Cơ hội hình thành chuỗi giá trị mới từ lợi thế nông nghiệp, khoáng sản

Sở hữu lợi thế về tài nguyên khoáng sản, đất đai, nông nghiệp, năng lượng và vị trí kết nối giữa Tây Nguyên với duyên hải Nam Trung Bộ, khu vực phía Tây tỉnh Lâm Đồng đang đứng trước cơ hội mở rộng không gian phát triển, hình thành các cực tăng trưởng và hành lang kinh tế mới, đóng góp ngày càng lớn vào sự phát triển chung của tỉnh.

*Phát huy lợi thế nông nghiệp, khoáng sản

Theo định hướng quy hoạch tỉnh điều chỉnh, Lâm Đồng phấn đấu tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) bình quân giai đoạn 2026-2030 khoảng 10-10,5%/năm; đến năm 2030, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm khoảng 28,5-29% GRDP; công nghiệp - xây dựng chiếm 32-33% và dịch vụ chiếm 39-40%; GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 210 triệu đồng/người; kinh tế số chiếm khoảng 30% GRDP.

Trong không gian phát triển sau hợp nhất, khu vực phía Tây Lâm Đồng có nhiều điều kiện thuận lợi hình thành các ngành, chuỗi giá trị mới trên cơ sở phát huy các lợi thế về khoáng sản, nông nghiệp, năng lượng, công nghiệp chế biến, chế tạo, logistics và dịch vụ. Tỉnh định hướng khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế từng vùng, từng lĩnh vực, từng bước nâng cao giá trị gia tăng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Một trong những lợi thế nổi bật của khu vực phía Tây là quỹ đất sản xuất nông nghiệp lớn. Đất bazan màu mỡ cùng điều kiện khí hậu thuận lợi tạo nền tảng để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Theo thống kê, 28 xã, phường phía Tây có tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp trên 378.000 ha, chiếm khoảng 58% diện tích tự nhiên. Các cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, mắc ca, sầu riêng đang được tập trung phát triển theo hướng nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng.

Nhiều địa phương đang chuyển dần phương thức sản xuất từ nhỏ lẻ sang tập trung, gắn với tiêu chuẩn chất lượng và liên kết thị trường. Điển hình, xã Đức An hiện có hơn 4.500 ha hồ tiêu, chiếm khoảng 12% diện tích và 13-14% sản lượng hồ tiêu toàn tỉnh, từng bước khẳng định vị thế là một trong những vùng sản xuất hồ tiêu tập trung lớn của Lâm Đồng. Địa phương đang định hướng phát triển vùng nguyên liệu theo hướng bền vững, khuyến khích người dân áp dụng các quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ và Rainforest Alliance, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế.

Cùng với nông nghiệp, công nghiệp khai thác, chế biến khoáng sản đang trở thành một động lực quan trọng của khu vực phía Tây, nổi bật là chuỗi công nghiệp bauxite - alumin - nhôm. Ngày 26/7 vừa qua, tại Khu công nghiệp Nhân Cơ, Ủy ban nhân dân tỉnh và Công ty Trách nhiệm hữu hạn Luyện kim Trần Hồng Quân công bố sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên của Việt Nam với độ tinh khiết 99,71%, đánh dấu bước phát triển mới trong quá trình hình thành chuỗi sản xuất bauxite - alumin - nhôm tại địa phương.

Ông Trần Hồng Quân, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Luyện kim Trần Hồng Quân cho hay, dự án có công suất thiết kế 450.000 tấn/năm. Dự án đã hoàn thành phân kỳ 1 với công suất 150.000 tấn/năm; Công ty đang đẩy nhanh lắp đặt thiết bị để đưa phân kỳ 2, công suất 300.000 tấn/năm vào vận hành trong quý IV/2026, hướng tới quý I/2027 đạt công suất thiết kế toàn dự án. Khi hoạt động đầy đủ, dự án dự kiến tạo việc làm cho khoảng 3.500 lao động, chủ động nguồn cung nhôm kim loại cho nền kinh tế và góp phần giảm nhu cầu nhập khẩu. Quan trọng hơn, nguồn nhôm nguyên sinh sẽ tạo cơ sở thu hút các dự án sản xuất vật liệu, cơ khí, linh kiện và công nghiệp hỗ trợ, từng bước nâng giá trị tài nguyên qua các công đoạn chế biến sâu.

*Hạ tầng mở rộng không gian phát triển

Theo quy hoạch tỉnh điều chỉnh, giai đoạn 2026 -2030 khu vực phía Tây Lâm Đồng tập trung phát triển công nghiệp bauxite - alumin - nhôm, nông nghiệp công nghệ cao gắn với chế biến sâu, năng lượng tái tạo, công nghiệp chế biến, chế tạo và logistics. Cùng với nông nghiệp và công nghiệp, thương mại - dịch vụ được định hướng phát triển theo hướng hiện đại, gắn với đô thị và các đầu mối giao thông. Du lịch được tổ chức theo hướng liên kết cao nguyên - địa chất - duyên hải. Trong đó, khu vực Gia Nghĩa - Tà Đùng được định hướng phát triển du lịch cộng đồng, sinh thái, địa chất và thám hiểm, khai thác hiệu quả các giá trị cảnh quan, văn hóa và Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Hồ Văn Mười, khu vực phía Tây là không gian phát triển quan trọng, có nhiều tiềm năng về nông nghiệp, công nghiệp, năng lượng và dịch vụ. Tỉnh đang tập trung thu hút các nguồn lực để khai thác hiệu quả các lợi thế, đẩy mạnh đầu tư kết cấu hạ tầng, nhất là giao thông kết nối liên vùng, phát triển các vùng sản xuất hàng hóa tập trung gắn với chế biến sâu, xây dựng chuỗi giá trị và mở rộng thị trường. Đồng thời, tỉnh chú trọng thu hút các dự án công nghiệp có công nghệ hiện đại, giá trị gia tăng cao, phát triển đô thị, logistics và dịch vụ, qua đó tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và hình thành các động lực tăng trưởng mới, đóng góp vào sự phát triển chung của tỉnh.

Để tạo nền tảng cho các ngành kinh tế phát triển, Lâm Đồng xác định hạ tầng giao thông là một trong những khâu đột phá. Tỉnh tập trung đầu tư, nâng cấp Quốc lộ 28, nhất là đoạn Gia Nghĩa - Di Linh nhằm tăng kết nối Tây Nguyên với Quốc lộ 20 và khu vực Đông Nam Bộ. Tuyến đường được kỳ vọng nâng cao năng lực lưu thông hàng hóa, giảm chi phí vận tải, tạo thuận lợi cho các vùng sản xuất phía Tây kết nối với các trung tâm chế biến, tiêu thụ và cảng biển. Cùng với Quốc lộ 28, dự án đường động lực Gia Nghĩa - Bảo Lâm dài gần 9 km, gồm một cầu vượt sông Đồng Nai đang được nghiên cứu triển khai. Khi hoàn thành, tuyến đường này sẽ rút ngắn khoảng cách giữa các khu vực, đồng thời kết nối cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc với cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành đang được triển khai, góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông Đông - Tây của tỉnh.

Với không gian phát triển mới cùng định hướng đầu tư hạ tầng và hình thành các chuỗi giá trị mới, khu vực phía Tây có thêm điều kiện trở thành một cực tăng trưởng quan trọng của Lâm Đồng. Việc phát huy hiệu quả các nguồn lực sẽ không chỉ tạo động lực cho khu vực này mà còn góp phần đưa tỉnh phát triển năng động, bền vững, tăng cường liên kết giữa Tây Nguyên với duyên hải Nam Trung Bộ và các vùng kinh tế lớn trong thời gian tới/.