa người xem. AI phản ánh định kiến trong dữ liệu huấn luyện, chi phối đến tính minh bạch của thông tin với độc giả. Do đó, cần giám sát, kiểm chứng để bảo đảm tính đa dạng và công bằng trước khi công bố thông tin.

Còn theo bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, một khảo sát do Viện Báo chí-Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền với 240 phóng viên, biên tập viên cho thấy, có 96,3% nhà báo đã từng sử dụng AI ở mức độ khác nhau trong công việc báo chí.

Một khảo sát khác tổng hợp bởi IPS, Hiệp hội Nhà báo và các tổ chức truyền thông cho thấy hơn 60% cơ quan báo chí đã ứng dụng hoặc lên kế hoạch ứng dụng AI vào năm 2024 cao gấp đôi so với năm trước đó.

Song mức độ ứng dụng vẫn tập trung nhiều vào hỗ trợ sản xuất nội dung, chỉnh sửa, kiểm tra và dịch thuật, còn sử dụng AI một cách chiến lược ở quy mô toàn tổ chức là còn hạn chế.

Theo bà Đặng Thị Phương Thảo AI được sử dụng về kỹ thuật-tốc độ, không phải khâu cốt lõi của nghề báo. Các tác vụ liên quan giá trị, đánh giá, đạo đức, trách nhiệm xã hội vẫn do con người nắm giữ. Như vậy, các cơ quan báo chí vẫn có sự kiểm soát khi sử dụng AI.

Nhưng bà Đặng Thị Phương Thảo cũng cảnh báo những rủi ro khi sử dụng AI, về lâu dài sẽ tác động đến chất lượng đội ngũ làm báo, lệ thuộc vào AI, giảm năng lực tác nghiệp độc lập và suy giảm bản lĩnh chính trị, nghiệp vụ.

Vì thế, bà Thảo cho biết, cơ quan quản lý Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, khung pháp lý về báo chí như rà soát cập nhật Luật Báo chí, Luật Sở hữu trí tuệ/các nghị định hướng dẫn để bổ sung quy định liên quan: Sản xuất nội dung báo chí có sự tham gia của AI; trách nhiệm pháp lý khi Al tạo ra thông tin sai lệch, vi phạm đạo đức, bản quyền; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan báo chí và cá nhân nhà báo, không "đổ lỗi cho thuật toán".