Công nghệ mới trong dự báo, cảnh báo sớm thiên tai

Sáng 18/3, tại Hà Nội, Hội thảo khoa học với chủ đề “Công nghệ mới trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai” đã được tổ chức với sự tham dự của đại diện lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ, ngành Trung ương và địa phương, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức xã hội và các cơ quan thông tấn, báo chí. 

Hội thảo do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Khí tượng Thủy văn và Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai tổ chức trong khuôn khổ các hoạt động hưởng ứng Ngày Khí tượng Thế giới (23/3) và Ngày Nước Thế giới (22/3).

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, thiên tai trên thế giới cũng như tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng cả về tần suất, cường độ và mức độ cực đoan dưới tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như bão mạnh, mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán và xâm nhập mặn xảy ra ngày càng thường xuyên, gây thiệt hại nghiêm trọng đối với đời sống người dân và sự phát triển kinh tế - xã hội.

Trong những năm qua, hệ thống khí tượng thủy văn và phòng, chống thiên tai của Việt Nam đã từng bước được nâng cấp và hiện đại hóa; năng lực dự báo được cải thiện, thời hạn dự báo được kéo dài và độ tin cậy được nâng cao. Tuy nhiên, các phương pháp truyền thống vẫn bộc lộ hạn chế trước những hiện tượng thời tiết cực đoan quy mô nhỏ nhưng cường độ lớn và biến đổi nhanh. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới theo hướng nhanh hơn, chính xác hơn và thông minh hơn, đồng thời tận dụng các thành tựu mới của khoa học và công nghệ.

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ viễn thám, mô hình dự báo số độ phân giải cao, mạng lưới cảm biến thông minh và hệ thống quan trắc tự động đang mở ra khả năng thay đổi căn bản phương thức dự báo và cảnh báo thiên tai. Các công nghệ này cho phép xử lý khối lượng dữ liệu lớn trong thời gian ngắn, nâng cao độ chính xác của dự báo, tăng cường khả năng phân tích rủi ro và xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp với từng khu vực, từng loại hình thiên tai.

"Mục tiêu cuối cùng của tất cả những nỗ lực này chính là bảo vệ an toàn tính mạng của người dân, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra và nâng cao khả năng chống chịu của đất nước trước những thách thức ngày càng lớn của biến đổi khí hậu", Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Theo ông Cao Đức Phát, Chủ tịch Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai: "Chúng tôi luôn xác định mục tiêu hoạt động là huy động nguồn lực xã hội để hỗ trợ cộng đồng nâng cao năng lực phòng ngừa và ứng phó với thiên tai. Chúng tôi mong muốn được góp phần nhỏ bé hỗ trợ thúc đẩy việc áp dụng các tiên bộ kỹ thuật, nhất là công nghệ số, AI trong dự báo, cảnh báo thiên tai ở nước ta ngày càng hiệu quả hơn".

Đề cập đến vấn đề công nghệ trọng tâm của ngành khí tượng thủy văn trong ứng phó thiên tai cực đoan, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia Nguyễn Xuân Hiển cho hay, để dự báo các hình thái thời tiết cực đoan, ngành đang vận hành siêu máy tính CRAY cho phép cung cấp các dữ liệu dự báo thời tiết trên lưới tính 3kmx3km.

Đối với dự báo mưa định lượng từ 1 - 10 ngày, ngành dựa trên các mô hình số trị như GSM (Nhật Bản), GFS (Hoa Kỳ), ECMWWF (châu Âu) và mô hình khu vực WRF- ARW có độ phân giải cao, công nghệ đồng hoá số liệu.

Ngoài ra, ngành còn ứng dụng AI trong dự báo quỹ đạo bão trong đó chú trọng xây dựng mô hình học tổ hợp các mô hình học máy đơn để cải thiện dự báo cường độ bão, đặc biệt đối với các cón bão mạnh và rất mạnh hạn 3 ngày.

Thông tin về giải pháp tích hợp Hybrid trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai, Tiến sĩ Bùi Du Dương, Trung tâm Quy hoạch Tài nguyên nước Quốc gia, Viện Khoa học Tài nguyên nước nêu rõ, Hybrid là tích hợp nhiều nguồn dữ liệu và nhiều loại mô hình, tận dụng điểm mạnh của từng phương pháp đảm bảo sự linh hoạt, ổn định để dự báo sát thực tế hơn.

Việc tích hợp Hybrid trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai giúp cung cấp thông tin về lượng mưa đồng bộ và có độ phân giải cao, giảm thiểu sự không chắc chắn do quan sát hạn chế hoặc không đồng đều, hỗ trợ hoạt động vận hành hồ chứa hàng ngày và lập kế hoạch ngắn hạn. Giải pháp Hybrid giúp việc dự báo mưa trước 16 ngày tới 6 tháng và cập nhật hàng ngày; dự báo dòng chảy vào hồ trước 16 ngày, cập nhật hàng ngày...

Tại hội thảo, các tham luận tập trung vào nhiều hướng tiếp cận công nghệ trong dự báo và cảnh báo thiên tai, từ những vấn đề trọng tâm của ngành khí tượng thủy văn trong bối cảnh biến đổi khí hậu đến các giải pháp ứng dụng cụ thể. Nội dung thảo luận bao gồm giải pháp công nghệ số trong dự báo lũ lụt; ứng dụng hệ thống cảnh báo sớm phục vụ vận hành liên hồ chứa nhằm giảm thiểu rủi ro cho vùng hạ du; các công nghệ mới trong phòng, chống thiên tai; giám sát nguồn nước phục vụ ứng phó hạn hán tại Đồng bằng sông Cửu Long bằng viễn thám và trí tuệ nhân tạo. Nhiều ý kiến cũng chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng các hệ thống hỗ trợ và những cải tiến trong cảnh báo mưa, lũ nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm an toàn cho người dân và hạ tầng.

Việc truyền tải thông tin dự báo và cảnh báo đến người dân được xác định là khâu đặc biệt quan trọng để các tiến bộ công nghệ phát huy hiệu quả trong thực tế. Các giải pháp ứng dụng nền tảng số, thiết bị di động và hệ thống truyền thông đa kênh giúp thông tin được chuyển tải nhanh chóng, dễ tiếp cận và phù hợp với nhiều nhóm đối tượng, đặc biệt tại các khu vực dễ bị tổn thương. Đồng thời, việc xây dựng các phương án ứng phó cụ thể góp phần nâng cao khả năng bảo vệ tính mạng và tài sản khi thiên tai xảy ra.

Các chuyên gia nhấn mạnh cần tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực khí tượng thủy văn, xây dựng cơ sở dữ liệu và mở rộng mạng lưới quan trắc tự động, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế và phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp để huy động nguồn lực cho công tác phòng, chống thiên tai.

Hội thảo “Công nghệ mới trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai” được đánh giá là diễn đàn kết nối tri thức và nguồn lực trong lĩnh vực khí tượng thủy văn và phòng, chống thiên tai, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ vào thực tiễn. Kết quả của hội thảo được kỳ vọng sẽ hỗ trợ quá trình xây dựng chính sách và chương trình hành động nhằm nâng cao năng lực ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra và tăng cường khả năng chống chịu trước các thách thức của biến đổi khí hậu.