Cú hích chính sách then chốt cho lộ trình nâng hạng chứng khoán Việt Nam

Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTC ngày 03/02/2026, sửa đổi và bổ sung một số quy định liên quan đến công bố thông tin, giao dịch chứng khoán và hoạt động của công ty chứng khoán (Thông tư 08). Thông tư có hiệu lực ngay từ ngày ký và được đánh giá là một trong những bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ các rào cản kỹ thuật còn tồn tại trong lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Tăng khả năng tiếp cận cho nhà đầu tư ngoại

Theo giới phân tích, Thông tư 08 đánh dấu cột mốc then chốt giúp thị trường chứng khoán Việt Nam đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của FTSE Russell, hướng tới việc chính thức được đưa vào rổ FTSE Russell Emerging Markets Index trong kỳ cơ cấu dự kiến vào tháng 9/2026.

Về bản chất, Thông tư 08 tập trung xử lý những điểm nghẽn mang tính cấu trúc mà các tổ chức quốc tế, đặc biệt là FTSE Russell, đã nhiều lần nêu ra trong các báo cáo đánh giá thị trường Việt Nam.

Theo các chuyên gia của Công ty cổ phần Chứng khoán SSI, Thông tư 08 không đơn thuần là một điều chỉnh mang tính kỹ thuật mà còn thể hiện rõ định hướng cải cách trong việc tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại lâu nay trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Đây cũng là các vấn đề từng được FTSE Russell và nhiều tổ chức đầu tư nước ngoài nhiều lần khuyến nghị nhằm cải thiện mức độ tiếp cận và nâng cao sức hấp dẫn của thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là việc cho phép nhà đầu tư tổ chức nước ngoài thực hiện giao dịch thông qua các nhà môi giới toàn cầu, thay vì bắt buộc phải mở tài khoản trực tiếp tại từng công ty chứng khoán trong nước.

Trong bối cảnh quy trình mở tài khoản cho khối ngoại hiện vẫn mất nhiều thời gian, quy định này được kỳ vọng sẽ gia tăng đáng kể mức độ thuận tiện. Đây cũng chính là một trong những rào cản quan trọng được FTSE Russell nhấn mạnh trong báo cáo đánh giá thị trường Việt Nam công bố hồi tháng 10/2025.

Bên cạnh đó, Thông tư 08 tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho sản phẩm giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước (NPF) dành cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài. Dù sản phẩm này đã được triển khai hơn một năm và góp phần cải thiện thanh khoản thị trường, một số vấn đề phát sinh liên quan đến xử lý giao dịch thất bại và cơ chế công bố thông tin vẫn cần được điều chỉnh để tiệm cận thông lệ quốc tế.

Theo quy định mới, việc công bố rộng rãi các giao dịch thất bại sẽ được loại bỏ, thay vào đó chỉ báo cáo nội bộ cho cơ quan quản lý; đồng thời, áp dụng chế tài tạm dừng giao dịch NPF từ 7 đến 180 ngày đối với các trường hợp vi phạm nghĩa vụ thanh toán.

Các sửa đổi trong Thông tư 08 cũng mở rộng phạm vi áp dụng NPF, cho phép công ty chứng khoán trong nước chấp nhận lệnh NPF đối với cổ phiếu của chính mình hoặc các bên liên quan. Điều này được đánh giá là đặc biệt thuận lợi cho các quỹ đầu tư bám sát chỉ số trong quá trình tái cơ cấu danh mục khi Việt Nam được nâng hạng.

Đồng thời, quy định cho phép các tổ chức quản lý quỹ nước ngoài mở song song tài khoản tự doanh và tài khoản quản lý tài sản khách hàng cũng giúp tối ưu hóa hoạt động quản lý, phù hợp với tinh thần cải cách tại Nghị định 245/2025/NĐ-CP về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 155/2020/NĐ-CP ngày 31/12/2020 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Chứng khoán.

Bình luận về các quy định mới này, Maybank Investment Bank cho rằng, Thông tư 08 không chỉ là một văn bản kỹ thuật mà là lời khẳng định mạnh mẽ về quyết tâm nâng hạng thị trường của Chính phủ. Việc giải quyết triệt để vấn đề "Pre-funding" và nới lỏng cơ chế giao dịch cho các định chế tài chính lớn sẽ kích hoạt dòng vốn ngoại chảy mạnh vào thị trường Việt Nam trong thời gian tới.

Kỳ vọng khối ngoại sớm đảo chiều

Trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật đang dần được tháo gỡ thông qua Thông tư 08/2026/TT-BTC, triển vọng dòng vốn ngoại quay trở lại thị trường chứng khoán Việt Nam đang được giới phân tích nhìn nhận theo hướng tích cực hơn.

Thực tế, ngày 08/10/2025, FTSE Russell đã chính thức thông báo nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi sơ cấp. Theo lộ trình công bố, quá trình chuyển đổi sẽ bắt đầu có hiệu lực từ tháng 9/2026, sau khi hoàn tất kỳ thẩm định kỹ thuật cuối cùng vào tháng 3/2026, và dự kiến kéo dài đến khoảng tháng 3–6/2027. Giai đoạn chuyển tiếp được thiết kế nhằm đảm bảo hệ thống thị trường vận hành ổn định trước áp lực gia tăng mạnh của dòng vốn ngoại.

Các chuyên gia của Công ty cổ phần Chứng khoán BIDV (BSC) dự báo, ngay khi việc nâng hạng được kích hoạt, thị trường chứng khoán Việt Nam có thể đón nhận khoảng 0,5–1 tỷ USD từ các quỹ đầu tư thụ động. Tính trong toàn bộ chu kỳ nâng hạng, tổng dòng vốn ngoại, bao gồm cả các quỹ chủ động, có thể đạt 5–6 tỷ USD.

Tham chiếu kinh nghiệm từ các quốc gia từng được nâng hạng, nơi thanh khoản thị trường tăng trưởng gấp nhiều lần, thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam được dự báo sẽ thiết lập mặt bằng mới, dao động trong khoảng 1,3–2,1 tỷ USD mỗi phiên trong giai đoạn 2026–2030.

Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, diễn biến dòng vốn ngoại vẫn chưa phản ánh đầy đủ kỳ vọng nâng hạng. Ngay cả sau khi FTSE Russell công bố quyết định nâng hạng, xu hướng bán ròng của khối ngoại vẫn chưa có sự cải thiện rõ nét.

Thống kê của BSC cho thấy, trong cả năm 2025, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng hơn 135.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 5,13 tỷ USD. Nguyên nhân chủ yếu đến từ áp lực tỷ giá gia tăng, cùng với xu hướng dịch chuyển dòng vốn toàn cầu sang các thị trường phát triển khác.

Dù vậy, điểm tích cực là hoạt động bán ròng không diễn ra xuyên suốt trong năm. Khối ngoại đã quay trở lại mua ròng trong một số thời điểm, đáng chú ý là tháng 7/2025 với giá trị mua ròng hơn 8.521 tỷ đồng và tháng 12/2025 với hơn 1.692 tỷ đồng.

Nhận định về triển vọng thời gian tới, ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích Kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital cho rằng khả năng cao nhà đầu tư nước ngoài sẽ bắt đầu giải ngân trở lại khi Việt Nam được FTSE chính thức nâng hạng lên thị trường mới nổi.

Trong Báo cáo Triển vọng đầu tư 2026, các chuyên gia của Công ty cổ phần Chứng khoán VPBank (VPBankS) dự báo dòng vốn ngoại sẽ đảo chiều sang mua ròng trong năm 2026, nhờ triển vọng tỷ giá thuận lợi hơn, việc Việt Nam chính thức được FTSE nâng hạng từ tháng 9/2026, các rào cản thể chế tiếp tục được tháo gỡ, cùng với nền tảng kinh tế vĩ mô duy trì ổn định và tích cực.

Theo ước tính của VPBankS, giá trị mua ròng của khối ngoại trong năm 2026 có thể đạt khoảng 3 tỷ USD, tương đương mức từng ghi nhận trong năm 2019.