Biến đạo đức kinh doanh thành thước đo năng lực cạnh tranh lõi

Định vị lại sức mạnh sinh tồn từ "bộ gen" văn hóa

Thực tiễn thương trường cho thấy, quy mô vốn hay công nghệ hiện đại không phải là "tấm khiên" bất khả chiến bại. Nhiều doanh nghiệp sở hữu nguồn lực tài chính dồi dào vẫn sụp đổ khi đánh mất niềm tin của thị trường, trong khi các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) lại có sức sống bền bỉ nhờ bám rễ sâu vào các giá trị cốt lõi. Văn hóa doanh nghiệp, từ một khái niệm vô hình, đang trực tiếp chi phối năng lực định giá của một tổ chức.

Phân tích về lăng kính quản trị nội sinh, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi), khẳng định văn hóa chính là yếu tố quyết định giới hạn phát triển của một tổ chức, doanh nghiệp đi nhanh nhờ chiến lược, đi mạnh nhờ hệ thống, nhưng chỉ có thể đi xa và trường tồn nhờ văn hóa. Khi người sáng lập không còn phải dùng sức kéo, mà hàng nghìn con người vẫn tự nguyện hành động vì một triết lý chung, đó là lúc doanh nghiệp thực sự sở hữu một bản sắc bất khả xâm phạm.

Để văn hóa không biến thành những quy định treo tường sáo rỗng, các chuyên gia quản trị doanh nghiệp đã chỉ rõ 3 trụ cột mà các doanh nghiệp; nhất là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa cần thể chế hóa vào quy trình vận hành. Đầu tiên, đó phải là tinh thần thượng tôn pháp luật, đưa sự minh bạch trong tài chính và tuân thủ nghĩa vụ thuế thành giới hạn tối thiểu của tổ chức.

Tiếp theo là đạo đức nghề nghiệp; doanh nghiệp cần lấy chữ "Tín" làm trung tâm, từ chối việc đánh đổi chất lượng sản phẩm lấy biên lợi nhuận ngắn hạn. Cuối cùng là tâm thái phụng sự cộng đồng: Doanh nghiệp cần giải quyết bài toán của xã hội bằng tư duy "Sáng tạo và phụng sự", lấy lợi ích của người tiêu dùng làm thước đo của thành công kinh tế.

Xóa bỏ đứt gãy thế hệ bằng văn hóa minh bạch

Không chỉ đứng trước áp lực cạnh tranh từ bên ngoài, văn hóa doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay đang đối mặt với một thách thức khốc liệt khác. Đó chính là sự chuyển giao thế hệ lao động. Khái niệm "đi xin việc" truyền thống đang bị che phủ bởi thế hệ Gen Z – những người tiếp cận sớm với chuẩn mực toàn cầu và coi công việc là một bản hợp đồng đối tác sòng phẳng.

Nếu doanh nghiệp vẫn giữ tư duy quản trị kiểu "ban phát cơ hội" và đo lường nhân sự bằng thời gian có mặt tại văn phòng, việc chảy máu chất xám là hệ quả tất yếu. Đánh giá về sự lệch pha này, bà Lê Thị Bích Nga, Nhà sáng lập DigiSource kiêm CEO ZA Office, thẳng thắn nhận định, doanh nghiệp muốn tìm người gánh vác rủi ro cùng mình nhưng lại duy trì cơ chế trả thưởng chấm công tính giờ. Để thu hút đối tác giỏi, doanh nghiệp buộc phải tái cấu trúc từ bên trong, thiết kế một cơ chế hợp tác win-win đủ sòng phẳng và minh bạch.

Để hóa giải điểm nghẽn nhân sự, văn hóa doanh nghiệp cần được tái thiết lập dựa trên các công cụ định lượng. Đó có thể là việc quản trị dựa trên kết quả, bằng cách dịch chuyển thước đo đánh giá từ "khung giờ hành chính" sang hệ thống đo lường hiệu suất rõ ràng hơn; qua đó, loại bỏ yếu tố cảm tính của người quản lý.

Cùng với đó, là cơ chế làm việc linh hoạt: Trao quyền tự chủ cho nhân sự, kết hợp chia sẻ lợi ích dài hạn (ESOP, thưởng hiệu suất đột phá) để gắn kết mục tiêu cá nhân với lợi nhuận của tổ chức.

Sau 10 năm triển khai Cuộc vận động, yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải có bộ công cụ để "cân, đong, đo, đếm" mức độ trưởng thành văn hóa của từng tổ chức. Nhằm đáp ứng đòi hỏi này, Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam (VNABC) vừa chính thức ban hành Khung hành động phát triển văn hóa kinh doanh Việt Nam giai đoạn 2026 – 2035, bao gồm các cấu phần thực thi như: Bộ đo văn hóa kinh doanh, Hộ chiếu văn hóa kinh doanh và Chỉ số niềm tin.

Ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch VNABC, nhấn mạnh yêu cầu chuyển hóa các giá trị đạo đức thành chỉ số quản trị. Theo đó, văn hóa hiện diện trong cách doanh nghiệp tạo ra của cải, đối đãi với con người và nhận trách nhiệm trước xã hội. Chữ tín phải thể hiện qua chất lượng sản phẩm, sự liêm chính phải đi thẳng vào cơ chế quản trị. Mỗi doanh nghiệp được tin cậy hơn sẽ góp thêm uy tín cho Việt Nam, góp thêm nền tảng cho sự thịnh vượng lâu dài của đất nước.

Văn hóa doanh nghiệp không phải là một chiến dịch phong trào hay một khoản chi phí đánh bóng tên tuổi. Đó là một khoản đầu tư chiến lược mang tính sống còn. Những doanh nghiệp mạnh dạn đưa văn hóa kinh doanh vào lõi năng lực cạnh tranh, gắn kết sự sáng tạo với trách nhiệm xã hội, sẽ xây dựng được lớp áo giáp vững chắc nhất để đi qua các chu kỳ khủng hoảng, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu nâng tầm vị thế của khối kinh tế tư nhân trên bản đồ thương mại toàn cầu.