Cơ hội và định hướng phát triển thị trường chứng khoán sau nâng hạng

Vào 3 giờ sáng 8/10 theo giờ Hà Nội, tổ chức xếp hạng thị trường FTSE Russell đã công bố thị trường chứng khoán Việt Nam đáp ứng đầy đủ các tiêu chí và chính thức được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Đây là sự kiện quan trọng, đánh dấu bước phát triển mạnh mẽ và ổn định của thị trường chứng khoán Việt Nam trong những năm gần đây.

Chia sẻ về định hướng sắp tới, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh: “Chiến lược Phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2030 đã xác định rõ mục tiêu: phát triển thị trường ổn định, an toàn, lành mạnh, hiệu quả, bền vững và hội nhập quốc tế; trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ yếu cho nền kinh tế; đồng thời chú trọng phát triển tài chính xanh, tài chính bền vững và đẩy mạnh chuyển đổi số”.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng, Bộ Tài chính sẽ chỉ đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các đơn vị liên quan tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, thúc đẩy hiện đại hóa và số hóa hạ tầng thị trường, tạo thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư trong và ngoài nước.

“Chúng tôi mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, sự phối hợp hiệu quả của các bộ, ngành, tổ chức quốc tế và thành viên thị trường để thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ duy trì được thứ hạng hiện nay mà còn vươn tới các chuẩn mực cao hơn, trở thành kênh huy động vốn chủ lực cho phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới”.

Trong buổi trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, Việt Nam đã đáp ứng hoàn toàn 9 tiêu chí để được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. “Khác với lần công bố năm 2024 hay đợt công bố vào tháng 3/2025, FTSE Russell lần này chính thức công nhận hoàn thành 2 tiêu chí còn hạn chế trước đây”, ông Hải nhấn mạnh.

Quy trình xét nâng hạng của FTSE Russell, thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng vào sáng 8/10/2025 và có hiệu lực vào tháng 9/2026. Đây là quy trình thông thường của FTSE Russell và tất cả các thị trường được công bố nâng hạng và thời điểm chính thức các cổ phiếu của các thị trường đó được đưa vào rổ chỉ số của FTSE Russell thường kéo dài 1 năm và trong thời gian đó, FTSE Russell thường có sự xem xét đánh giá để xây dựng trọng số của thị trường và cũng để các nhà đầu tư có thời gian để chuẩn bị điều kiện cần thiết tham gia vào thị trường khi mà các cổ phiếu trên thị trường đó được đưa vào rổ chỉ số chính thức của FTSE Russell.

Về khả năng đáp ứng áp lực thanh khoản từ dòng vốn ngoại sau nâng hạng, ông Bùi Hoàng Hải cho biết: “Hệ thống KRX đã chính thức triển khai từ tháng 5/2025. Thanh khoản trung bình hiện nay đã gấp 2 lần so với trước khi triển khai và trong một số phiên còn tăng đến hơn 3 lần. Hệ thống hoạt động mượt mà và thông suốt”.

Ông Hải nhấn mạnh thêm, từ thời điểm FTSE Russell công bố nâng hạng đến khi chính thức đưa cổ phiếu vào rổ chỉ số còn 1 năm. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các Sở Giao dịch Chứng khoán, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) đang tiếp tục nâng cấp, hiện đại hóa hệ thống, đảm bảo khả năng đáp ứng cao hơn nhiều so với hiện nay.

Một trong những rào cản hiện nay là hạn chế sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài. Ông Hải phân tích: “Hiện có hai vấn đề chính. Thứ nhất là một số doanh nghiệp đăng ký nhiều ngành nghề nhưng thực tế không hoạt động, dẫn đến tỷ lệ sở hữu nước ngoài thấp. Thứ hai là quy định pháp lý còn hạn chế sở hữu nước ngoài trong nhiều ngành nghề. Ủy ban Chứng khoán cùng Bộ Tài chính đã rà soát và đang đánh giá những ngành nghề có thể nâng tỷ lệ sở hữu nước ngoài để tạo thuận lợi cho nhà đầu tư. Đây không chỉ là trách nhiệm của Bộ Tài chính mà còn liên quan đến các bộ chuyên ngành khác.

Ông Hải nhấn mạnh rằng bản thân các doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty đại chúng và niêm yết cũng cần rà soát và loại bỏ những ngành nghề không hoạt động để cải thiện tỷ lệ sở hữu nước ngoài.

Về kế hoạch nâng hạng toàn diện, ông Bùi Hoàng Hải cho biết: “Trong tháng 9 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án Nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam thông qua Quyết định số 2014/QĐ-TTg, ký thay bởi Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc; trong đó đưa ra mục tiêu ngắn hạn và dài hạn cùng các giải pháp cụ thể. Mục tiêu trước mắt là đảm bảo quá trình chuyển đổi từ nay đến tháng 9/2026 đúng kế hoạch của FTSE Russell".

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xây dựng lộ trình gồm: Triển khai hệ thống CCP cho thanh toán thị trường cổ phiếu; rà soát, đánh giá các nội dung để tạo thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài, ví dụ cơ chế sử dụng tài khoản tổng, đầu tư thông qua các công ty chứng khoán toàn cầu; tăng nguồn cung trên thị trường để đáp ứng nhu cầu đầu tư, cả từ nhà đầu tư gián tiếp lẫn trực tiếp.

Ngoài ra, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 245/2025/NĐ-CP ngày 11/9/2025, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 155/2020/NĐ-CP về Luật Chứng khoán. Nghị định này tích hợp thủ tục IPO và niêm yết, giúp các doanh nghiệp Việt Nam trở nên hấp dẫn hơn với nhà đầu tư. Đồng thời, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng đang thúc đẩy phát triển thị trường trái phiếu, bao gồm trái phiếu hạ tầng và trái phiếu xanh, đồng thời đa dạng hóa các chỉ số để giới thiệu thêm nhiều công cụ đầu tư mới.

Đối với việc nâng hạng theo tổ chức xếp hạng thị trường MSCI, ông Bùi Hoàng Hải khẳng định: “Đề án của Chính phủ đặt mục tiêu đáp ứng đầy đủ các điều kiện của các tổ chức xếp hạng, bao gồm FTSE Russell và MSCI. Chúng tôi đã rà soát tất cả các tiêu chí cần thiết và lập kế hoạch để không chỉ đáp ứng yêu cầu của FTSE Russell mà còn của cả MSCI”.

Mặc dù vậy, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng lưu ý, việc nâng hạng là một sự kiện quan trọng, đánh dấu thị trường đã đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Nâng hạng sẽ tạo tâm lý hứng khởi cho nhà đầu tư, nhưng thị trường vốn bản chất là rủi ro. Một số cổ phiếu phản ánh đúng giá trị nội tại, nhưng cũng có những thời điểm giá không phản ánh đúng. Do đó, nhà đầu tư cần thận trọng, tìm hiểu kỹ trước khi quyết định đầu tư, vừa bảo vệ quyền lợi vừa đảm bảo thị trường hoạt động hiệu quả, luân chuyển vốn đến các doanh nghiệp và dự án có triển vọng.

Ông Hải cho biết, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã phối hợp với VSDC xây dựng quy trình và lưu đồ giao dịch, thanh toán để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các quỹ đầu tư toàn cầu. Quy trình này cho phép nhà đầu tư chỉ cần đặt một lệnh duy nhất trong toàn bộ rổ chỉ số, thay vì đặt nhiều lệnh tại từng thị trường. Bộ Tài chính cũng đang rà soát các thông tư liên quan, như Thông tư số 120/2023/TT-BTC hướng dẫn về giao dịch chứng khoán và thanh toán bù trừ tại Việt Nam và Thông tư số 121/2023/TT-BTC hướng dẫn về quản lý rủi ro trong giao dịch chứng khoán, để hoàn thiện khung pháp lý. Dự kiến trong vòng một tháng tới sẽ có dự thảo để Bộ Tài chính xem xét sớm phê duyệt.

Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng từ cận biên lên mới nổi thứ cấp không chỉ là dấu mốc quan trọng về hội nhập quốc tế mà còn phản ánh nỗ lực cải thiện minh bạch, hiện đại hóa hạ tầng và nâng cao năng lực quản trị của các cơ quan quản lý. Cùng với các giải pháp về thanh toán, sở hữu nước ngoài, tăng nguồn cung và phát triển công cụ đầu tư, thị trường Việt Nam đang từng bước trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ lực, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới.