Cánh đồng điện Mặt Trời - mối nguy tiềm ẩn với ngành hàng không

Chỉ trong vài tuần gần đây, một trong những cánh đồng điện Mặt Trời lớn nhất vùng Benelux (bao gồm Bỉ-Hà Lan-Luxembourg), có tên De Groene Energie Corridor, đã trở thành tâm điểm tranh cãi khi bị kết luận là mối đe dọa đến an toàn bay tại sân bay Schiphol, Amsterdam. Dự án điện Mặt Trời quy mô lớn sát sân bay Schiphol (Hà Lan) này đã bị yêu cầu tháo dỡ hàng chục nghìn tấm pin vì gây chói mắt phi công.

Dự án này do công ty Energy Solutions Group (ESG) của Bỉ phát triển, với tổng vốn đầu tư gần 90 triệu euro (khoảng 103,9 triệu USD), trải dài trên diện tích khoảng 100 hecta, ngay sát sáu đường băng của sân bay. Với 230.000 tấm pin Mặt Trời, dự án được kỳ vọng cung cấp điện cho khoảng 40.000 hộ gia đình, đồng thời tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về môi trường và an toàn hàng không.

Tuy nhiên, thực tế vận hành lại cho thấy một vấn đề nghiêm trọng: ánh nắng phản chiếu từ các tấm pin vào những thời điểm nhất định trong ngày đã gây chói mắt phi công khi cất và hạ cánh. Ban đầu, sân bay Schiphol buộc phải tạm ngừng hoạt động một đường băng vào buổi sáng những ngày trời quang, ảnh hưởng không nhỏ đến lưu lượng và hiệu quả khai thác. Sau khi hãng hàng không quốc gia KLM và ban quản lý sân bay khởi kiện, Tòa án Haarlem đã ra phán quyết buộc ESG phải tháo dỡ 78.000 tấm pin, tương đương 1/3 tổng số trước cuối tháng 10 để bảo đảm an toàn bay.

Tình huống tại Hà Lan khiến dư luận đặt câu hỏi: Liệu điều tương tự có thể xảy ra tại Bỉ, nơi năng lượng tái tạo cũng đang bùng nổ? Theo đại diện Skeyes – Công ty kiểm soát không lưu quốc gia Bỉ – mọi dự án điện Mặt Trời trên hoặc gần sân bay đều phải trải qua quy trình đánh giá chặt chẽ. Cụ thể, đơn vị phát triển phải gửi hồ sơ lên Tổng cục Vận tải Hàng không (DGTA), cơ quan sẽ tham vấn ý kiến từ Skeyes và sân bay liên quan. Một trong những yêu cầu then chốt là đánh giá tác động gây chói mắt, dựa trên "ngưỡng phản xạ" do Cơ quan An toàn Hàng không châu Âu (EASA) quy định. Bố trí, vị trí và độ nghiêng của tấm pin phải được tính toán kỹ lưỡng để hạn chế tối đa rủi ro ảnh hưởng đến tầm nhìn của phi công.

Ngoài ra, Skeyes còn xem xét khả năng che khuất tầm nhìn từ các tháp kiểm soát không lưu – cả chính và dự phòng – cũng như từ các cột camera phục vụ hệ thống kiểm soát từ xa, vốn sắp được áp dụng tại các sân bay như Liège và Charleroi. Các yếu tố kỹ thuật như nhiễu điện từ đối với hệ thống radar, thông tin liên lạc và dẫn đường cũng được đưa vào phân tích. Sau khi hoàn thiện, các bên sẽ gửi ý kiến phản biện có luận cứ đến DGTA, đơn vị chịu trách nhiệm xây dựng ý kiến phối hợp chính thức. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng thuộc về chính quyền vùng, theo cơ chế phân quyền liên bang tại Bỉ.

Hiện nay, một số sân bay tại Bỉ đã có các dự án lắp đặt pin Mặt Trời, bao gồm cả hệ thống trên mái nhà các tòa nhà gần đường băng. Tuy nhiên, chưa có dự án nào đạt quy mô "khổng lồ" như De Groene Energie Corridor sát sân bay Schiphol. Điều này khiến giới chuyên gia cho rằng rủi ro về chói mắt và can thiệp hệ thống điều hành bay tại Bỉ vẫn ở mức kiểm soát được, ít nhất là trong ngắn hạn.

Dẫu vậy, trường hợp tại Hà Lan là một lời cảnh tỉnh rõ ràng: việc phát triển năng lượng sạch không thể tách rời các tiêu chuẩn an toàn, nhất là trong lĩnh vực hàng không, nơi mọi sai sót đều có thể phải trả giá đắt.

Việc phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện Mặt Trời, là xu thế không thể đảo ngược. Tuy nhiên, khi những tấm pin mọc lên gần các sân bay, những cửa ngõ giao thông nhạy cảm, thì bài toán giữa lợi ích kinh tế, môi trường và an toàn bay cần được tính toán một cách kỹ lưỡng. Tình huống tại sân bay Schiphol chính là minh chứng điển hình cho mối nguy mới đang manh nha trong kỷ nguyên năng lượng xanh.